Парижде елші
Отто фон Бисмарк: германдық саяси қайраткер
Отто фон Бисмарк — Германия тарихындағы ең ықпалды саяси тұлғалардың бірі. Ол Пруссияның мемлекеттік мүдделерін қатаң қорғай отырып, XIX ғасырдың екінші жартысында Германияның бірігуіне шешуші ықпал етті. Сонымен бірге оның саясаты қоғамда да, Еуропа саясатында да даулы бағаларға себеп болды.
Саяси қызметінің басталуы
Бисмарк 1850 жылдан бастап депутаттар палатасының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1850 жылы Эрфурт парламентіне қатысып, ультраконсервативтік бағыттағы партияның дарынды ораторы ретінде танылды. Алғашқы кезеңде Германияның бірігуіне қарсы болып, Австрияны жақтағаны да белгілі.
Дипломатиялық тәжірибе
1815–1859 жылдар аралығында ол Франкфурттағы Одақтық сеймде Пруссияның елшісі қызметін атқарды. Дәл осы кезеңде Австрияға қарсы ұстанымы күшейіп, герман жерлерін Пруссия гегемониясы аясында біріктіру идеясын қолдай бастады. Кейін 1859–1862 жылдары Санкт-Петербургте елші болды, ал 1862 жылы Парижге елші болып жіберілді.
Билікке келуі және реформалар
1862 жылы Бисмарк Пруссия үкіметінің басшысы (министр-президент) әрі сыртқы істерді басқарушы тұлға ретінде тағайындалды. Ол ландтагтың көпшілігіне қарсы тұрып, әскерді қайта құруды белсенді қолдады. Парламент шешімдеріне қарамастан, конституциялық дауға бара отырып, салық жинау ісін жалғастырды.
Негізгі ерекшелік: Бисмарк билікті орталықтандыру мен әскери әлеуетті күшейтуді Пруссияның стратегиялық артықшылығы ретінде қарастырды.
Соғыстар және Германияның бірігуі
Даниямен соғыс (1864)
Пруссияның әскери-саяси беделі күшейіп, герман мәселесіндегі ықпалын арттырды.
Австриямен соғыс (1866)
Жеңіс нәтижесінде Пруссия герман істеріндегі жетекші күшке айналып, Австрияның ықпалы әлсіреді.
Франциямен соғыс (1870–1871)
Соғыс Германияның саяси бірігуін тездетіп, жаңа империяның құрылуына жол ашты.
Даниямен (1864) және Австриямен (1866) соғыстардағы жеңістерден кейін Бисмарктың ықпалы артып, 1865 жылы ол граф атағын алды. 1867 жылы Солтүстікгерман одағының канцлері болып тағайындалып, (кейін герман рейхстагына ұласқан) саяси жүйе үшін жалпы сайлау тәжірибесін енгізді. 1870–1871 жылдардағы соғыс пен оның салдары ретінде жаңа Герман империясы құрылды. Бисмарк Пруссиядағы қызметтерін сақтай отырып, жаңа империяның канцлері атанып, князь дәрежесіне көтерілді.
Нәтиже
Бірігу Пруссияның әскери-саяси басымдығы арқылы жүзеге асып, Австрияның неміс облыстары жаңа құрылымнан тыс қалды. Кейін Германия құрамына Эльзас-Лотарингия және Шлезвигтің бір бөлігі сияқты аймақтар қосылды.
Сыртқы саясат және Үштік одақ
Бисмарктың ірі қадамдарының бірі — Германия, Австрия және Италия арасындағы Үштік одақты қалыптастыруға ықпал етуі (1879–1883). Бұл келісім Германияның қауіпсіздік саясатын күшейту құралы ретінде қарастырылды, алайда кейін Еуропадағы милитаризмнің күшеюіне де ықпал етті деген пікір бар.
Даулы тұсы: Үштік одақ кей дереккөздерде Германия мен Еуропаға әскери-саяси қысымды арттырған факторлардың бірі ретінде бағаланады.
Ішкі саясат: қақтығыстар және әлеуметтік шаралар
Бисмарктың ішкі саясаты неміс католиктерімен (1873 жылдан бастап) жүргізілген күреспен, кейін прогрессистермен және социалистермен қарсыласуымен сипатталады. Социализмге қарсы күресте ол бір жағынан полицейлік қудалауға сүйенсе, екінші жағынан әлеуметтік шараларды қолдануға тырысты.
Қатаң заңдар
Социал-демократтарға бағытталған қатаң шектеулер енгізілді. Алайда кейін ол бұл заңдарды жоюға мәжбүр болды.
Экономикалық бұрылыс
1879 жылдан бастап Бисмарк протекционизм саясатына бет бұрды.
Отставка және соңғы жылдары
1890 жылдың наурызында император Вильгельм II-мен қайшылықтардың тереңдеуі нәтижесінде Бисмарк барлық қызметінен босатылып, отставкаға жіберілді. Ол Гамбург маңындағы Фридрихсруэдегі үйіне көшіп, үкіметті сынға алып отырды.
1892 жылы неміс сейміне сайланғанымен, отырыстарға бірде-бір рет қатыспады. Оның өміріне екі қастандық жасалғаны айтылады: 1866 жылы Блиндт және 1874 жылы Кульман тарапынан.
Тарихи баға: жетістік пе, әлде даулы мұра ма?
Жақтаушылар пікірі
Бисмаркты дарынды саясаткер деп бағалайтындар Германияның бірігуін ең алдымен Бисмарк пен Вильгельм I-дің тарихи жетістігі санайды.
Сын көзқарас
Басқа көзқарас бойынша, Бисмарк бастапқыда бірігуге қарсы болған. Бірігу оның саясатының нәтижесінде сыртқы әскери сипат алып, Австрияның неміс облыстары Германия құрамынан тыс қалды. Сондай-ақ әскери-саяси блоктардың күшеюі Еуропада милитаризм ауыртпалығын арттырды деген пікір бар.