Иттің бәрі тазы болмас, Еттің бәрі қазы болмас
Ит туралы мақал-мәтелдер: мінез, тәрбие, тіршілік
Төмендегі мақал-мәтелдер қазақ танымындағы ит бейнесі арқылы мінезді, сақтықты, адалдықты, сондай-ақ тұрмыстың ұсақ-түйек заңдылықтарын қысқа да нұсқа жеткізеді. Әр сөйлем — бақылау, әр теңеу — өмірлік тәжірибенің ізі.
Адалдық пен қызмет
- Жақсы ит — иесінің көз-құлағы.
- Ит иесі үшін жүгіреді, құс тамағы үшін ұшады.
- Ит — жеті қазынаның бірі.
- Ит тойған жеріне, ер туған еліне.
Қауіп пен сақтық
- Қабаған ит қайыр байлайды.
- Ит құтырса, иесін қабады.
- Бұралқы ит үріп жағады.
- Иттің ырылдасқаны — амандасқаны.
Әрекет, әдет, салдар
Ит үреді, керуен жүреді.
Ит ішіне сары май жақпайды.
Ит бір сүрінсе, қырық сүрінеді.
Ит не жесе, соны құсады.
Иттің табаны қышыса, керуенге ереді.
Бір ит көріп үреді, екі ит еріп үреді.
Қадір мен қанағат туралы ескертулер
Итті тепкен — ырысты тебеді.
Итті «күшігім» десең — аузыңды жалайды.
Қазаныңнан қақпақ кетсе, иттен қанағат кетеді.
Итке артқан қос жолда қалады.
Салыстыру мен өлшем
Әр таудың түлкісін, әр істің әдісін білген тазы алар.
Иттің бәрі тазы болмас, еттің бәрі қазы болмас.
Түйін
Бұл мақал-мәтелдер итті тек хайуан ретінде емес, адамның мінез-құлқын айқындайтын айна ретінде де көрсетеді: бірде — адал серік, бірде — қауіптің белгісі, бірде — әдет пен салдардың ескертпесі.