Ағылшын тілінен аударғанда имидж сөзі
Имидж ұғымы: мәні және неге маңызды
Имидж (ағылшын тіліндегі image — «түр», «бейне») — адам, ұйым, құбылыс немесе зат туралы мақсатты түрде қалыптастырылатын әсер. Адамда сана-сезім, «мен» ұғымы және өзгенің көзқарасын түсіне алу қабілеті пайда болған сәттен бастап-ақ имиджге қатысты сұрақтар туындайды: «Мен басқалардың көзіне қалай көрінемін?», «Олар мен туралы не ойлайды?», «Қалай бағалайды?»
Тарихи тұрғыдан қарасақ, имиджбен кәсіби түрде айналысатын адамдар ерте кезеңде-ақ қалыптасты. Имидждің алғашқы теоретиктерінің бірі ретінде жиі Никколо Макиавелли аталады: ол қоғамдық қабылдаудың күшін терең түсінген тұлға. Ал Джеймс көзқарасы бойынша, адамның имиджі — оның әлеуметтік «эго»сы.
Еленбеудің психологиялық салмағы
Адам табиғатынан өзіне жақындардың алдында қадірлі болғысы келеді және бейтаныс адамдардың да назарын аударуға ұмтылады. Егер адам қоғамда көп уақыт жүріп, соған қарамастан ешкім оны байқамаса, бұдан ауыр «жаза» табу қиын болуы мүмкін.
Бір сәтке елестетіп көріңіз: сіз кіргенде ешкім бұрылмайды, сөзіңізге жауап бермейді, ісіңізге назар аудармайды, тіпті бар екеніңізді де елемейді. Мұндай жағдайда рухани қысым кез келген физикалық жазадан ауыр сезілуі ықтимал.
Имидждің объектісі мен субъектісі
Имидж объектісі
Имидж объектісі — белгілі бір аудиторияда әсер қалдыра алатын кез келген нәрсе. Бұл жеке адам, топ, ұйым және олардың нәтижелері болуы мүмкін: идеялар, тауарлар, қызметтер.
Имидж объектісінің негізгі қасиеті — әлеуметтік әсер тудыру қабілеті.
Имидж субъектісі
Имидж субъектісі — имидж объектісі туралы түсінік қалыптастыратын адамдар: мақсатты топтар, тұтынушылар сегменттері, сайлаушылар санаттары. Әдетте имидж субъектісі ұжымдық сипатқа ие.
Имидж ұғымының ғылым мен тәжірибедегі орны
Бастапқыда имидж түсінігі экономика саласында практикалық тұрғыдан белсенді қолданылды. 1960-жылдары америкалық экономист Кеннет Боулдинг «имидж» ұғымын ғылыми айналымға енгізіп, оның іскерлік тиімділік үшін маңызын негіздеді. Кейін бұл құрал саясаттануға да берік енді: мамандар имидж қалыптастыруды кәсіби жұмыстың өзегіне айналдырды.
Имиджмейкердің пайда болуы
Кәсіби имиджге деген сұраныстың өсуі нәтижесінде имиджмейкер мамандығы қалыптасты. Бұл — тұлғаның имиджін және түрлі іскерлік, саяси құрылымдардың қоғамдық қабылдануын жүйелі түрде құрастыратын маман.
Имидж қалай қабылданады: стереотип және алғашқы әсер
Имидж көбіне алғашқы кезеңде-ақ — жалпы мәліметті үстірт шолу барысында — қалыптасып үлгереді. Ол кейде аңдаусыз деңгейде орнығып, санада біраз уақыт сақталады. Себебі имидж белгілі мағынада психологиялық өнім: құнды стереотип, әлеуметтік «құрылғы» және адамды ынталандыратын арман-үлгі ретінде көрінуі мүмкін.
Терминнің мағыналық шекарасы
Бір ұғым әрдайым бәріне бірдей мағына бермейді. Мысалы, грек тіліндегі «мектеп» — «қуаныш үйі» дегенді білдіргенімен, бүгінгі тәжірибеде бұл ассоциация әркімнің санасында орныға бермейді.
«Бейне» және «кейіп»
В. Даль сөздігінде «бейне» — бет сызықтары, түр-келбет, физиономия ретінде түсіндіріледі. Ал «кейіп» — заттың түпнұсқасы немесе оның суреті, не дәлме-дәл еліктеу. Осы тұрғыда «бейне» мағынасы «кейіпке» қарағанда тарлау; ал имиджеологияда соңғысының әлеуеті маңыздырақ.
Сыртқы бейне, шынайылық және «идол» қаупі
Мәдени дәстүрлерге сүйенсек, сыртқы бейне мен ішкі рухани әлем арасында үйлесім болғанда ғана әсер ұзақ әрі орнықты болады. Алайда саяси жарнамада имидж көбіне мінездемелерге «боялған» бейне ретінде ұсынылады, ал ол сипаттамалар адамның шынайы болмысынан алшақ болуы мүмкін. Сондықтан кейбір кезеңдерде имидждің «идолға» айналуы заңды құбылыс: мысалы, «супермен» немесе «плейбой» типаждары.
Дегенмен бизнес тәжірибесінде мұндай жасанды идеалдар әрдайым тиімді емес. Іскерлік ортада әсер ету заңдары театр сахнасынан өзгеше: мұнда ұзақ мерзімді сенім, қарым-қатынас мәдениеті және тұрақты нәтижелер шешуші рөл атқарады.
Менеджердің жеке имиджі: сырт келбеттен бастап қарым-қатынасқа дейін
Жоғары әкімшілік қызметтегі менеджер үшін жеке имидждің іскери тәжірибедегі рөлін төмен бағалау қауіпті. Әрине, ешкім менеджерден фотомодельге ұқсауды талап етпейді. Бірақ сыртқы келбетті сауатты қолдана білу, адамдармен жұмыс барысында маңызды артықшылық береді.
Тартымдылық нені білдіреді?
- Тек бет әлпет емес: тыңдай білу және орынды сөйлеу.
- Киіну мәдениеті: талғам, үйлесім, ұқыптылық.
- Этикет: өзін дұрыс ұстау, жағдайға сай мінез-құлық.
- Кемшілікті «жасыру» емес, күшті жақтарды дамыту және дұрыс көрсету.
Имидж — ұлғайтқыш әйнек секілді: адамның дербес және іскери қасиеттерін қоғамға айқынырақ көрсетеді. Соның арқасында күнделікті қарым-қатынаста жайлылық артып, жұмыс орнында жағымды ахуал қалыптасады. Клиенттермен жұмыс істейтін адам үшін жылы қабақ пен жинақылық — кәсіби талап.
Имиджеология: прагматикалық тәртіп және ықпал ету мәдениеті
Имиджеология — маңызды прагматикалық сала. Блез Паскаль көндіру тәсілі мен ұнау тәсілін салыстырып, адамға ықпал етудің ең тиімді жолы көбіне ұнау екенін атап өткен. Бұл — имидж жұмысының психологиялық өзегі.
Имидж — мақсатты «көрсету» өнері
Имидж — адамның өзін немесе бұқаралық ақпарат арқылы белгілі бір адам/нысан туралы қажетті мәліметті мақсатты түрде бейнелеп көрсету өнері. Бұған жарнама да кіреді. Имидж бедел мен абыройды күшейтуге, қажеттілікті арттыруға, әлеуметтік-саяси кеңістікте бағалауды көтеруге ықпал етеді.
Алғашқы секундтар: сыртқы келбет және ішкі сенім
Көп жағдайда адамдар сізді алғаш көрген сәтте-ақ, ештеңе айтып үлгермей тұрып, сыртқы келбетіңіз арқылы белгілі бір қорытынды жасайды. Презентация өткізсеңіз де, клиентпен немесе серіктеспен кездессеңіз де, қызметкерлер алдында сөйлесеңіз де — кез келген жағдайда сыртқы келбеттің жинақы болуы маңызды.
Дегенмен тартымды көріну — жалғыз шарт емес. Өзіңізді еркін әрі сенімді ұстауыңыз қажет, ал оны қарсы тарап сезінуі тиіс. Жақсы киінген, ұқыпты таралған, өзін физикалық тұрғыдан жайлы сезінетін адамның сенімділігі бірден байқалады. Ал өзіңізге сенімсіздік болса, назар әлсіз тұстарға ауып, ішкі жайсыздық сыртқа да беріледі.
Күнді қалай бастасаңыз…
Кәсіпкер, саясаткер немесе менеджер болсын — күн ырғағы көбіне таңертеңгі күтім мен киім таңдаудан-ақ басталады.
Эмоцияның әсері
Жағымды эмоциялар — өнімді күннің кепілі. Жағымсыз эмоциялар сенімсіздік шеңберін күшейтіп, шығын мен тәуекелді арттыруы мүмкін.
Өзіңізге беретін баға
Ішкі бағалауды көтеріп, сенімді ұстаным қалыптастырсаңыз, сыртқы келбет те табиғи түрде оң әсер береді.
Іскерлік стиль: ұстамдылық, талғам және мақсат
Менеджер еңбектің үлгісіне айналып, жиі көпшіліктің көз алдында жүреді. Сондықтан ол өзін тартымды әрі сенімді ұстап, әр жағдайда кәсіби деңгейін көрсететіндей әрекет ете білуі тиіс. Киім үлгісінің жоғары деңгейде екеніне және жұмысқа дайындығының сапасына күмән қалдырмағаны дұрыс.
Неге классика жұмыс істейді?
Консервативті немесе классикалық стиль көбіне жақсы талғамның белгісі саналады. Ұстамды киім жұмыста тірек болады және ең маңыздысы — клиенттің назары сіздің киіміңізге емес, сізге және сөзіңізге бағытталуына көмектеседі.
Киіну мәнері талпыныс, білім, ұқыптылық сияқты қасиеттер туралы көп нәрсе аңғартады. Әйел адамдар үшін де консервативті стиль қолайлы: қатаң образды сапалы шарфпен немесе әдемі әшекеймен толықтыру даралықты сақтай отырып, жалпы кәсіби әсерді күшейтеді.
Егер киіміңіз сізге «қызмет етіп», келбетіңізді ашып, жағымды әсер әкелетініне сенімді болсаңыз, ойыңызды толықтай жұмысқа бағыттай аласыз.