Тау - жыныс бұзушы аспап туралы қазақша реферат
Жер бетінің қалыңдығы әртүрлі қаттылықтағы тау жыныстарынан тұрады. Жоғарғы қабаттарда құм мен саз (глина) жиі кездессе, тереңіректе құмдақтар мен әктастар, одан әрі граниттер мен кварциттер орналасады. Сондықтан бұрғылау процесіндегі ең алғашқы әрі негізгі буын саналатын тау-жыныс бұзушы аспапты — қашауды — дұрыс таңдау жыныстың қасиеттеріне тікелей байланысты.
Негізгі қағида: қашау конструкциясы жыныстың қаттылығы мен тұтқырлығына сәйкес таңдалса, бұрғылау өнімділігі артады және жабдықтың тозуы азаяды.
Қашаулардың қолданылу аясы
Бұрын соққылы бұрғылауда тісті қашаулар кең қолданылғанымен, мұнай-газ саласында олардан біртіндеп бас тартылды. Дегенмен мұндай қашаулар мен соққылы бұрғылау әдісі терең емес, сулы ұңғымаларды қазуда әлі де қолданылады, бірақ қазір механикаландырылған нұсқаларда іске асырылады.
Екі қалақшалы (БҚ, «балық құйрығы»)
Жұмсақ жыныстарға арналған: тұтқыр саздар, борпылдақ құмдақтар, жұмсақ әктастар.
Үш қалақшалы
Жұмсақ, бірақ тұтқырлығы төмен жыныстарда тиімді қолданылады.
Шарошкалы қашау
Механикалық қасиеттері әртүрлі жыныстардан өтуге бейімделген, тәжірибеде ең кең таралған түрлердің бірі.
Шарошкалы қашаудың құрылысы
Шарошкалы қашаулар кеңінен қолданылатындықтан, олардың негізгі конструкциясын қарастыру маңызды. Қашаудың корпусы үш шеңгелден (тірек элементтерінен) тұрады және олар корпусқа пісіріліп біріктіріледі. Әр шеңгелде шарошка орналасады. Пішіні бойынша шарошкалар бірнеше қатар тістері бар конусты элементтерге ұқсайды.
Негізгі тораптар
- Шестерня-шарошкалар: өз осіне бекітіледі.
- Подшипниктер: роликті және шарикті подшипниктерде еркін айналады.
- Жуу сұйығы арналары: корпуста сұйықтық беру үшін тесіктер қарастырылған.
Қашау айналған кезде шарошкалар қабаттан кесек-кесек жынысты үзіп, сындырып отырады және ұңғыма түбімен домалай қозғалады. Бұл процесс бұзылған жынысты жуу сұйығымен (шаю арқылы) әкетумен қатар жүреді.
Бұзу қарқындылығына әсер ететін факторлар
Жынысты бұзу қарқындылығы бірнеше негізгі параметрге тәуелді:
Айналу жылдамдығы
Қашаудың айналу жиілігі артқан сайын, шарошкалардың қабатқа әсер ету жиілігі өседі.
Қысым күші (қашаудың жүктемесі)
Жынысқа түсірілетін осьтік күш жеткіліксіз болса, бұзу әлсірейді; шамадан тыс болса, тозу күшейеді.
Тазарту (шаю) тиімділігі
Бұрғыланған жынысты дер кезінде ұңғыма түбінен шығару жылдамдығы төмендесе, қашау қайта ұсатуға мәжбүр болады да өнімділік кемиді.
Қашаудың қызмет ету ұзақтығы ұңғыманы салу уақытына тікелей әсер етеді. Демек, қашау ресурсын ұлғайту — бұрғылау құнын төмендетудің маңызды жолы.
Тозуға төзімділікті арттыру: карбид пен алмаз
Қашаудың кескіш бөлігінің тозуға төзімділігін арттыру үшін қатты және аса қатты материалдар кеңінен қолданылады. Соның ішінде вольфрам карбиді мен алмаз негізіндегі шешімдер ерекше орын алады.
Алмаз қашаулардың артықшылығы
Алмаз қашаулар қатты жыныстарда өту көрсеткішін айтарлықтай арттыра алады: бір алмаз қашау кей жағдайларда 15–20 қарапайым шарошкалы қашаудың орнын басып, өту жолын 250–300 метрге дейін жеткізуге мүмкіндік береді.