Сақтандыру қағидасы
Әлеуметтік қорғау жүйесінің қағидалары
Әлеуметтік қорғау жүйесі бірқатар қағидаларға сүйенеді. Бұл қағидалар әлеуметтік саясаттың логикасын айқындап, көмектің кімге, қалай және қандай деңгейде көрсетілетінін жүйелейді.
1) Экономика мен саясат байланысы қағидасы
Кедейлікпен күрестің тиімді құралы — тұтынудың орташа деңгейін көтеретін экономикалық өсім. Ал әлеуметтік көмектің нақты шаралары мен басымдықтарын саясат айқындайды.
2) Жалпы тәуекелді сақтандыру мен ынтымақтастық жауапкершілікті үйлестіру
Қоғам адамның қолынан келетіннің бәрін толық атқармайды. Әр адам өз өмірі үшін жауап береді, бірақ түрлі себептерге байланысты туындайтын тәуекелдер кезінде қоғаммен бірге ортақ сақтандыру тетіктері іске қосылады.
3) Альтернативтілік қағидасы
Жүйені құруда қаржыландыру, ұйымдық құрылым, көлем және форма өзара тығыз байланысты. Сондықтан оларды бөлек қарастыру жүйенің тиімділігін әлсіретеді.
4) Жалпы әлеуметтік кеңістік қағидасы
Мемлекет әлеуметтік қорғаудың бірыңғай стандарттарын қалыптастырады және ең төменгі кепілдіктерді қамтамасыз етеді. Бұл еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы, стипендия, медициналық қызмет пен білім салаларында құқықтық базамен бекітіледі.
5) Өкілеттіктерді шектеу қағидасы
Әлеуметтік көмек мемлекеттік, аймақтық, жергілікті және кәсіпорын деңгейінде көрсетіледі. Әр деңгейдің міндеті мен жауапкершілік шегі нақты айқындалуы тиіс.
6) Әлеуметтік көмектің динамикасы қағидасы
Көмек көлемі мен тетіктері қоғамдағы және жеке адамның жағдайындағы өзгерістерге сай икемделіп отыруы қажет.
7) Өзін-өзі басқару қағидасы
Мемлекеттік басқару органдарынан өзін-өзі басқару құрылымдарын бөлу арқылы жүйенің ашықтығы мен орындалуын күшейту көзделеді. Бұл әлеуметтік қорғау шараларының толық әрі сапалы іске асуына ықпал етеді.
8) Сақтандыру қағидасы
Сақтандыру — әлеуметтік қорғаудың ең тиімді құралдарының бірі. Көп жағдайда адамдар ауру, жұмыссыздық немесе жазатайым оқиғаға алдын ала дайын бола бермейді. Сондықтан сақтандыру қорына тұрақты жарна төлеу арқылы тәуекел туған кезде төлем алуға мүмкіндік қалыптасады.
9) Шығындарға қатысу қағидасы
Белгілі әлеуметтік бағдарламалар азаматтардың өз қаражатының қатысуымен де қаржыландырылуы мүмкін. Бұл жауапкершілікті бөлісу мен жүйенің тұрақтылығын арттырады.
10) Қамтамасыз ету қағидасы
Әлеуметтік көмекті салық түсімдері есебінен қаржыландыру — мемлекеттік кепілдіктердің негізгі тірегі.
11) Ескерту (алдын алу) қағидасы
Апатты немесе дағдарыстық әлеуметтік жағдайлардың туындауын алдын ала болжау және оның алдын алу тетіктерін құру маңызды.
Жүйенің объектісі мен субъектісі
Әлеуметтік қорғау жүйесінде объект (көмек алушы азаматтар мен әлеуметтік топтар) және субъект (көмекті ұйымдастыратын институттар, органдар, қорлар) өзара байланысқан. Бұл байланыс олардың атқаратын қызметтері арқылы іске асады.
Әлеуметтік қорғаудың қызметтері
Әлеуметтік қорғау қызметтерін кең және тар мағынада қарастыруға болады.
Кең мағынадағы қызметтер
- Экономикалық — өмір сүру деңгейін көтеруге бағытталған тұрақты өсім, өндіріс көлемінің артуы және еңбекақының өсуі.
- Еңбектік — әлеуметтік қорғау нақты мақсаты, заты және еңбек құралдары бар кәсіби қызмет ретінде ұйымдастырылады.
- Технологиялық — кезеңдер мен операциялардан тұратын технологиялар арқылы іске асады; сапа мамандардың біліктілігіне тәуелді.
Тар мағынадағы қызметтер
- Бағалық — әлеуметтік қолдаудың басымдықтарын айқындауға, әділеттілік өлшемдерін бекітуге бағытталады.
- Орнын толтыру — қалыптасқан қиын жағдайлардағы ауыртпалықты азайтып, жоғалтуларды өтейді.
- Жағдай жасау — әлеуметтік топтарға өз экономикалық жағдайын басқаруға мүмкіндік беретін орта қалыптастырады.
- Бейімдеу — халықтың әртүрлі санаттарын жаңа қоғамдық жағдайларға икемдейді.
Әлеуметтік, ақпараттық және аналитикалық бағыттар
Әлеуметтік қызмет
Адамның өмірлік деңгейін жақсартуға және әлеуметтік осал топтарға өмір сүру кепілдігін қамтамасыз етуге бағытталады.
Ақпараттық қызмет
Азаматтарға елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы туралы толық мәлімет беретін кепілдеме жүйесін дамытуға бағытталады.
Аналитикалық қызмет
Халықтың өмір сүру деңгейін жүйелі түрде талдауға, тәуекелдер мен үрдістерді бағалауға арналған.
Еңбектік және технологиялық ұйымдастыру
Әлеуметтік қорғау — кәсіби еңбек саласы. Оны іске асыратын институттар жоғары білікті кадрлармен қамтылуы қажет: саясаттанушылар, әлеуметтанушылар, экономистер, әлеуметтік психологтар және менеджерлер.
Технологиялық тұрғыдан әлеуметтік жұмыс нақты кезеңдер мен операциялардан тұрады, ал орындалу сапасы қызметкерлердің біліктілік деңгейімен айқындалады.
Бейімдеу қызметі қалай іске асады
Бейімдеу қызметі балаларды, еңбекке қабілетті орта жастағы адамдарды және жұмыссыздарды жаңа жағдайларға икемдеуге бағытталады. Ол келесі арналар арқылы жүзеге асады:
- білім беру институттары;
- еңбек нарығының инфрақұрылымы;
- әлеуметтік-психологиялық орталықтар.