Атақты француз ғалымы Андре Мари Ампер 1775 ж. Лион қаласында дүниеге келген
Андре-Мари Ампер: ғылымға жол ашқан өмір
Атақты француз ғалымы Андре-Мари Ампер 1775 жылы Лион қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Жан-Жак Ампер өте білімді адам болатын.
Ерте білім мен қалыптасу кезеңі
Ампер ешқашан мектепте оқымағанына қарамастан, әкесінің жинаған бай кітапханасын түгелге жуық оқып, үй жағдайында терең білім алды. Ол 13 жасында Лион академиясында математикадан алғаш рет баяндама жасады.
18 жасында грек, латын және итальян тілдерін меңгеріп, физика, жоғары математика, ботаника және әдебиет салаларында кең құзыретке ие болды.
Оқытушылық және ғылыми қызметі
Ұлы француз революциясынан кейін Ампер әуелі Лионда, кейін Буржеде математика және физика пәндерінің мұғалімі болып еңбек етті. Кейінірек Парижге қоныс аударып, Политехникалық мектепте қызмет атқарды.
1808 жылы ол Париж университеттерінің бас инспекторы болып тағайындалды. 1814 жылы өз бетінше Авогадро заңына жақын тұжырымды ашты. Бос уақытын химияға, дифференциалдық теңдеулерге және ықтималдық теориясына арнады.
Электр тогы мен магнетизм байланысын ашуы
1820 жылы жарияланған Эрстед тәжірибесі Амперді ерекше таңғалдырды. Ол дат ғалымының тәжірибесінің мәні орасан зор екенін түсініп, электр тогы мен магнетизм арасындағы байланысты жүйелі зерттеуге кірісті.
Ампер Эрстед тәжірибесін ток кеңістікте магнит өрісін тудырады деген болжам арқылы түсіндірді. Ол магнит өрісінің бағыты мен өткізгіштегі ток бағытының байланысын анықтап, магнит өрісінің кернеулігін токпен байланыстыратын формуланы тапты.
Сонымен қатар тогы бар екі өткізгіштің өзара әсерлесу күшінің формуласын қорытып шығарды — бұл ғылымда Ампер заңы ретінде белгілі. Ол магнетизмді молекулалық токтар туралы болжамға сүйенген алғашқы теориялардың бірін жасады және ток күшінің анықтамасын ұсынды.