Бағдарлы оқытудың мектептегі жүргізілу жағдайы
Бағдарлы оқыту және кәсіби бағдар беру ұғымы
Бағдарлы оқыту — оқушылардың қабілеті, бейімділігі және қызығушылығы негізінде білім беру процесін ұйымдастыруға мүмкіндік беретін оқытуды дифференциациялау мен жекешелендіру құралы.
Бағдарлы оқытудың негізгі міндеті — оқушыны белгілі бір мамандыққа бағыттап даярлау, болашақ кәсібіне сәйкес бейімдей оқыту арқылы мақсатты түрде білім траекториясын құру.
Қолданбалы курс: мәні және бекіту тәртібі
Қолданбалы курс — негізгі оқу бағдарламасынан тыс жоспарланып, мектептің педагогикалық кеңесінде қаралып, қорғалып және бекітілетін оқу курсы. Мұндай курстар оқушылардың кәсіби қызығушылығын нақтылауға, практикалық дағдыларын кеңейтуге және таңдаған бағыты бойынша тереңдетілген білім алуына жағдай жасайды.
Қолданбалы курстың басты ерекшеліктері
- Мектептің нақты мүмкіндігі мен оқушы сұранысына қарай құрастырылады.
- Педагогикалық кеңесте талқыланып, ресми түрде бекітіледі.
- Кәсіптік бағдар берудің қолданбалы, тәжірибеге жақын мазмұнын күшейтеді.
Мектептегі бағдарлы оқытудың ұйымдастырылуы
Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасына сәйкес бағдарлы оқыту мектептерде екі негізгі бағытта жүзеге асады: жаратылыстану-математикалық және қоғамдық-гуманитарлық.
Бағдарлы оқыту оқу жылының басында оқушылар мен ата-аналардың өтініші және мектеп кеңесінің шешімі негізінде айқындалады. Сонымен қатар, бағдарлы пәндерді жүргізу білікті педагог кадрларға жүктеліп, оқу процесі мектептің ресурсына сай жоспарланады.
Нені қамтамасыз етеді?
Оқушының жеке ерекшелігіне сай пәндерді таңдауға, оқу жүктемесін бағытқа сәйкес құруға және тереңдетілген дайындық алуға мүмкіндік береді.
Неге маңызды?
Әлеуметтік және ғылыми-техникалық прогресс күшейген сайын интеллектуалдық еңбектің үлесі өсіп, білім деңгейіне және кәсіби бағыттылыққа қойылатын талап артады.
Кәсіби бағыттылық және өзін-өзі айқындау
Кәсіби бағыттылық — оқушының кәсіптік тұрғыдан өзін-өзі айқындауының маңызды бөлігі. Ол мамандық таңдауға деген белсенді қатынастан, жеке мақсат қоюдан және кәсіби мүдденің қалыптасуынан көрінеді.
Бұл үдерістің адами алғышарттары көбіне жоғары сыныптарда байқалады: танымдық қызығушылық дамиды, жеке мәнді мақсат қою қажеттілігі күшейеді, болашақ кәсібіне қатысты сұрақтар нақтылана бастайды.
Практикада жиі кездесетін қиындық
Тәжірибе көрсеткендей, көптеген мектеп түлектері өз мүмкіндігін де, таңдаған мамандығының мазмұны мен талаптарын да жеткілікті деңгейде білмейді. Соның салдарынан ғылыми қызметтің, педагогикалық және инженерлік-техникалық мамандықтардың тартымдылығы баяу өсіп отыр.
Негативті үрдістерді еңсеру: жаңа тәсілдер қажеттілігі
Мұндай келеңсіз құбылыстарды азайту үшін ерекше педагогикалық тәсілдер, мазмұнды және құқықтық тұрғыдан негізделген жұмыс формалары қажет. Ең бастысы — жас адамға нақты көмек көрсететін, қоғамдағы өз орнын табуға ықпал ететін жаңаша әдістерді енгізу.
Бұл міндетті шешуде мектептен тыс мекемелердің рөлі айрықша. Олардың тәрбиелік әлеуеті оқушының мамандыққа қызығушылығы мен мектепте ондай мүмкіндіктің шектеулі болуы арасындағы қайшылықты азайта алады. Бұл әсіресе ауылдық мектептер, оқу-өндірістік комбинаттар (УПК) және базалық мекемелер арасындағы байланыс қажет болған жағдайда өзекті.
Қазақстандағы білім мазмұнын жаңарту және бағдарлы оқытудың орны
ХХІ ғасыр табалдырығын аттаған тәуелсіз Қазақстан дүниежүзілік білім кеңістігінде өз орнын айқындауды көздейді. Еліміз экономикалық, саяси және мәдени дамуға үлес қоса алатын, әлемдік өркениет деңгейінде ойлайтын, білімді әрі мәдениетті, парасатты және денсаулығы мықты азамат тәрбиелеуді мақсат етеді.
Осы үдерісте білім берудің негізі — мектеп, ал ұстаз — оқушының жан-жақты тұлға болып қалыптасуына ықпал ететін негізгі шығармашылық күш. Бүгінгі білім стандарттарында және Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында оқушыны субъект ретінде қарастыру қағидасы ерекше аталады.
Жаңа ұрпақтың жаңаша ойлауына, біртұтас дүниетанымының қалыптасуына және әлемдік сапа деңгейіндегі білік негіздерін меңгеруіне ықпал ететін білім мазмұнын құру — жалпы білім беру жүйесіндегі өзекті мәселелердің бірі. Жүздеген жылдар бойы қалыптасқан дәстүрлі жүйені жаңарту үшін оқытудың жаңа түрлерін ұйымдастыру қажет.
Жоғары сатыдағы бағдарлы оқыту: кәсіби дайындыққа бастау
Орта білім берудің жоғары сатысындағы бағдарлы оқыту — оқушылардың кәсіби даярлыққа дейінгі кезеңде терең білім алуына мүмкіндік беретін, кәсіптік оқытудың алғашқы баспалдағы. Ол білім мазмұнын саралау, кіріктіру және кәсібилендіру негізінде орта білімнің үшінші сатысын жаңаша пайымдауға жол ашады.
Негізгі түйін
Бұл модельде қолданбалы курстардың рөлі ерекше: олар оқушының кәсіби қызығушылығын нақтылап, болашақ таңдауды саналы етуге және оқу мазмұнын өмірлік мақсаттармен байланыстыруға көмектеседі.