Алматы қаласының атмосфераға шығаратын зиянды заттектерінің мөлшері және олардың топырақ құрамындағы мөлшері Өскемен қаласынан кейін екінші орында
Алматының географиялық орны және табиғи-климаттық ерекшелігі
Қазақстан Республикасының оңтүстік астанасы — Алматы қаласы физика-географиялық және табиғи-климаттық тұрғыдан бірегей. Қала Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстік тау етегінде, Үлкен Алматы және Кіші Алматы өзендерінің аралығында орналасқан. Алматы жер шарындағы биіктік белдеулері айқын байқалатын қалалардың қатарына жатады.
Биіктік пен тік белдеулік
Қаланың ең төменгі және ең жоғары нүктелері арасындағы айырмашылық табиғи-климаттық жағдайлардың алуан түрлі болуына әсер етеді. Осы «тік орналасу» әсерінен Алматыда солтүстіктің салқын белдеулері мен оңтүстіктің жылы белдеулері өзара тоғысқандай көрінеді: Сібір аққайыңы мен Тянь-Шань шыршасы, жүзім мен шабдалы қатар өсетін аймақтар кездеседі.
- Қалалық картада шөлейтті дала белдеуінен бастап жоғары таудағы мұздықтарға дейінгі табиғи белдеулер белгіленген.
- Климат континенталды, оған тау-аңғарлық ауа айналымы (циркуляция) елеулі ықпал етеді.
Жел режимі, инверсия және тұман
Қала жер бедерінің ерекшелігіне байланысты «аэродинамикалық көлеңке» жағдайына жиі түседі. Соның салдарынан жыл бойы желсіз (штиль) күндер өте көп байқалады. Қыс мезгілінде қала үстінде қуатты әрі ұзаққа созылатын температуралық инверсиялар қалыптасады. Тұман мен инверсия атмосфералық ауаның тік бағытта араласуын әлсіретіп, ластаушы қоспалардың таралуын қиындатады.
Қалалық жоспарлау және табиғи қауіптер
Күрделі ландшафттық-географиялық жағдайлар Алматының жоспарлануына тікелей ықпал етеді. Қаланың едәуір бөлігін тұрғын массивтер алып жатыр. Орта бөлігінде мәдени-тұрмыстық мақсаттағы мекемелердің шамамен 70%-ы шоғырланған. Райымбек көшесінен солтүстікке қарай өнеркәсіп нысандары мен төмен қабатты құрылыстар басым.
Сонымен қатар, Алматы жоғары сейсмикалық аймақта және сел қаупі бар зонада орналасқан. Бұл факторлар қала дамуына қойылатын инженерлік және экологиялық талаптарды күшейтеді.
Экологиялық жағдай: ауа ластануының басты себептері
Табиғатты қорғау шаралары дамығанымен, Алматы ауаның ластану деңгейі бойынша республикадағы қолайсыз қалалардың бірі болып қала береді. Кей деректер бойынша, қала әлемдегі ең лас 10 қаланың қатарына да енгізіледі. Атмосфераға шығарылатын зиянды заттардың көлемі және олардың топырақтағы мөлшері бойынша Алматы Өскеменнен кейінгі орындарда аталады.
Ластанудың құрылымдық өзгерісі
Бұрын өнеркәсіп кәсіпорындары негізгі ластаушы болса, қазіргі кезеңде олардың орнын жүз мыңдаған автокөлік басты. Автокөліктердің елеулі бөлігі тиімсіз пайдаланылады (көбіне бір жүргізуші ғана жүреді), ал жанармай сапасын «арттыру» үшін экологиялық тұрғыдан зиянды қоспалар қолданылуы ықтимал.
Жиі тіркелетін ластаушылар
- көміртек тотығы (CO) және формальдегид
- азот диоксиді, фенол
- шаң, күкірт қосылыстары және басқа улы заттар
- қорғасын, кадмий, хром, мышьяк
Шығарындылардың шамаланған көлемі
- Жылдық шығарындылар
- 180 мың тонна
- Газ және шаң түріндегі зиянды заттар.
- 1 тұрғынға шаққанда
- 35 кг/жыл
- Атмосфераға түсетін зиянды заттардың үлесі.
Нормадан асу көрсеткіштері
Қала ауасындағы зиянды заттардың концентрациясы кей кезеңдерде шекті рұқсат етілген нормалардан едәуір асып түседі. Жыл басындағы өлшемдер бойынша:
Ескерту: көрсеткіштер мәтіндегі келтірілген деректерге негізделген; нақты бағалау үшін ресми мониторинг мәліметтері қажет.