Туризм әлемдік экономикада басты рөлдің бірін атқарады
Туризмнің әлемдік экономикадағы орны
Туризм әлемдік экономикада жетекші рөл атқарады. Дүниежүзілік туристік ұйымның (ДТҰ) деректері бойынша, бұл сала әлемдегі жалпы ұлттық өнімнің шамамен оннан бір бөлігін, халықаралық инвестицияның 11 пайыздан астамын және әлемдік өндірістегі әрбір 9-шы жұмыс орнын қамтамасыз етеді.
Туризм индустриясы — табысы жоғары әрі серпінді дамып келе жатқан халықаралық сауда сегменттерінің бірі. 1999 жылы халықаралық туризмнің үлесі экспортқа шығарылатын әлемдік табыстың 8 пайызын, ал қызмет көрсету секторы экспортының 37 пайызын құрады. Туризмнен түскен табыс мұнай, мұнай өнімдері және автомобиль экспортының табысынан кейін тұрақты үшінші орында.
Жаңа аумақтар және Қазақстанның мүмкіндігі
Әлемдік туристік нарықтың дәстүрлі аудандары рекреациялық сыйымдылығының шегіне іс жүзінде жетіп келеді. Сондықтан туризмнің өсуі алдағы кезеңде туристер баратын жаңа аумақтар есебінен басым дамуы ықтимал. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанның әлемдік туристік нарықта лайықты орнын табуға бірегей мүмкіндігі бар.
Туризмнің әлеуметтік және мәдени мәні
Қазіргі туризм еңбеккерлердің жыл сайынғы ақылы демалысқа шығуымен тығыз байланысты. Бұл — адамның демалуға және бос уақытын өткізуге қатысты негізгі құқығын мойындаудың көрінісі. Туризм жеке адамды дамытуға, адамдар мен халықтар арасындағы өзара түсіністікті нығайтуға ықпал етеді.
ДТҰ мен өзге де мамандандырылған халықаралық ұйымдардың зерттеулері, сондай-ақ мемлекеттердің туризмді дамыту саясаты туризмді мемлекеттің әлеуметтік, мәдени және экономикалық өміріне тікелей ықпал ететін қызмет ретінде қарастырады. Туризм — әлемдік экономиканың құлдырауды білмейтін салаларының бірі.
Экономикалық тиімділік: шикізат пен туризмді салыстыру
Баламалы экспорт
Бір шетелдік турист әкелетін табысқа тең табыс алу үшін шамамен 9 т тас көмір экспорттау қажет.
Баламалы экспорт
Немесе 15 т мұнай экспорттау қажет.
Баламалы экспорт
Немесе 2 т жоғары сортты бидай экспорттау қажет.
Шикізат сату елдің энергия ресурстарын азайтады, ал туристік өндіріс таусылмайтын ресурстармен жұмыс істейді. Шетелдік экономистердің есебі бойынша, қалада 100 мың турист орташа есеппен екі сағат болған жағдайда кемінде 350 мың доллар жұмсайды, яғни адам басына бір сағатта шамамен 17,5 доллар.
Қорытынды: шикізат экспорты экономиканы тығырыққа тіреуі мүмкін, ал туризмді дамыту — ұзақ мерзімді әрі экономикалық тиімді бағыт.
Туризмнің экономикаға әкелетін үш негізгі нәтижесі
-
1) Шетел валютасының құйылуы
Туризм шетел валютасының түсімін қамтамасыз етеді және төлем теңгерімі мен жиынтық экспорт сияқты көрсеткіштерге оң ықпал етеді.
-
2) Жұмыспен қамту және мультисалалық әсер
ДТҰ мен Дүниежүзілік туризм және саяхат кеңесінің бағалауынша, туризмде құрылған әрбір жұмыс орнына басқа салаларда 5-тен 9-ға дейін жұмыс орны қосымша пайда болады. Туризм тура немесе жанама түрде экономиканың 32 саласының дамуына әсер етеді.
-
3) Инфрақұрылымды дамыту
Туризм тұтас өңірлер экономикасына белсенді ықпал етеді: жол көлігі, сауда, коммуналдық-тұрмыстық қызметтер, мәдени және медициналық қызмет көрсету салаларының дамуына серпін береді. Осы себепті туризм индустриясы көптеген секторлармен салыстырғанда мультипликаторлық тиімділігі жоғары.
Туризм — білім, толеранттылық және өзін-өзі жетілдіру кеңістігі
Туризм демалыс, бос уақыт, спорт, мәдениет және табиғатпен тікелей байланыс арқылы жеке және ұжымдық жетілдіру құралы ретінде жоспарланып, тәжірибеде іске асырылуы тиіс. Ол өз бетімен білім алудың, толеранттылықтың және халықтар мен әртүрлі мәдениеттердің ерекшеліктерін танудың маңызды факторы.
Қазақстандағы мемлекеттік саясат және институционалдық негіз
Туризмнің жылдам әрі тұрақты өсуін, оның қоршаған ортаға, экономиканың барлық секторларына және қоғам әл-ауқатына ықпалын ескере отырып, Қазақстан Үкіметі ұзақ мерзімді даму бағдарламасында туристік саланы басым бағыт ретінде белгіледі. Бұл салада тұтас мемлекеттік саясат қалыптастыру, сондай-ақ қазіргі заманғы, бәсекеге қабілетті туризм индустриясының құқықтық, ұйымдастырушылық және экономикалық негіздерін орнықтыру көзделеді.
Туристік қызметтің субъектілері мен объектілері
Субъектілер
- Туристік операторлар (туроператорлар)
- Туристік агенттер (турагенттер)
- Гидтер (гид-аудармашылар), туризм нұсқаушылары, экскурсоводтар
- Туристер және олардың бірлестіктері
- Экскурсанттар
- Туристік қызмет саласындағы өзге де бірлестіктер
- Туристік қызмет саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейтін мемлекеттік органдар
Объектілер
Туристік қызмет объектілері — табиғи объектілер мен табиғи-климаттық аймақтар, көрікті орындар, тарихи және әлеуметтік-мәдени көрсету объектілері, сондай-ақ саяхат кезінде туристердің қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын өзге де нысандар.
Бұл субъектілер мен объектілердің барлығы туристік индустрияның бірыңғай экожүйесінде өзара байланысады.
Туристік индустрияның құрамы
Туристік индустрия — туристерді орналастыру құралдарының, көліктің, қоғамдық тамақтандыру объектілерінің, ойын-сауық объектілері мен құралдарының, сондай-ақ танымдық, сауықтыру, іскерлік, спорттық және өзге де мақсаттағы объектілердің жиынтығы. Сонымен қатар оған туристік қызметті жүзеге асыратын ұйымдар және экскурсиялық қызмет пен гидтер (гид-аудармашылар) қызметін көрсететін ұйымдар кіреді.
Қызмет көрсету түрлері
Турлар ұсыну
Маршрут, бағдарлама, ұйымдастыру және сүйемелдеу қызметтері.
Тұратын орындар беру
Қонақүй, хостел, демалыс базалары және басқа орналастыру түрлері.
Тамақтандыру
Қоғамдық тамақтандырудың толық қызметтері.
Ақпараттық және жарнамалық қызмет
Бағыттар, өнімдер мен сервистер туралы ақпаратты ілгерілету.
Көлік қызметі
Әуе, теміржол, автокөлік және өзге тасымалдау қызметтері.
Ойын-сауық және қосымша сервистер
Ойын-сауық нысандары және басқа туристік қызмет көрсетулер.
Туристік ресурстар: сыныптау, қорғау және тұрақты пайдалану
Туристік индустрияда туристік ресурстар (қорлар) міндетті түрде ескеріледі. Қазақстан Республикасының туристік ресурстарын сыныптау мен бағалау, оларды қорғау режимі, қоршаған ортаға түсетін ауыртпалықтың жол берілетін шегін ескере отырып пайдалану, туристік ресурстардың тұтастығын сақтау тәртібі және оларды қалпына келтіру шаралары арнайы заңдарда белгіленген тәртіппен айқындалады.