Қазақша рефераттар

Негізгі құралдардың тозуын есептеу мен көрсетудің дұрыстығын тексеру

Бұл мәтін негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің есебі және аудиті тақырыбы аясында негізгі ұғымдарды жүйелейді: негізгі құралдарды тану шарттары, бағалау түрлері, қайта бағалау (индекстеу) қағидалары, сондай-ақ банктегі есепке алу және аудит барысында тексерілетін негізгі рәсімдер.

Негізгі құралдар: анықтамасы және жіктелуі

Негізгі құралдарға құнына қарамастан, қызмет ету мерзімі бір жылдан асатын активтер жатады. Олардың қатарына ғимараттар, құрылыстар, кеңселік жабдықтар, есептегіш техникалар, компьютерлер, көлік құралдары және басқа да шаруашылық құрал-саймандар кіреді.

Негізгі құралдар екі бағытта қолданылуы мүмкін: өндірістік және өндірістік емес.

Өндірістік емес негізгі құралдар

Жарғылық қызметпен тікелей байланысты емес негізгі құралдар.

Өндірістік негізгі құралдар

Жарғылық қызметті жүзеге асыруға және нәтижесінде табыс алуға бағытталған негізгі құралдар. Банкте имиджді күшейтетін заттар (картиналар, вазалар, сервиздер) да клиент тарту арқылы қосымша экономикалық пайдаға ықпал ететіндіктен, осы топқа жатқызылуы мүмкін.

Негізгі құралдар бастапқы нақты түрін сақтай отырып, өз құнын орындалған жұмыстарға немесе көрсетілген қызметтерге есептелген амортизация (тозу) арқылы біртіндеп аударады.

Негізгі топтары

  • Ғимараттар мен құрылыстар
  • Компьютерлер және есептегіш техника
  • Көлік құралдары
  • Құралдар және басқа да шаруашылық құрал-саймандар
  • Басқа да негізгі құралдар

16-ҚЕХС (IAS 16) бойынша тану шарттары

Бухгалтерлік есептің халықаралық стандартына сәйкес (16-ҚЕХС / IAS 16) негізгі құралдар объектісі актив ретінде төмендегі шарттар орындалғанда танылады:

  • 1 Активтен келешекте экономикалық пайда алу ықтималдығы жоғары болуы.
  • 2 Активтің өзіндік құнын сенімді түрде өлшеу мүмкін болуы.

Негізгі құралдардың есебі бастапқы құн немесе қайта бағаланған құн қағидалары бойынша жүргізіледі. Қандай модель қолданылса да, көрсеткіштер жинақталған амортизацияны есепке ала отырып қалыптастырылады.

Негізгі құралдарды бағалаудың түрлері

Негізгі құралдарды бағалау тәжірибесінде төрт түрі кең қолданылады: бастапқы, ағымдағы, баланстық және өтімділік құны.

Бастапқы құн

Сатып алу бағасы, жеткізу шығындары және активті пайдалануға дайындауға қажет өзге де шығындар кіреді. 16-ҚЕХС бойынша өтелмейтін салықтар мен импорттық төлемдер де бастапқы құн құрамына енгізіледі.

Ағымдағы құн

Белгілі бір күнге нарықтағы сәйкес баға бойынша анықталатын құн. Егер жаңғырту/жақсарту шығындары болашақ экономикалық тиімділік әкеледі деп күтілсе (мысалы, пайдалану мерзімін ұзартса), олар активтің ағымдағы құнына қосылуы мүмкін.

Баланстық құн

Есепте және қаржылық есептілікте көрсетілетін құн: бастапқы немесе қайта бағаланған құннан жинақталған амортизация (және қажет болса құнсыздану) шегерілгеннен кейінгі сома.

Өтімділік (жою) құны

Пайдалану мерзімі соңында активті істен шығару/жою бойынша күтілетін шығындарды шегергеннен кейінгі болжамды қалдық құн (қосалқы бөлшектер, металл сынығы және т.б.).

Қайта бағалау (индекстеу): қашан және қалай жүргізіледі

Нарықтық құнның өзгеруіне байланысты негізгі құралдар қайта бағалануы мүмкін. Қайта бағалау, әдетте, ағымдағы (әділ) құн бойынша жүзеге асырылады, ал индекстеу кезінде толық қалпына келтіру құны арнайы тәсілдермен айқындалады.

Толық қалпына келтіру құнын анықтау тәсілдері

  • Ұсынылатын қайта есептеу коэффициенттерін қолдану.
  • Баланстық құнды нарықтық бағамен сәйкестендіру (мысалы, келесі жылдың 1 қаңтарына қатысты нарықтық құн туралы құжаттар және тәуелсіз сарапшы қорытындылары негізінде).

Банк негізгі құралдарының әртүрлі бөліктерін әртүрлі әдіспен қайта бағалауға құқылы. Дегенмен біртектес активтер бойынша тәсілдердің дәйектілігін сақтау есеп саясаты тұрғысынан маңызды.

Шығындарды капитализациялау шегі

16-ҚЕХС талаптарына сәйкес негізгі құрал объектісіне қатысты шығындар тек белгілі бір шарттарда актив ретінде танылады: олар болашақ экономикалық пайданы арттыруы керек (мысалы, өнімділікті көтеру, сапаны жақсарту, пайдалану мерзімін ұзарту).

Банкте негізгі құралдарды сатып алу және есепке алу тәртібінің негізгі тұстары

Негізгі құралдарды алу кезінде банк бөлімшелерінің дербес қабылдауы немесе міндетті түрде банктің рұқсатымен рәсімдеуі есеп саясаты арқылы айқындалады.

ҚҚС-ты көрсету

Қосылған құн салығы (ҚҚС) негізгі құралды алу кезінде бөлек есепке алынады. Есеп саясаты ҚҚС негізгі құралдың құнына енгізілетін жағдайларды да қарастыруы мүмкін.

Құжаттамалық бақылау

Жауапты қызметкер төлем жүргізілгенге дейін келісімшарттар журналына белгі қояды, ал фронт-офис төлем нұсқауларымен бірге негізгі құралды кіріске алу бойынша нұсқауларды рәсімдейді.

Кіріске алу нұсқауында көрсетілетін негізгі деректер

  • Негізгі құралдардың жалпы сомасы
  • Амортизациялық аударым әдісі
  • Пайдалану мерзімі және амортизация нормасы/сомасы
  • Өтімділік (жою) құны
  • Өндірістік және өндірістік емес салада пайдалану белгісі

Аудит және ішкі бақылау: негізгі тексеру бағыттары

Негізгі құралдар аудитінде басты мақсат — есептің толықтығын, дәлдігін, құжаттаманың дұрыстығын және есептіліктегі көрсеткіштердің сенімділігін дәлелдер арқылы растау.

1) Баланс пен бас кітаптың сәйкестігі

  • Бухгалтерлік баланс көрсеткіштерін бас кітаптағы негізгі құралдар баптарымен салыстыру.
  • Синтетикалық және аналитикалық есептің жүргізілу дұрыстығын тексеру.

Дереккөздер: бас кітап, журнал-ордерлер, амортизация және қайта бағалау бойынша әзірлеме кестелер, алғашқы құжаттар.

2) Бар болуы және сақталуы

  • Негізгі құралдардың тұрған жері бойынша нақты бар-жоғын тексеру.
  • Материалдық жауапты тұлғалармен келісімшарттардың болуын бағалау.
  • Түгендеу актілері және салыстыру тізімдемелері арқылы бақылау.

Дереккөздер: түгендеу құжаттары, инвентарлық карточкалар, негізгі құралдардың орналасу тізімдері және т.б.

3) Алғашқы құжаттардың дұрыс рәсімделуі

  • Қабылдау актісі (НҚ-1).
  • Жөнделген/қайта құрастырылған/жаңғыртылған объектілерді қабылдау-тапсыру актісі (НҚ-2).
  • Есептен шығару актісі (НҚ-3), көлік құралдарын есептен шығару актісі (НҚ-4).
  • Инвентарлық карточкалар және қозғалыс есептері (мысалы, НҚ-10, НҚ-12, НҚ-12а, НҚ-13 және т.б.).

4) Жіктелуі, бағалануы және қайта бағалануы

  • Техникалық құжаттамаға (паспорт, сипаттамалар) сәйкестігін тексеру.
  • Шарттық баға хаттамалары, сатып алу-сату келісімшарттары, қайта бағалау кестелерімен дәлелдеу.

5) Кіріске алу және амортизацияны есептеу

  • Кіріске алу құжаттары мен техникалық құжаттаманың толықтығын тексеру.
  • Амортизация әдісінің есеп саясатына сәйкестігі және дұрыс көрсетілуі.

Дереккөздер: есеп саясаты, амортизация есептеу кестелері, нормативтік құжаттар, бас кітап және тиісті шоттар.

6) Жөндеу шығындары және істен шығару

  • Жөндеу шығындарының негізділігін және олардың шоттарда дұрыс көрсетілуін тексеру.
  • Істен шығару операцияларының құжаттармен (НҚ-3, НҚ-4 және т.б.) расталуын бағалау.

Дереккөздер: сметалық құжаттама, орындалған жұмысты қабылдау-тапсыру актілері, мердігерлік келісімшарттар, түгендеу қорытындылары, журнал-ордерлер, бас кітап.

Қорытынды түйін

Негізгі құралдардың есебі мен аудиті активті дұрыс танудан, әділ бағалаудан, амортизацияны негізді есептеуден және операцияларды толық құжаттаудан басталады. Осы элементтердің әрқайсысы қаржылық есептіліктің шынайылығы мен басқарушылық шешімдердің сапасына тікелей әсер етеді.