Қазақша рефераттар

БАСТАУЫШ СЫНЫПТЫҢ ОҚУ ӘРЕКЕТІНДЕ КЕЗДЕСЕТІН ҚИЫНДЫҚТАРЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ туралы қазақша реферат

Бастауыш сынып оқушыларының оқу әрекетінде кездесетін қиындықтардың психологиялық ерекшеліктері

Еліміздің болашағы саналатын ұрпақты тәрбиелеу ісінде қазіргі қоғамның өркениетті дамуы, құқықтық мемлекеттің орнығуы және нарықтық экономика жағдайындағы өзгерістер жас буыннан рухани байлықты, мәдениеттілікті, еркін ойлау қабілетін, шығармашылықты, кәсіби біліктілікті және терең білімді талап етеді. Сондықтан баланы жеке тұлға ретінде қалыптастыру, оның мүмкіндіктерін жан-жақты дамыту және мектепте оқытудың жаңа технологияларын қолдану — білім беру саласындағы өзекті міндеттердің бірі.

Қазақстанның тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаев қоғамның бірігуі мен ел болашағына жауапкершілік туралы ойларын айта отырып, алда атқарылар істердің көп екенін, ең басты байлықтың бірлік екенін атап өткен. Бұл көзқарас білім беру жүйесіне де тікелей қатысты: қоғамға адамгершілік тұрғыдан жаңара алатын, бәсекеге қабілетті тұлғаны тәрбиелеу — бүгінгі күннің талабы.

Бастауыш кезеңнің маңызы және оқу әрекетінің өзгеруі

Қазіргі мектепте білім мазмұны тереңдей түсуде: құбылыстарды түсіндіру, байланыстарды анықтау және қорытындылау сияқты ойлау әрекеттері бастауыш сыныптан бастап жүйелі дамытылады. Сондықтан бастауыш сынып оқушысының толыққанды білім алуын қамтамасыз ету және жаңа ортаға бейімделуін қолдау — оның физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып ұйымдастырылуы тиіс.

Негізгі тұжырым

Бала мектепке келгеннен кейін оқу — оның негізгі іс-әрекетіне айналады. Осы кезеңде қабілеттері мен икемділіктері қалыптасып, өзін-өзі ұстау дағдылары, жауапкершілік және мінез-құлық ерекшеліктері айқындала бастайды.

Бастауыш сыныпта берілетін ақпараттардың бір бөлігі балаға сол сәтте аса қызықты болмауы мүмкін, алайда болашақ дамуы үшін маңызды. Сондықтан оқу материалы баланың жас ерекшелігіне сай қызықты әрі түсінікті болуы, сондай-ақ жаңа педагогикалық және инновациялық тәсілдер арқылы есте сақтауды жеңілдететіндей етіп ұйымдастырылуы қажет.

Оқу барысында кездесетін қиындықтардың негізгі себептері

Жалпы білім беретін мектептердің бастауыш буынында көптеген балалар әртүрлі қиындықтарды бастан кешіреді. Ең алғашқы себептердің бірі — мектептік оқуға қызығушылықтың төмендігі немесе психологиялық дайындықтың жеткіліксіздігі. Сонымен қатар мектеп — тек жаңа талаптар ғана емес, жаңа әлеуметтік байланыстар, мұғалім тұлғасымен қарым-қатынас, құрдастар ортасы және жаңа міндеттер жүйесі.

Өмір салтының өзгеруі

Баланың күн тәртібі оқуға, тәртіпке және мектеп іс-шараларына бағынышты болады. Бұл — бейімделуді талап ететін маңызды кезең.

Интеллектуалдық және физикалық жүктеме

Мектеп алғашқы күннен бастап зейін, шыдамдылық, ерік-жігер мен еңбек дағдыларын қажет ететін тапсырмалар береді.

Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық дамуы, мектепке психологиялық даярлығы және бейімделуі мәселелерін зерттеген ғалымдар қатарында Я.Л. Коломинский, Е.А. Панько, Г.М. Чуткина, Л.А. Венгер, В.С. Мухина, сондай-ақ отандық зерттеушілер Б. Баймұратова, А.Ш. Стыбаева, Қ. Сейсенбаев және басқа авторлар еңбектерінің орны ерекше.

Мектептің тұлға қалыптастырудағы рөлі

Мектеп — баланың дамуының жағымды қырларын жүйелі түрде қалыптастыратын негізгі орта. Мектептік өмір мінез-құлықтың бекінуінде шешуші рөл атқарады. Оқушы мінезін тәрбиелеудің басты мақсаты — жан-жақты дамыған, білімді, салауатты және отансүйгіш тұлғаның қалыптасуына жағдай жасау.

Осы кезеңде баланың бойындағы жағымды қасиеттерді оятып, жағымсыз дағдылардың алдын алу және түзету жұмыстары бастау алады. Бұл — психологиялық және педагогикалық ықпалдың сапасы мен жүйелілігіне тікелей байланысты үдеріс.

Психодиагностикалық жұмыстың мақсаттары мен міндеттері

Негізгі міндеттер

  • Бастауыш оқушыларының мектепке бейімделуінің әлеуметтік-психологиялық деңгейін анықтау.
  • Оқу әрекеті барысында қиындыққа кездескен оқушылар тобын саралау, себептері мен мінез-құлық ерекшеліктерін талдау.
  • Оқу мен тәрбиелеу үдерісінде қиындық туғызған жағдайларды шешу жолдарын анықтап, психологиялық көмек көрсету тәсілдерін белгілеу.

Баланың мектептегі психологиялық жағдайын бағалау тек оқушының өзінен алынған мәліметпен шектелмейді. Бұл ақпарат жеке іс-құжаттар, мұғалімдер мен ата-аналардан алынған сауалнамалар арқылы толықтырылады. Құжаттарды талдау оқушының оқу жетістіктерін (бағаларын) көрсетсе, күнделікті жұмыс дәптерлері баланың танымдық ерекшеліктерін, ұқыптылық деңгейін, жауапкершілігін және пәндерге қызығушылығын байқауға мүмкіндік береді.

Диагностиканы ұйымдастыру және әдістемелік тәсілдер

Диагностикалық жұмыстың негізгі бөлігі оқу жылының қараша–желтоқсан айларында жүргізілгені тиімді. Жұмыс үш бағытта ұйымдастырылады: оқушыларды зерттеу, ата-аналардан сауалнама алу және мұғалімдерден сауалнама жинау. Бұл бағыттар бір мезгілде қамтылғанда алынған қорытындылар нақтырақ болады.

Практикалық мысал: «Маған мектепте не ұнайды?» сурет тапсырмасы

Балаларға «Маған мектепте не ұнайды?» тақырыбында сурет салуды ұсынуға болады. Бұл тапсырма оқушының мектепке қатысты мотивациясын жанама түрде бағалауға көмектеседі.

Тақырыпқа сәйкес келмейтін суреттер

  • Оқу мотивациясының әлсіздігі: ойын мотиві басым болып, бала көлік, ойыншық, соғыс көріністерін немесе абстракт өрнектерді салуы мүмкін.
  • Жағымсыз қатынас немесе қарсылық: бала мектеп тақырыбына сурет салудан бас тартады; бұл бейімделу қиындығының жоғары екенін көрсетуі ықтимал.
  • Нұсқауды түсінбеу: бала мүлде сурет салмайды немесе көшіріп салуға ұмтылады; бұл нұсқауды қабылдау, әрекетті жоспарлау дағдыларын қосымша тексеруді қажет етеді.

Тақырыпқа сәйкес келетін суреттер

  • Оқу жағдайларын бейнелеу: оқу мотивациясын, белсенділікті және танымдық қызығушылықты білдіреді.
  • Мектептің сыртқы көрінісі: мектепке жағымды қатынасты көрсетеді, бірақ сыртқы мотивацияның басымдығы байқалуы мүмкін.
  • Ойын көріністері: жағымды қатынас сақталғанымен, ойын мотивациясының басым екенін аңғартады.

Қарым-қатынас пен ересектер қолдауының ықпалы

Баланың күнделікті дамуы мен қоршаған ортаны тануында тілдесу мен қарым-қатынастың әсері өте жоғары. Егер ата-аналар, мұғалімдер және психологтар баламен жүйелі сөйлесуді, бағыт-бағдар беруді және қолдауды тоқтатса, бала өз қажеттіліктерін толық қанағаттандыра алмай, дамуында әртүрлі қиындықтарға ұшырауы мүмкін.

Жаңа ортаға енген бастауыш сынып оқушылары үлкендердің үлгісі арқылы қоғамдық және жеке сана, эмоцияны білдіру, сезім мәдениеті және мінез-құлық нормаларын меңгереді. Сондықтан ересектердің сөзі, қарым-қатынас стилі және талап қою мен қолдаудың тепе-теңдігі — бейімделудің сапасын айқындайтын маңызды факторлар.

Қорытынды

Әр балаға жеке тұлға ретінде қарап, оның өзіне тән санасы, еркі және дербес әрекет ету мүмкіндігі бар екенін ескеру қажет. Оқушының білімге және ғылымға қызығушылығын арттыру, ақыл-ой қабілетін дамыту, дүниетанымын кеңейту, өмірлік мақсат-мүддесін айқындауға көмектесу — үздіксіз оқу-тәрбие үдерісі мен ересектер қолдауының нәтижесі. Осы қолдау жүйелі әрі мақсатты болғанда ғана бастауыш сыныптағы оқу қиындықтарын азайтып, баланың мектепке бейімделуін жеңілдетуге болады.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына жолдауы: «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». Астана, 2007 жыл, 28 ақпан.
  2. Мұқанов А. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1981.
  3. Стыбаева А.Ш. Первичная психологическая адаптация детей 6–7 лет к условиям школы. Тараз, 2003.
  4. Широкова Г.А. Практикум для детского психолога. Ростов-на-Дону, 2004.