ГАЖ платформалары
Геоақпараттық жүйелердің негізгі типтері
Геоақпараттық жүйелер (ГАЖ) картографиялық жұмыстарды автоматтандыруда базалық бағдарламалық қамтамасыз ету ретінде кеңінен қолданылады. ТМД аумағында ГАЖ-дың кәсіптік және мамандандырылған деңгейдегі шешімдері қатар қолданылады.
1) Толық функциялы бағдарламаларға шолу
Нарықта толық функционалды деңгейге жатқызылатын шамамен 20-ға жуық сапалы ГАЖ пакеті бар. Олардың көпшілігі ортақ архитектуралық қағидаларға сүйенеді.
2) ГАЖ — картографиялық жұмыстарды автоматтандырудың базалық құралы
ГАЖ кеңістіктік деректерді жинау, өңдеу, талдау және визуализациялау арқылы карта жасауды, есеп жүргізуді және түрлі салалық міндеттерді шешуді жеңілдетеді.
Бағдарламалық өнімдердің модульдік құрылымы
Бағдарламалық өнімдер көбіне модульдік принцип негізінде қалыптасады. Әдетте, екі түрі ажыратылады: базалық модуль және кеңейту модульдері. Базалық модульдер ГАЖ-дың негізгі операцияларын орындайтын функцияларды қамтиды, ал кеңейту модульдері арнайы міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.
Ортақ ұқсастықтардың себептері
- Әртүрлі фирмалардың өнімдері арасында ұқсастықтар бар, өйткені өндірушілер бір-бірінен құралдар мен технологиялық шешімдерді алмасуға мәжбүр болады.
- Көптеген жүйелер кеңістіктік деректерді негізгі алмасу форматтары арқылы ГАЖ және САПР жүйелерімен алмастыруды қолдайды.
- Атрибуттық ақпаратпен жұмыс істеу мүмкіндіктері де едәуір біркелкі: ODBC/BDE драйверлері арқылы негізгі СУБД-мен байланыс орнатылады.
Платформалар және деректермен алмасу
Операциялық жүйелер
Көптеген жүйелер Windows платформасында жұмыс істейді. Кейбір өнімдердің басқа операциялық жүйелерге арналған нұсқалары да бар (MS-DOS, Unix/Linux, FreeBSD, Solaris, AIX және т.б.).
Кеңістіктік деректер
ГАЖ жүйелері кеңістіктік ақпаратты негізгі алмасу форматтары арқылы импорт/экспорт жасап, басқа ГАЖ және САПР шешімдерімен өзара әрекеттеседі.
Атрибуттық деректер және СУБД
Көптеген жүйелер ODBC/BDE арқылы негізгі СУБД-мен жұмыс істейді. Жиі қолданылатындарының ішінде Oracle алдыңғы қатарда.
Функционалдылықты кеңейту құралдары
Толық функционалды ГАЖ көбіне өз мүмкіндіктерін кеңейте алады. Кеңейтудің негізгі тәсілі — жоғары деңгейдегі бағдарламалау тілдері мен қосымша кітапханаларды (DLL, OCX) қосу. Кең тараған құралдар: MS Visual Basic, MS Visual C++, Borland Delphi, Borland C++ Builder.
Кіріктірілген тілдер мысалы
MapInfo Professional жүйесінде кеңейту үшін MapBasic қолданылады.
ArcView GIS жүйесінде Avenue тілі қолданылған.
Кең тараған ГАЖ жүйелері және аналогтары
Шетелдік жүйелер
- ArcView GIS
- MapInfo Professional
- MicroStation J
Ресейлік аналогтар
- ГеоГраф
- Панорама (Карта 200)
- ПАРК
- GeoLink
ArcGIS / ArcInfo: қысқаша сипаттама
ArcGIS ArcInfo — АҚШ-тағы ESRI фирмасы әзірлеген толық функционалды ГАЖ. Ол бір-біріне тәуелсіз екі бағдарламалық пакетті қамтиды: ArcInfo Workstation және ArcInfo Desktop.
Негізгі модульдер
- ArcMap — деректерді бейнелеу, өңдеу және талдау.
- ArcCatalog — деректерге қол жеткізу және деректерді түрлендіру.
- Кеңейтілген кеңістіктік талдау құралдары — күрделі есептерді шешуге арналған.
Қосымша модульдер
- ArcCOGO — геодезиялық деректермен жұмыс істеуге арналған құралдар жиынтығы.
- ArcGRID — растрлық талдау, басқару және күрделі процестерді модельдеу мүмкіндіктері.
- ArcTIN — топографиялық беттерді модельдеу.
- ArcNETWORK — кеңістіктік тордағы топологиялық байланыстарды модельдеу және талдау, ресурстарды бағалау.
Қолданылу бағыттары
ArcInfo геоақпараттық жүйелерді құруды, орман, геология және басқа кадастрларды ұйымдастыруды, көліктік желілерді жобалауды және табиғи ресурстарды бағалауды қолдайды.
Ұсынылатын әдебиеттер
- Қалабаев Н.Б. — ГИС и основы цифрового картографирования. Алматы, 2001.
- Халугин Е.И., Жалковский Е.А., Жданов Н.Д. — Цифровые карты. М.: Недра, 1992. 419 б.
- Лисицкий Д.В. — Основные принципы цифрового картографирования местности. М.: Недра, 1988. 261 б.
СӨЖ-ге арналған бақылау тапсырмалары
- ГАЖ платформалары
- ArcGIS және ArcView
- Автоматтандырылған ақпараттық жүйелер