Денсаулық сақтауды дамыту
Қазақстанның еңбек ресурстары: индустриялық-инновациялық даму талаптары
Индустриялық-инновациялық стратегияны іске асыру өнеркәсіптік өндірістің жаңару қарқынына сай әрекет ете алатын жоғары білікті кәсіби кадрлармен қамтамасыз етуге тікелей тәуелді. Бұл талап ғылыми, инженерлік-техникалық және конструкторлық мамандарға да, сондай-ақ ұйымдастыру-басқару бағытындағы мамандарға (менеджерлерге) де бірдей қатысты.
Бұл міндетті шешу үшін жоғары технологиялар жағдайында жұмыс істеуге қажетті түрлі кәсіп мамандарын даярлау мен қайта даярлаудың арнаулы стратегиясын әзірлеу қажет. Стратегия шеңберінде маңызды әлеуметтік-экономикалық мәселелердің бірі — жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету.
Өңдеуші өнеркәсіптің әсері
Қосылған құны жоғары өңдеуші салаларды жедел дамыту, бір жағынан, жұмыспен қамтудың өсуіне және жұмыс күшінің салааралық қайта бөлінуіне ықпал етеді. Екінші жағынан, инновациялық даму жекелеген салаларда, әсіресе біліктілігі төмен жұмыскерлер үшін, жұмыс орындарының қысқаруына әкелуі мүмкін.
Теңгерім тетіктері
Бұл тәуекелдер жұмыс күшінің салааралық қайта бағдарлануы мен өңіраралық көшуін қолдау арқылы жұмсартылуы мүмкін. Ол үшін кәсіби даярлау мен қайта даярлауды күшейту, сондай-ақ еңбек нарығы, тұрғын үй, әлеуметтік-тұрмыстық қызметтер және өндірістік инфрақұрылымның дамуын үйлестіре жүргізу қажет.
Шетелдік жұмыс күшінің ықпалы
Бүгінде Қазақстанның еңбек және жұмыспен қамту нарығына елде жұмыс істейтін шетел компаниялары арқылы келетін шетелдік мамандар мен жұмысшылардың ағымы айтарлықтай салмақ түсіреді. Компаниялар, әдетте, екі таңдаудың бірін қарастырады: Үкімет белгілеген квота шеңберінде шетел мамандарын тарту немесе жергілікті кадрларды салыстырмалы түрде төмендеу жалақы деңгейімен жұмысқа алу.
Стратегияны іске асырудың келесі кезеңдерінде шетел жұмыс күшін тарту тетіктерін жетілдіру мәселесі өзектілігін сақтайды.
Білім беруді дамыту және кадрлар даярлау
Сапалы адам капиталы — индустриялық-инновациялық стратегияның табысты орындалуының ажырамас шарты. Білім беру секторы көптеген елдер үшін экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ететін негізгі тірекке айналды. Ғаламдану жағдайында дамыған мемлекеттер перспективалы ғалымдар мен жоғары білікті мамандарды тартуды стратегиялық басымдық ретінде қарайды.
«Ақыл-ойдың сыртқа кетуі» тәуекелі
«Ақыл-ойдың сыртқа кетуі» бұрынғы социалистік елдерде экономиканың баяулауына ықпал еткен негізгі факторлардың бірі болды. Бұл үрдісті тұрақтандырмай және білім берудің жалпы деңгейін жүйелі көтермей, Қазақстанның халықаралық бәсекеге қабілетті орнын нығайтуы қиын.
Қазіргі жағдайда экономикалық өсім ғылыми-техникалық прогреспен, ең алдымен, еңбек ресурстарының кәсіби сапасымен тығыз байланысты. Сондықтан білім беру жүйесі ғаламдану мен ақпараттанудың қарқынды үдерістеріне барабар жауап бере алуы тиіс. Бұл бағытта кәсіптік-техникалық білім беру мен инновациялық менеджмент салаларында нақты мемлекеттік саясат қажет.
Жұмыс берушілермен әріптестік және халықаралық тәжірибе
Жұмысты жүйелеу дамыған елдердің тәжірибесіне сүйене отырып, жұмыс берушілермен тығыз серіктестік негізінде жүзеге асырылуы мүмкін. Мысалы, Германияда бизнес субъектілері еңбек нарығы сұранысына сай жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлауды қамтамасыз ететін ұйымдарға мүшелікке міндеттелген. Әр мүше жарна төлеп, өзіне қажетті кәсіптер бойынша кадр дайындауға өтінім бере алады.
Шетелдік тәжірибе инновациялық қызметтің толыққанды жоғары біліммен қатар, аспирантура мен докторантура деңгейінде тереңдетілген даярлықты қажет ететінін көрсетеді.
Реформаның қамту аясы
Білім беру процесін реформалау өтпелі және кәсіби кадрларды даярлаудың барлық деңгейлері мен бағыттарын қамтуы тиіс: мектептен бастап кәсіптік-техникалық және жоғары білімге дейін, сондай-ақ өмір бойы оқыту қағидаты негізіндегі қайта даярлау.
Инновациялық кадрлар құзыреттері
Инновациялық экожүйе үшін жобалық менеджерлер, сарапшылар, халықаралық маркетинг мамандары, патент құқығы бойынша кеңесшілер, тәуекелдерді бағалау және азайту тәсілдерін меңгерген, венчурлік қаржыландыруды ұйымдастыра алатын кадрлар қажет.
Мемлекеттік саясаттың негізгі міндеттері
- Инновациялық қызмет үшін кадрлар даярлауды білім беруді дамытудың басым бағыттарының бірі ретінде айқындау.
- Мемлекет пен жеке сектордың қатысуымен жұмысшы және техникалық мамандықтар бойынша кәсіби даярлау, аттестаттау және қайта даярлау институттарын құру.
- Білім берудің барлық түрлерінің материалдық-техникалық және әдістемелік базасын кеңейту.
- Халықаралық стандарттарға сәйкес білім беру стандарттарын әзірлеу және енгізу.
- Жаңа өндірістер үшін жоғары білікті мамандарды даярлау және тарту бағытында халықаралық ынтымақтастықты дамыту.
- Жоғары технологиялы салалар үшін жаңа жоғары оқу орындарын құру немесе қолданыстағы оқу орындарын мамандандырылған институттарға (университеттерге) бейімдеу.
- Инновациялық жобаларды басқару, сараптау, халықаралық маркетинг, патент құқығы, тәуекелдерді басқару және венчурлік қаржыландыру салаларында мамандар даярлау.
Денсаулық сақтауды дамыту
Халықтың денсаулық деңгейі — елдің әлеуметтік-экономикалық, мәдени және индустриялық дамуын айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі. Денсаулық сақтау саласы халық әл-ауқатының тұрақты өсуі тұрғысынан басым бағыт болып табылады.
Стратегиялық міндет
Стратегия аясындағы негізгі міндет — денсаулық сақтаудың өзіндік ғылыми және инновациялық әлеуетін құру және дамыту. Ол үшін отандық және әлемдік тәжірибені ескере отырып, жүйені серпінді дамытуға жағдай жасалуы қажет.
Мемлекеттік саясат дәстүрлі шаралармен қатар (медициналық-әлеуметтік және құқықтық қолдау, ұйымдардың материалдық-техникалық базасын нығайту), ресурсты үнемдейтін әрі экономикалық тиімді тәсілдерді кеңінен енгізуге бағытталуы тиіс. Бұл бағытқа диагностика мен емдеудің клиникалық хаттамаларын қолдану, сондай-ақ қазіргі заманғы медициналық технологияларды енгізу кіреді.
Дамытудың негізгі бағыттары
- Денсаулық сақтау қызметтерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және отандық ғалымдардың зерттеулері негізінде дәрі-дәрмек өндірісін дамытуға басымдық беру.
- Жаңа дәрі-дәрмектерге, соның ішінде әлеуметтік маңызы бар аурулардың алдын алу мен емдеуге арналған отандық әзірлемелерге қолдау көрсету.
- Денсаулық сақтау саласында заманауи ақпараттық және инновациялық технологияларды дамыту.
- Денсаулық сақтау саласындағы халықаралық ынтымақтастықты кеңейту.