Мүлік жалдау шартының жекелеген түрлері туралы қазақша реферат
Мүлік жалдау шартының түрлері бұрын қарастырылған. Дегенмен, Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде (ҚР АК) бекітілген мүлік жалдаудың түрлерін жіктеудің бірмәнді, нақты негізі әрдайым көріне бермейді. Біздің ойымызша, мүлік жалдауды әртүрлі түрге бөлудің басты мақсаты — қазіргі экономика салаларында қалыптасатын арендалық қатынастарды мүмкіндігінше толық қамту.
Жіктеудің ықтимал негіздері
Кей жағдайларда мүлік жалдаудың белгілі бір түрін бөлу үшін негізгі белгі ретінде шарт жасалатын мүліктің өзі алынады. Осы өлшем бойынша мынадай түрлер ажыратылады:
- кәсіпорынды жалдау
- үйлер мен ғимараттарды жалдау
- көлік құралдарын жалдау
- тұрғын үйді жалдау
Айырмашылық тек нысанамен шектелмейді
Алайда бұл шарт түрлерін бір-бірінен ажырататын белгі тек олардың нысанасы емес. Олардың ерекшеліктері көбіне төмендегі факторлар арқылы айқындалады:
Субъектілік құрам
Тараптардың кім екені (жеке тұлға, заңды тұлға, кәсіпкерлік субъектісі) шарттың құрылымына және құқықтық салдарына ықпал етеді.
Кәсіпкерлік сипаты
Қатынастың кәсіпкерлік немесе кәсіпкерлік емес болуы міндеттемелердің мазмұнын, жауапкершілік пен талаптарды өзгертуі мүмкін.
Мазмұнның өзгешелігі
Құқықтар мен міндеттердің көлемі, пайдалану тәртібі, қызмет көрсету немесе күтіп-ұстау элементтері шарт түріне қарай әртүрлі болады.
Тәуекелдерді бөлу
Мүліктің кездейсоқ жойылуы, бүлінуі, шығындардың кімге тиесілі екені және жауапкершіліктің шектері шарттың мәніне тікелей байланысты.
Ұқсас тәсіл басқа түрлерге де қолданылады
Бұл тұжырымдар мүлік жалдаудың өзге түрлеріне де қатысты. Атап айтқанда: лизинг, тұрмыстық прокат, жерді жалдау шарттарын талдауда да осы секілді өлшемдер маңызды.
Жіктеуге шамадан тыс әуестенбеу керек
Сонымен бірге мүлік жалдау шарттарын жіктеуге тым қатты ілесіп кетуге болмайды. Түпкі мәніне үңілсек, олардың барлығы шарттардың қалыптасқан жүйесіне кіреді. Олар жеке-жеке қарастырылғанымен, ортақ құқықтық табиғаты сақталады.
Жекелей талдаудың басты мәні — әртүрлі мүлік жалдау шарттары қоғамдағы сан алуан экономикалық қатынастарды реттейтіні. Сондықтан әрбір түрдің экономикалық және құқықтық мақсатын анықтау қажет.
Зерттеу бағыты
Осыған байланысты әрбір жеке мүлік жалдау шартының түсінігі мен элементтері (мазмұны) қарастырылады. Сонымен қатар назар, ең алдымен, заңнамада тікелей көзделген (бекітілген) аренда түрлеріне аударылады.
Егер кейін жалдауды тереңірек, детальды зерттеу қажеттілігі туындаса — іс жүзінде кездесетін, алайда ҚР АК нормаларында арнайы бекітілмеген нысандар маңызды рөл атқарса немесе мүлік жалдаудың жекелеген түрлері арасында жаңа байланыстар қалыптасса — онда мүлік жалдау шарттарының көптүрлілігі тұрғысынан қосымша зерттеу жүргізуге болады.
Енді мүлік жалдаудың жеке түрлерін қарастыруға көшейік.