Тараптар арасында жасалған аралық келiсiм болған кезде, сондай - ақ Қазақстан Республикасының тауар биржалары туралы заңнамасына сәйкес, дау аралық соттың қарауына берiлуi мүмкiн
Аралық келісім және дауды аралық сотқа беру
Тараптар арасында жасалған аралық келісім болған кезде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының тауар биржалары туралы заңнамасына сәйкес, дау аралық соттың қарауына берілуі мүмкін.
Тараптар өзара белгілі бір нақты құқықтық қатынастарға байланысты туындаған немесе туындауы мүмкін дауларға қатысты аралық келісім жасаса алады.
Аралық келісімнің жасалу уақыты және шартқа қосылу
Егер аралық келісім талап-арыз беру үшін негіздер туындағаннан кейін жасалса, ол тараптардың біреуі талаптарын формулярларда немесе өзге де стандартты нысандарда айқындаған және екінші тарап ұсынылған шартқа тұтастай қосылу жолымен қабылдаған (қосылу шарты) жағдайларда да дауды шешу туралы аралық келісім ретінде күшіне ие болады.
Құзыретті соттың қарауындағы дау бойынша аралық келісім сол сот дау жөнінде шешім қабылдағанға дейін жасалуы мүмкін.
Аралық соттардың қарауына жатпайтын даулар
Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, төмендегі даулар аралық соттардың ведомстволық қарауына жатпайды:
- мемлекеттің және мемлекеттік кәсіпорындардың мүдделерін қозғайтын даулар;
- кәмелетке толмаған адамдардың мүдделерін қозғайтын даулар;
- заңда белгіленген тәртіппен әрекетке қабілетсіз деп танылған адамдардың мүдделерін қозғайтын даулар;
- аралық келісімге қатысушы болып табылмайтын адамдардың мүдделерін қозғайтын даулар;
- табиғи монополия субъектілерінің, сондай-ақ тауарлар мен көрсетілетін қызметтер нарығында үстем жағдайға ие субъектілердің қызмет көрсету, жұмыстарды орындау, тауар өндіру туралы шарттарынан туындайтын даулар;
- банкроттық туралы істер жөніндегі даулар.
Іс жүргізу тілі және аудармаға құқық
Аралық соттарда іс жүргізу қазақ тілінде жүзеге асырылады. Қажет болған жағдайда тараптардың келісімі бойынша орыс тілі немесе өзге де тілдер қазақ тілімен тең қолданылады.
Егер тараптар іс қарау тілі туралы келісімге келмесе, істі қарау тілін аралық сот айқындайды.
Кепілдендірілетін құқықтар
- Іс жүргізу тілін білмейтін қатысушылардың аудармашы арқылы іс материалдарымен танысуы.
- Аралық соттың әрекеттеріне қатысуы және ана тілінде сөйлеуі.
- Құжаттарды ана тіліндегі немесе өзі білетін басқа тілдегі аудармасымен алу мүмкіндігі.
Құжаттарды ұсыну тәртібі
Құжаттар мен өзге де материалдар іс қарау тілінде ұсынылмаған жағдайда, оларды ұсынған тарап аудармасын қамтамасыз етеді.
Құжаттар мен өзге де материалдар іске қатысушы адамдарға олардың ана тіліндегі немесе олар білетін басқа тілдегі аудармасында табыс етіледі.
Аралық соттардың түрлері
Қазақстан Республикасында аралық соттар төмендегі нысандарда құрылуы мүмкін:
Тұрақты жұмыс істейтін аралық сот
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған заңды тұлғалар және олардың бірлестіктері (қауымдастықтар, одақтар) құра алады.
Мұндай сотты құру үшін регламент және осы сотта қызмет атқаратын аралық судьялардың тізімі бекітілуге тиіс.
Биржалық төрелік
Биржалық мәмілелер жасасуға байланысты дауларды шешуге арналған тұрақты жұмыс істейтін төрелікті тауар биржасы құрады.
Құру үшін регламент және аралық судьялардың тізімі бекітілуі қажет.
Нақты дауды шешуге арналған аралық сот
Тараптар азаматтық-құқықтық шарттарынан туындаған дауды шешу үшін құрады және дау шешілгенге дейін немесе дауды құзыретті сотқа беру туралы шешім қабылданғанға дейін әрекет етеді.
Қызметті ұйымдастыру және іс жүргізу тәртібі тараптардың келісімімен айқындалады.
Маңызды шектеу
Қазақстан Республикасында аралық соттар мемлекеттік органдар жанынан құрылмайды.