Бұйрықты немесе өкімді орындау туралы қазақша реферат
Бұйрықты немесе өкімді орындаудың қылмыстық-құқықтық мәні
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 37-бабына сәйкес, өзі үшін міндетті бұйрықты немесе өкімді орындау барысында Қылмыстық кодекспен қорғалатын мүдделерге зиян келтірген әрекет қылмыс болып табылмайды. Мұндай жағдайда қылмыстық жауаптылық заңсыз бұйрық немесе өкім берген адамға жүктеледі.
Құқықтық табиғатына сай міндетті бұйрықты орындау қылмыстық әрекет ретінде бағаланбайды, өйткені ол бастық пен бағыныштының қызметтік қатынастарына және тәртіп талаптарына негізделеді. Бұл норманың Қылмыстық кодекске енгізілуі басқарушы тұлғалардың және олардың бұйрықтары мен өкімдерінің беделін нығайтып қана қоймай, заңды түрде берілген міндетті бұйрықты орындаушылардың құқықтық қауіпсіздігін де қамтамасыз етеді.
Бұйрық пен өкім ұғымы
Бұйрық — өкім шығаратын органның немесе лауазымды тұлғаның ресми түрде берген нұсқауы. Ол өкілеттігі бар адам арқылы ауызша немесе жазбаша түрде берілуі мүмкін.
Кейбір жағдайларда бұйрықтың мазмұны заңсыз болып, қылмыстық заң қорғайтын мүдделерге зиян келтіруге әкелуі ықтимал. Дәл осындай жағдайда 37-баптың ережелері орындаушының әрекетіне құқықтық баға беруде шешуші мәнге ие болады.
Міндетті бұйрықты орындаудың заңға сәйкестігін айқындайтын белгілер
Міндетті бұйрықты орындаушының әрекетінің заңға сыйымдылығы (қылмыс болып табылмауы) мынадай негізгі белгілер арқылы анықталады:
-
Қызметтік бағыныштылық
Орындаушы бұйрық берген лауазымды тұлғаға қызметтік тұрғыдан бағынышты болуы тиіс.
-
Бұйрықтың заңды түрде берілуі
Бұйрық оны беруге құқылы тұлға арқылы және тиісті нысанда (ауызша немесе жазбаша) шығарылуы керек, ал орындаушы қызметі бойынша оны орындауға міндетті болуы қажет.
-
Зиян келтіру фактісі және оның сипаты
Міндетті бұйрықты орындау қылмыстық заң қорғайтын әртүрлі мүдделерге зиян келтіруі мүмкін. Мысалдар:
- табиғи ортаға зиян келтіру (мысалы, басшының нұсқауымен тазаланбаған лас суды өзенге жіберу арқылы ластау);
- мемлекеттік мүлікті орынсыз және жүйесіз жұмсау;
- жарамсыз жабдықпен жұмыс істеп, еңбекті қорғау ережелерін бұзу;
- ұшақты егіс алқабына қондырып, егісті бүлдіру және осыған ұқсас әрекеттер.
Нәтиже
Мұндай міндетті бұйрықты орындаушылар іс жүзінде Қылмыстық кодексте сипатталатын әрекеттерді жасауы мүмкін. Алайда 37-баптың 1-бөлігінің талабына сәйкес, тиісті негіздер болған жағдайда бұл әрекет орындаушы үшін қылмыс болып саналмайды. Зиян үшін жауаптылық заңсыз бұйрық немесе өкім берген тұлғаға жүктеледі.
Көрінеу заңсыз бұйрық: орындаушының жауаптылығы
Қылмыстық кодекстің 37-бабының 2-бөлігі ерекше жағдайды нақтылайды: көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындау үшін қасақана қылмыс жасаған адам жалпы негіздерде қылмыстық жауапқа тартылады. Сонымен бірге көрінеу заңсыз бұйрықты немесе өкімді орындамау қылмыстық жауаптылыққа әкеп соқпайды.
Орындаушы қашан жауап береді?
Егер орындаушы бұйрықтың немесе өкімнің айқын, көрінеу заңсыз екенін біле тұра, оны орындамауға мүмкіндігі болса да орындап, қасақана қылмыс жасаса, ол қылмыстық жауапқа тартылады.
Орындаушы қашан жауап бермейді?
Көрінеу заңсыз бұйрықты орындаудан бас тарту өздігінен қылмыстық жауаптылық туындатпайды. Бұл ереже заңсыз әрекетке итермелейтін нұсқауларға құқықтық тосқауыл ретінде қызмет етеді.