Акциздер бағаға қосылатын және сатып алушы төлейтін тауарларған салынатын салық
I. Кіріспе
Бұл жұмыс жанама салықтар тақырыбы аясында қосылған құн салығы (ҚҚС) мен акциздердің мәнін, қолданылу логикасын және олардың экономикалық мазмұнын жүйелі түрде қарастыруға бағытталған.
Негізгі ұғым
Жанама салықтар — бұл бағаға немесе тарифке үстеме түрінде енгізілетін, салық төлеушінің табысы мен мүлкіне тікелей байланысы жоқ салықтар.
Жанама салықтардың негізгі түрлеріне қосылған құн салығы және акциздер жатады. Бұл салықтар әдетте тауардың (немесе қызметтің) соңғы бағасы арқылы тұтынушыға жанама түрде жүктеледі.
Қосылған құн салығы (ҚҚС)
ҚҚС — тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) өндіру және айналым процесінде қалыптасатын қосылған құнға байланысты, оларды өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының белгілі бір бөлігін бюджетке аударуды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағына тауарлар импорты кезінде төленетін аударымды білдіреді.
- Салық жүктемесі баға арқылы тұтынуға өтеді.
- Импорт кезінде де төлем қарастырылады.
Акциздер
Акциз — тауардың бағасына қосылатын және оны сатып алушы төлейтін жанама салық. Ол, әдетте, айрықша сұранысы тұрақты және бағасы жоғары тауарлар санатына қатысты қолданылады.
- Бағаға тікелей қосылып, тұтыну арқылы төленеді.
- Көптеген елдерде нақты тауар топтарына бекітіледі.
Терминологиялық тұрғыдан, «акциз» сөзі латын тіліндегі accidere («кесу») ұғымымен байланыстырылып түсіндіріледі: яғни тұтынуға арналған тауар құнының белгілі бір бөлігін «кесіп алу» мағынасын білдірген.
Жанама салықтардың кеңейтілген құрамы
Жанама салықтар қатарына кейбір жағдайларда сыртқы экономикалық қызметтен түсетін түсімдер де енгізіледі. Бұған, атап айтқанда, кеден баждары түріндегі кеден кірістері, экспорт пен импортқа салынатын салықтар, сондай-ақ ішкі нарықтағы тауар бағасы мен олардың фактуралық құны арасындағы айырмаға байланысты төлемдер жатады.
Жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс үш негізгі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде жанама салықтардың теориялық негіздері, екінші бөлімде Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі ҚҚС-тың ерекшеліктері, үшінші бөлімде акциздердің объектілері, есептеу тәртібі және бюджет кірісіндегі үлесі қарастырылады.
1-бөлім. Жанама салықтар туралы жалпы түсінік
1.1. Қосылған құн салығының Қазақстан экономикасында алатын орны
Бұл бөлімде ҚҚС-тың мемлекеттік кірістерді қалыптастырудағы рөлі, ішкі нарықтағы баға қалыптастыруға әсері және өндіріс пен айналымдағы құнның кезең-кезеңімен салық салыну логикасы ашып көрсетіледі.
1.2. Қосылған құн салығының салық салудағы шетел тәжірибесі
Мұнда әртүрлі елдердегі ҚҚС модельдері, әкімшілендіру тәсілдері және экономикалық саясаттағы орны салыстырмалы түрде қарастырылады.
1.3. Шет елдер тәжірибесінде акцизді алуды жетілдіру жолдары
Бұл тармақта акциздерді тиімді жинау, көлеңкелі айналымды азайту және салықтық бақылауды күшейтуге бағытталған тәжірибелер сипатталады.
2-бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі қосылған құн салығы
2.1. Қосылған құн салығын төлеушілер және салық салу
Бұл бөлімде ҚҚС төлеушілердің санаттары, салық салу қағидаттары және қолданылу шектері жүйеленеді.
2.2. Салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшерін анықтау
Мұнда салық салынатын айналымды айқындау тәртібі, импорт бойынша салықтық база және есепке алу ерекшеліктері қарастырылады.
2.3. Қосылған құн салығын есептеу және төлеу тәртібі
Бұл тармақта ҚҚС-ты есептеу механизмі, бюджетке аудару мерзімдері және әкімшілендірудің негізгі элементтері көрсетіледі.
3-бөлім. Акциздер
3.1. Акциздің салық салу объектілері, ставкалары және төлеушілері
Бұл бөлімде акциз салынатын тауарлар, ставкалардың құрылымы және төлеушілердің міндеттемелері талданады.
3.2. Акцизді есептеу және төлеу тәртібі
Мұнда есептеу әдістері, төлем жүргізу тәртібі және бақылау құралдары қарастырылады.
3.3. Акциздердің бюджет кірісіндегі орны
Бұл тармақта акциздердің фискалдық маңызы және бюджет кірістерін қалыптастырудағы үлесі сипатталады.
III. Қорытынды
Жанама салықтар — баға механизмі арқылы экономикалық айналымға кіріктірілетін маңызды фискалдық құралдар. ҚҚС пен акциздер бюджет кірістерін қамтамасыз етумен қатар, тұтыну құрылымына және нарықтық тәртіпке ықпал етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бұл бөлімде курстық жұмысты жазу барысында қолданылған нормативтік-құқықтық актілер, оқулықтар мен ғылыми мақалалар тізімі беріледі.