Құжат айналымы ережелері мен есеп ақпараттарын өндеу технологиясы
Есеп саясаты: мәні және құрылымы
Бухгалтерлік есеп принциптері бойынша кәсіпорынның есеп саясаты — ұйымның бухгалтерлік есепті жүргізу үшін қолданатын әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы. Бұл ұғымға алғашқы бақылау, құндық өлшеу, ағымдағы топтау және шаруашылық (жарғылық және өзге) қызмет фактілерін жинақтап қорытындылау жолдары кіреді.
Есеп жүргізу әдістері нені қамтиды?
- Шаруашылық қызмет фактілерін топтау және бағалау әдістері
- Активтердің құнын есептеу тәсілдері
- Құжат айналымын ұйымдастыру
- Түгендеу (инвентаризация) жүргізу тәртібі
- Бухгалтерлік шоттарды қолдану әдістері
- Тіркелімдер жүйесі және мәліметті өңдеу технологиясы
Неге әр ұйымға есеп саясаты қажет?
Ұйымның есеп саясатын әзірлеу мүмкіндігі мен қажеттілігі бухгалтерлік есеп стандарттары мен өзге де нормативтік құжаттарда бір мәселені шешудің бірнеше нұсқасы болуымен түсіндіріледі. Сондықтан кәсіпорын өз қызметінің ерекшелігіне сай тәсілді таңдап, оны ресми түрде бекітуге тиіс.
Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» заңына сәйкес есеп саясаты, әдетте, бұйрық немесе өкім арқылы рәсімделіп, қажетті құжаттар тізбесі бекітіледі.
Есеп саясаты бойынша бекітілетін құжаттар
Есеп саясатының құрамында кәсіпорын бухгалтерлік есепті ұйымдастыруға қатысты негізгі ережелерді және оларды іске асыратын құжаттарды айқындайды. Тәжірибеде жиі бекітілетін құжаттар:
- Бухгалтерлік есептің уақытылы жүргізілуі және есеп берудің толық болуы туралы талаптар
- Синтетикалық және аналитикалық шоттардың жұмыс жоспары
- Алғашқы есеп құжаттарының типтік нысандары
- Ішкі бухгалтерлік қорытынды есеп (ішкі есептілік) нысандары
- Активтер мен міндеттемелерді бағалау әдістері
- Активтер мен міндеттемелерді түгендеу (инвентаризация) жүргізу тәртібі
- Құжат айналымы қағидалары және есеп ақпаратын өңдеу технологиясы
- Шаруашылық операцияларын бақылау тәртібі және өзге ұйымдастырушылық шешімдер
Есеп саясатын таңдауға әсер ететін факторлар
Кәсіпорынның қабылдаған есеп саясаты — ұйымдағы бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың ең маңызды мәселелерінің бірі. Есеп саясатын таңдауға және негіздеуге ықпал ететін негізгі факторлар:
Құқықтық және меншік нысаны
Меншік түрі және ұйымдық-құқықтық нысаны (ЖШС, АҚ, өндірістік кооператив және т.б.).
Қызмет саласы
Өнеркәсіп, құрылыс, сауда, көлік, ауыл шаруашылығы сияқты салалық ерекшеліктер.
Қызмет ауқымы
Операциялар көлемі, қызметкерлердің орташа тізімдік саны және басқару күрделілігі.
Салық салу жүйесі
Салық режимі, жеңілдіктер, босатулар, мөлшерлемелер және есепке ықпалы.
Даму стратегиясы
Ұзақ мерзімді мақсаттар, инвестиция бағыты және перспективалық міндеттерді шешу тәсілдері.
Ресурстар және құзырет
Ақпараттық жүйе, материалдық база (компьютер, бағдарламалық қамту), бухгалтерлердің біліктілігі және басқарудың шешім қабылдау қабілеті.
Есеп саясатына қойылатын негізгі талаптар
Кез келген ұйым бекіткен есеп саясаты төмендегі талаптарға сай болуы қажет: толықтылық, уақыттылық, сақтық, қарама-қайшылықсыздық және орындылық.
Толықтылық
Таңдап алынған есеп саясаты ұйымның есеп жүргізу тәсілдерін толық қамтып, есептеу процесін жан-жақты қамтамасыз етуі керек.
Уақыттылық
Шаруашылық операциялары бухгалтерлік есепте және есептілікте уақтылы көрсетілуі тиіс. Ешбір операция тіркеу барысында негізсіз кешіктірілмейді және орындалмай тұрып есепке алынбайды.
Сақтық
Есеп әдістері кіріс пен табысты асыра көрсетпей, шығындар мен міндеттемелерді айқын бейнелеуге дайын болуды қамтамасыз етуі керек. Нақты алынған немесе алуға жеткілікті негізі бар кірістер ғана танылады.
Қарама-қайшылықсыздық
Таңдалған әдістер әр айдың соңында талдамалық есеп айналымдары мен шоттар бойынша қалдықтардың синтетикалық есеп деректерімен теңдігін сақтауды қамтамасыз етуі тиіс.
Орындылық
Есеп саясаты бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды тиімді әрі үнемді жүргізуге мүмкіндік беріп, артық шығын мен негізсіз күрделілікті болдырмауы қажет.