Бөлімшелер қызыметкерлерінің саны
Кәсіпорын құрылымын сипаттайтын негізгі көрсеткіштер
Кәсіпорынның құрылымын толық әрі дәл сипаттау үшін әртүрлі көрсеткіштер қолданылады. Солардың ішіндегі негізгі көрсеткіштер төмендегілер:
- құрамына кіретін бөлімшелердің жалпы тізімі;
- бөлімшелер қызметкерлерінің саны;
- жабдықтардың қуаты;
- өндірістік қорлардың құны;
- өнім шығару көлемі;
- мамандану және механикаландыру деңгейі;
- күрделі қаржының құрылымы.
Маңызды: Құрылым көрсеткіштерін дұрыс таңдау өндірістегі «осал тұстарды» анықтауға және кәсіпорын үшін ең оңтайлы құрылымды таңдауға мүмкіндік береді.
Бірқатар көрсеткіштерді кешенді түрде қолдану цехтарға қатысты кәсіпорынның үдемелі құрылымын айқындауға, сондай-ақ жекелеген өндірістік бөлімшелердің өзара арақатынасын анықтауға көмектеседі. Кәсіпорын құрылымындағы негізгі цехтар дайын өнім шығарумен байланысты негізгі операциялардың орындалуын қамтамасыз етеді және құрылым тиімділігінің маңызды өлшемі ретінде қарастырылады.
Нақты көрсеткіштерді салыстыру арқылы басқару құрылымын бағалау, нормативтік деңгейге жақындау және алдыңғы қатарлы кәсіпорындардың жетістіктерін өндіріске енгізу қажеттілігі туындайды. Осындай салыстырмалы тәсілдер жетілдірудің әрі қарайғы бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді.
Салалық құрылымды жетілдіру: өндірістік бірлестіктер
Салалық құрылымды жетілдірудің маңызды көздерінің бірі — өндірістік бірлестіктер құру. Бірлестіктердің түрлі үлгілері басқару мен өндірістік байланыстардың әртүрлі құрылымын алдын ала айқындайды. Әдетте өндірістік бірлестіктерде келесі қызметтер орталықтандырылады:
ҒЗЖ және жобалау
- ғылыми-зерттеу лабораториялары
- жобалау-конструкторлық бюролар
Өндірістік қолдау
- жабдықтау қызметтері
- өткізу (сату) қызметтері
- көмекші шаруашылықтар
Ғылыми-өндірістік бірлестіктердің мақсаты
Өндірістік салада ғылыми-өндірістік бірлестіктер де құрылады. Оларды құрудың басты мақсаты — машиналардың, жабдықтардың, аспаптардың, материалдардың және өзге де өндірістік бұйымдардың жаңа үлгілерін әзірлеу, сондай-ақ үдемелі технологиялық процестердің техникалық деңгейін арттыру. Нәтижесінде бұл саладағы ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге қызмет етеді.
Түйін: Ғылыми-өндірістік бірлестіктер — бірыңғай ғылыми-өндірістік және шаруашылық кешен.
Мұндай бірлестіктер құрамына тәжірибелік үлгілер шығаруды және жаңа техниканы өндіріске енгізуді қамтамасыз ететін ғылыми-зерттеу, конструкторлық, жобалау-конструкторлық және технологиялық ұйымдар, эксперименттік зауыттар (фабрикалар), іске қосуды реттеуші қызметтер және басқа да құрылымдар кіреді. Бұл нысан ғылым мен өндірістің ықпалдасуын күшейтеді, ал салалардың дамуы көп жағдайда халық шаруашылығындағы ғылыми-техникалық прогрестің жеделдеу қарқынына тәуелді болады.
Өндірістік бағдарламаның құндық көрсеткіштері
Өндірістік бағдарламаны бағалауда негізгі құндық көрсеткіштер ретінде сату көлемі, тауар өнімі және жалпы өнім қолданылады.
Сатылған өнім көлемі
Сатылған өнім көлемі кәсіпорындар мен өндірістік бірлестіктердің қызмет нәтижесін сипаттайды. Бұл көрсеткішке кәсіпорын балансында тұрған, сатуға дайындалған және төленуге тиісті дайын өнімдер, жартылай дайын өнімдер, сондай-ақ кәсіпорынның өз күрделі құрылысына орындалатын жұмыстар көлемі кіреді.
Формула
Сө = Тж + Qж.б − Qж.а
Түсіндірме
- Сө — сатылған өнім көлемі
- Тж — жоспарланған тауар өнімінің көлемі
- Qж.б — жылдың басындағы сатылмаған өнім қалдығы
- Qж.а — жылдың аяғындағы сатылмаған өнім қалдығы
Тауар өнімінің көлемі
Тауар өнімінің көлеміне сыртқа шығарылып сатылатын дайын өнімдер мен жартылай дайын өнімдердің құны, сондай-ақ сыртқы тапсырыспен орындалатын өнеркәсіптік жұмыстардың құны жатады.
Жалпы өнімнің көлемі
Жалпы өнім жоспарланған кезеңде орындалуға тиісті жұмыстардың толық көлемін қамтиды.
Формула
Жө = Тө − Аб + Аа
Түсіндірме
- Жө — жалпы өнім
- Тө — тауар өнімі
- Аб — жылдың басындағы аяқталмаған өндіріс көлемі
- Аа — жылдың аяғындағы аяқталмаған өндіріс көлемі
Таза өнімнің көлемі
Таза өнім көлемі тауар өнімінің көлемінен материалдық шығындар мен негізгі қорлардың тозуын (амортизацияны) шегеру арқылы анықталады.
Формула
ТАЗАө = Тө − Мш − Ан.қ
Түсіндірме
- ТАЗАө — таза өнім
- Тө — тауар өнімі
- Мш — материалдық шығын
- Ан.қ — негізгі қорлардың тозуы (амортизация)
Ескерту: Формулалар белгілеулердің бірізділігін сақтауды талап етеді. Жоспарлау мен есептеуде бірдей анықтамалар қолданылса, көрсеткіштерді салыстыру және талдау әлдеқайда дәл болады.