Қазақша рефераттар

Алтай ұлары

Қызыл кітап

Қызыл кітап — сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлер санының қазіргі жай-күйін көрсететін ресми құжат. Қазақстанның Қызыл кітабында жабайы омыртқалылардың сирек және жойылу қаупі бар 87 түрі және өсімдіктердің 303 түрі бойынша олардың таралуы, санының жағдайы және биологиясы туралы мәліметтер берілген.

ҚР Қызыл кітабы

87

жабайы омыртқалы түр

ҚР Қызыл кітабы

303

өсімдік түрі

Батыс Алтай қорығы

16

ресми тіркелген өсімдік түрі

Қызыл кітапқа ресми енгізілген өсімдіктердің 16 түрі Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығы аумағында тіркелген. Сонымен қатар Алтай ботаника бағының ғылыми қызметкері, биология ғылымдарының кандидаты Ю.А. Котухов жүргізген зерттеулер нәтижесінде сирек, осал және жойылу қаупі бар мәртебедегі тағы 50 түр анықталған.

Антропогендік ықпал және түрлердің жоғалуы

Адамдар мыңдаған жылдар бойы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін пайдаланып келеді. Бұл үдеріс тек табиғи ресурстарды тұтынумен шектелмей, табиғатты өзгерту арқылы көптеген түрлердің тіршілік ету жағдайына тікелей әсер етті.

Антропогендік ықпалдың күшеюі жер бетінде өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлерінің жойылу үдерісін жеделдетті. Ғылыми-техникалық прогресс табиғатқа ықпал ететін қуатты құралдар берді: олар қаншалықты пайдалы болса, соншалықты қауіпті де болуы мүмкін.

Неліктен бұл маңызды?

Табиғатта пайда болған әрбір түр — бірегей және қайталанбайтын құндылық. Түрдің жойылуы — орны толмайтын жоғалту; ол табиғи қауымдастықтың тұтастығын әлсіретіп, жалпы экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуына әкеледі.

Орман

Сыңсыған орманның орнындағы жанған түбірлер — мекен ету ортасының жоғалуына әкеледі.

Тау беткейлері

Су шайып өткен, жыртылған беткейлер — топырақ эрозиясын күшейтеді.

Өзендер

Ағаш ағызу және өзге жұмыстар кезінде ластанған өзендер — су экожүйесін әлсіретеді.

Осы факторлардың барлығы сирек кездесетін көптеген бағалы жануарлар мен өсімдіктердің азаюына, тіпті жойылуына себеп болады. Сондықтан табиғатты қорғау бүгінде бүкіл әлем үшін маңызды мемлекеттік деңгейдегі мәселе ретінде қарастырылады.

Шығыс Қазақстан облысы: Қызыл кітапқа енгізілген жануарлар

Шығыс Қазақстан облысында Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлардың сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген түрлерінің тізімі Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1995 жылғы 21 тамыздағы №1152 қаулысына сәйкес бекітілген.

Сүтқоректілер

  1. 1. Жоңғар сальпинготусы
  2. 2. Жалман
  3. 3. Роборовский атжалманы
  4. 4. Сары алақоржын
  5. 5. Қызыл қасқыр
  6. 6. Сабаншы
  7. 7. Тас сусары
  8. 8. Шұбар күзен
  9. 9. Түркістан сілеусіні
  10. 10. Қазақстан арқары
  11. 11. Алтай арқары

Құстар

  1. 1. Қызғылт бірқазан
  2. 2. Бұйра бірқазан
  3. 3. Жалбағай (қалбағай)
  4. 4. Қара дегелек
  5. 5. Қоқиқаз
  6. 6. Сұңқылдақ аққу
  7. 7. Кіші аққу
  8. 8. Қутұмсық қаз
  9. 9. Қызыл жемсаулы қарашақа
  10. 10. Қара тұрпан
  11. 11. Дөңтұмсық тұрпан
  12. 12. Ақбас үйрек
  13. 13. Алтай ұлары
  14. 14. Ақ тырна
  15. 15. Ақбас тырна
  16. 16. Дуадақ
  17. 17. Безгелдек
  18. 18. Жекдуадақ
  19. 19. Тарғақ
  20. 20. Кіші шалшықшы құс
  21. 21. Сүйір тұмсықты шалшықшы құс
  22. 22. Қарабас өгіз шағала
  23. 23. Қарамойнақ шағала
  24. 24. Қарабауыр бұлдырық
  25. 25. Ұбақ (қолаңтөс)
  26. 26. Балықшы тұйғын
  27. 27. Жыланшы қыран (бүркіт)
  28. 28. Бақалтақ қыран
  29. 29. Дала қыраны
  30. 30. Қарақұс
  31. 31. Бүркіт
  32. 32. Ақиық субүркіт
  33. 33. Аққұйрық субүркіт
  34. 34. Сақалтай (қозықұмай)
  35. 35. Жұртшы
  36. 36. Ақсұңқар
  37. 37. Ителгі
  38. 38. Лашын
  39. 39. Тұрымтай
  40. 40. Үкі

Бауырымен жорғалаушылар

  1. 1. Шұбар батбат кесіртке
  2. 2. Зайсан батбат кесірткесі
  3. 3. Үлкен көз кесіртке
  4. 4. Шұбар кесіртке
  5. 5. Жолақты әбжылан

Қосмекенділер

  1. 1. Даната құрбақасы

Балықтар

  1. 1. Таймень
  2. 2. Сылан

Шығыс Қазақстан облысы: Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктер

Төменде Шығыс Қазақстан облысындағы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген сирек кездесетін, бағалы, жергілікті және жойылып кету қаупі бар өсімдік түрлерінің тізімі берілген (Қазақ ССР-дің Қызыл кітабы, Алматы, 1981 жыл).

Тізім

  • Ұсақ торлы жуа — сирек түр
  • Көп тамырлы жуа — сирек түр
  • Ақшыл секпілгүл — сирек, жергілікті түр
  • Ала күлтелі қызғалдақ — сирек түр
  • Сібір қандығы (жауқарын) — сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр
  • Людвиг құртқашашы — сирек, аз жергілікті түр
  • Ірі гүлді шолпанкебіс — сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр
  • Нағыз шолпанкебіс — сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр
  • Секпіл шолпанкебіс — сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр
  • Телпек сүйсін — саны азайып бара жатқан сирек түр
  • Алтай рауғашы — таралу аймағы азайып бара жатқан сирек түр
  • Ақ тұңғиық (аққугүл) — сирек түр
  • Дала шұғылығы (сәлдегүл) — таралу аймағы азайып бара жатқан жергілікті түр
  • Сауыр тегеурінгүлі — сирек, аз жергілікті түр
  • Көктем жанаргүлі — сирек түр
  • Алтай гимноспермиумы — көп жерлерде азайып бара жатқан сирек түр
  • Қар дәуаяғы — сирек, көне түр
  • Сабақсыз ашықжеміс — сирек, жергілікті түр
  • Жебе жапырақты ергеш — өте сирек, жергілікті көне түр
  • Қызғылт семізот (алтын тамыр) — саны қатты азайып бара жатқан бағалы түр
  • Алтай суық шөбі — саны азайып бара жатқан сирек түр
  • Сиверс алмасы — саны қатты азайып бара жатқан түр
  • Павлов итмұрыны — сирек, жергілікті түр
  • Ледебур бадамы — сирек, жергілікті түр
  • Ховен майқарағаны — сирек, жергілікті, көне түр
  • Ақ түкті таспа — Зайсан ойпатының жергілікті түрі
  • Тәтті жапырақты таспа — сирек, көне түр
  • Жіңішке сабақты таспа — сирек, жергілікті түр
  • Инелі кекек — өте сирек, жергілікті түр
  • Шыбықша тиынтағы — өте сирек түр
  • Ледебур қоянбұршағы — сирек, жергілікті түр
  • Алтай қасқыржидегі — сирек, жергілікті, көне түр
  • Тарбағатай таушешегі — сирек, жергілікті түр
  • Су жаңғақ — сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан көне түр
  • Еуропа орманоты — сирек, көне түр
  • Қылтанды дәлен — өте сирек, көне түр
  • Желбезекше ледебуриелла — сирек, жергілікті түр
  • Мейр шоқгүлі — саны аз сирек түр
  • Саз қазанақ — сирек түр
  • Кәдімгі аюжидек (аюбүлдірген) — сирек түр
  • Ұсақ жемісті мүкжидек — сирек түр
  • Тарбағатай кемпіршөбі — сирек, аз таралған жергілікті түр
  • Резниченко кермегі — сирек, көне, жергілікті түр
  • Попов дембеті — сирек, жергілікті түр
  • Тарбағатай дембеті — өте сирек, аз жергілікті түр
  • Кірпі қаратұқым — сирек, аз жергілікті түр
  • Тарбағатай қандыгүлі — сирек, аз жергілікті түр
  • Резниченко рияны — сирек, аз жергілікті түр
  • Дауыр бақаауызы — сирек түр
  • Келлер кесте жусаны — сирек, аз жергілікті, көне түр
  • Зайсан лаксасы — сирек, аз жергілікті түр
  • Сафлор тәрізді аюдәрі (марал тамыры) — саны қатты азайып бара жатқан түр
  • Таңдамалы сушырмауық — өте сирек түр
  • Тамыр сүйгіш полипорус — сирек түр
  • Кладина (бұғы мүгі) — қынаның сирек түрі