Қазақша рефераттар

Кассадағы ақша қаражаттары

Кассадағы және банктік шоттардағы ақша қаражаттарының есебі

Ақша қаражаттарын сақтау, қабылдау және беру үшін әрбір шаруашылық жүргізуші субъектінің кассасы болады. Кассир — материалдық жауапты тұлға. Ол касса операцияларын жүргізу тәртібін толық меңгеруі тиіс. Осыдан кейін ғана онымен материалдық толық жеке дара жауапкершілік туралы шарт жасалады.

Егер еңбекақы мен басқа төлемдерді беру үшін субъект басшысының жазбаша бұйрығы бойынша өзге адамдар тартылса, олармен де материалдық толық жеке дара жауапкершілік туралы шарт жасалады.

1) Касса операцияларының құжатталуы

Негізгі шот

Кассадағы операциялар есебі 1010 — «Кассадағы ақша қаражаттары» активті жинақтаушы шотында жүргізіледі.

Кассадан ақша беру тәртібі

  • Ақша беру кассалық шығыс ордерімен рәсімделеді немесе басшы мен бас бухгалтер қол қойған төлем тізімдемелері, өтініштер, шоттар және өзге құжаттар негізінде жүргізіледі.
  • Егер қоса тіркелген құжаттарда басшының рұқсат берілген қолы болса, шығыс ордеріне басшының қосымша қол қоюы міндетті емес.
  • Жекелеген тұлғаға ақша бергенде кассир алушыдан төлқұжатты немесе жеке куәлікті талап етеді; құжаттың атауы, нөмірі, кім бергені және берілген күні ордерде көрсетіледі.
  • Алушы ордерге қол қояды және соманы: теңгені — жазумен, тиынды — сандармен көрсетеді.
  • Сенімхат арқылы ақша берілсе, шығыс ордерінде сенім білдірілген адамның тегі, аты, әкесінің аты көрсетіледі; төлем тізімдемесі бойынша болса, «Сенімхат бойынша» деген белгі қойылады.

Кіріс және шығыс ордерлерін рәсімдеу талаптары

  • Кіріс/шығыс касса ордерлері және оларды алмастыратын құжаттар бухгалтерияда анық, түсінікті етіп сиямен толтырылады.
  • Касса ордерлерінде өшіруге, бүлдіруге және түзету енгізуге жол берілмейді.
  • Ақшаны қабылдау мен беру тек құжат рәсімделген күні жүзеге асырылады.
  • Кассир ордерді алған кезде басшы мен бас бухгалтердің қолдарын, рәсімделу дұрыстығын және қосымшалардың бар-жоғын тексереді.
  • Операция аяқталған соң кассир ордерге қол қояды, ал қосымша құжаттарға күні көрсетіле отырып «Алынды» немесе «Төленді» белгісі қойылады.

2) Еңбекақыны төлеу және депозитке салу тәртібі

Жалақы, уақытша еңбекке қабілетсіздігі жөніндегі жәрдемақылар және сыйлықтар төлем тізімдемесі (ведомость) бойынша таратылады. Тізімдеменің титул бетінде ақша беру мерзімі мен жалпы сомасы көрсетіліп, оған басшы мен бас бухгалтер қол қояды.

Банктен ақша алынған күннен бастап үш күн өткен соң, кассир төлем тізімдемесінде жалақысын алмаған қызметкерлердің аты-жөнінің тұсына мөртабан басады немесе «Депозитке салынды» деп жазады. Берілмеген сома төленбеген жалақы тізіміне енгізіліп, тізімдемеде нақты төленген және депозитке салынуға тиіс сома көрсетіледі.

Егер төлемді кассир емес, уәкілетті тұлға жүзеге асырса, тізімдемеде «Тізімдеме бойынша ақша таратқан (қолы)» деген белгі қойылады.

3) Касса құжаттарын тіркеу және Касса кітабы

Құжаттарды тіркеу журналы

Жазылған касса ордерлері (немесе оларды алмастыратын құжаттар) кіріс және шығыс касса құжаттарын тіркеу журналында тіркеледі. Журнал кіріс және шығыс құжаттарына бөлек ашылады.

  • Ордердің күні мен нөмірі;
  • Кассаға түскен және жұмсалған ақшаның нысаналы мақсаты (жалақы, сыйлықақы, іссапар шығысы және т.б.).

Касса кітабы (КО-4)

  • Касса кітабы нөмірленеді, тігіледі және мөрленеді; парақ саны басшы мен бас бухгалтердің қолымен куәландырылады.
  • Әр парақ екі бөліктен тұрады: бір бөлігі кітапта қалады, екінші бөлігі көшіргі қағаз арқылы толтырылып, кассирдің есебі ретінде жыртпалы бөлік болады.
  • Жазбалар «Басталған күніне дейінгі қалдығы» жолынан кейін жүргізіледі.
  • Күн соңында кассир кіріс пен шығыстың жиынтығын шығарып, қалдықты есептейді.
  • Өшіруге және ескертілмеген түзетулерге жол берілмейді; түзету қажет болса, кассир мен бас бухгалтер қол қояды.

Ескерту: Касса операциялары аз болған жағдайда кассир есебі 3–5 күнде бір рет жасалуы мүмкін. Мысал ретінде шағын кәсіпорында касса есебі аптасына бір рет жасалатыны көрсетіледі.

4) Типтік бухгалтерлік жазбалар (теңге)

Кассаға ақша кірістелген кезде

1010 шоты дебеттеліп, төмендегі шоттар кредиттеледі:

  • 1030 — «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»: есеп айырысу шотынан кассаға алынған сомаға.
  • 1250 — «Қызметкерлердің және басқа да адамдардың қарыздары»: есеп беруші сомалар, жетіспеушілік, залал және т.б. бойынша кассаға өткізілген қарыздарға.
  • 6010 — «Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен табыс»: материалдар, жұмыстар және қызметтер үшін қолма-қол есеп айырысқанда.

Мысал

«Астана Континент ЛТД» ЖШС 12 маусымда ағымдағы банктік шоттан кассаға 100 000 тг қабылдады: Дт 1010 — Кт 1030 — 100 000 тг.

Кассадан ақша берілген кезде

1010 шоты кредиттеліп, төмендегі шоттар дебеттеледі:

  • 3350 — «Еңбекақы төлеу бойынша қысқа мерзімді берешек»: қызметкерлерге еңбекақы төлегенде.
  • 1250 — «Қызметкерлер мен басқа да адамдардың қарыздары»: қызметкерлерге есеп беру үшін берілген сомаға.
  • 1030 — «Ағымдағы банктік шоттағы ақша қаражаттары»: банкке өткізілген түсімдерге, депозитке салынған жалақыға және т.б.

Мысал

«Астана Континент ЛТД» ЖШС 19 маусымда есеп беруші тұлға С.С. Мусаиновқа 100 000 тг берді: Дт 1250 — Кт 1010 — 100 000 тг.

5) Шетел валютасындағы қолма-қол ақша есебі

Шетел валютасымен есеп айырысу жүргізілген кезде кассадағы есеп жалпы касса операцияларына ұқсас ұйымдастырылады. Айырмашылығы: кіріс және шығыс касса ордерлерінде және касса кітабында сомалар шетел валютасымен және теңгеге қайта есептелген түрде қатар көрсетіледі. Валюта кассасы үшін жеке касса кітабы ашылады.

Валюта түскен кезде (Дт 1010)

  • Кт 1040 — карт-шоттан (валюта шотынан) валюта түскенде
  • Кт 1210 — сатып алушылардан түскен валюта түсіміне
  • Кт 6250 — бағам айырмашылығынан түскен табысқа
  • Кт 1250 — есеп беретін тұлғалардың кассаға өткізген валютасына

Валюта берілген кезде (Кт 1010)

  • Дт 1250 — есеп беруге берілген шетел валютасына
  • Дт 1040 — валюта шотына өткізілген валюта сомасына
  • Дт 7430 — бағам айырмашылығы бойынша шығыстарға

Валюта операциялары көлемді болса, жеке машинограммалар және басқа да есеп регистрлері жүргізілуі мүмкін.

6) Операциялық касса: бөлшек сауда және қоғамдық тамақтандыру

Қоғамдық тамақтандыру және бөлшек сауда кәсіпорындарында түсімнің басым бөлігі қолма-қол ақша түрінде түсетіндіктен, операциялық касса есебі жүргізіледі. Операциялық касса, әдетте, сауда залында орналасады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 6 тамыздағы №1034 қаулысына сәйкес, қолма-қол ақшамен есеп айырысатын субъектілер үшін бақылаушы-кассалық машиналарды (тыңшылық жадысы бар) қолдану тәртібі айқындалады. Мұндай машинаны пайдаланатын субъект сатып алушыға міндетті түрде чек береді — ол сатушы мен сатып алушы арасындағы мәміле бойынша міндеттемелердің орындалуын растайды.

Кассалық аппаратты тіркеу

Кассалық аппарат салық органдарында тіркеледі. Тіркеу үшін әдетте: арыз, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу куәлігінің көшірмесі, БКМ паспорты, қолма-қол ақшаны тіркеу журналы және басқа құжаттар ұсынылады.

Салық органы құжаттардың дұрыстығын және БКМ талаптарға сәйкестігін тексеріп, есепке қояды және тіркеу карточкасын береді. Пайдалану мерзімі аяқталған соң карточка салық органына қайтарылады.

Операциялық кассадағы типтік жазбалар

  • Операциялық кассаға түсім түскенде: Дт 1010 («Операциялық кассадағы қолма-қол ақша»), Кт 6010 және өзге шоттар.
  • Сатып алушылар/тапсырысшылар берешегі есебінен түскенде: Кт 1210.
  • Операциялық кассадағы түсімді кәсіпорын кассасына өткізгенде: Дт 1010, Кт 1010 («Операциялық касса» субшоты).

7) Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаттарының есебі

Банк шотын ашу және келісім-шарт мазмұны

Банк келісім бойынша ағымдағы (немесе корреспонденттік) шот ашып, шот иесінің пайдасына келіп түсетін ақшаны қабылдауға, сондай-ақ шот иесінің немесе үшінші тұлғалардың пайдасына ақша аударымдарын орындауға міндеттенеді.

Банк шоты бойынша келісім-шартта әдетте: тараптардың реквизиттері, келісім мәні, салық төлеушінің тіркеу нөмірі, банктік қызмет көрсету шарттары және төлем тәртібі көрсетіледі. Қажет болса, қосымша шарттар да енгізіледі.

Шот ашуға ұсынылатын құжаттар (жалпы тізім)

  • Қол қою үлгілері және мөр таңбасы бар карточка;
  • Салық органдары берген салық есебіне қойылғанын растайтын құжат;
  • Зейнетақы қорына жарна төлеуші ретінде тіркелгенін растайтын құжат;
  • Мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден) өткенін растайтын құжаттың көшірмесі;
  • Құрылтай құжаттарының куәландырылған көшірмесі.

Банк көшірмесі және қателіктерді көрсету

Банк субъектінің шоты бойынша бет есебін (көшірмені) екі дана етіп жүргізеді: бір данасы бастапқы құжаттарымен бірге клиентке беріледі, екіншісі банкте қалады. Көшірме орындаушының қолымен және банктің тиісті таңбасымен расталады.

Банк қате аударған сомалардың мән-жайы анықталғанға дейін олар 1030 шотының кредитінен 1280 шотының дебетіне есептен шығарылады. Ал есепке алынған сомалар 1030 шотының дебеті және 3390 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.

1030 шоты

Есеп айырысу шоты бойынша операциялар есебі 1030 — «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаттары» шотында жүргізіледі.

Қолма-қол ақша жарнасына берілетін хабарлама

Бұл құжат шот иесінің банктегі шотына түсімді және қолма-қол енгізілетін өзге сомаларды есепке қосу үшін банкке берілетін тапсырма болып табылады. Хабарлама әдетте бір дана етіп сиямен толтырылады; қабылданған ақшаға банк түбіртек береді, ол кассаның шығыс ордеріне қоса тіркеледі.

Мысал (төлем тапсырмасы)

«Астана Континент ЛТД» ЖШС 6 наурыздағы банк көшірмесі негізінде: «Цинк НС» ЖШС-не химикат үшін 251 125 тг, ал Қозыбаев ЖК-не қаптар үшін 120 000 тг төледі: Дт 3310 — Кт 1030 — 251 125 тг, Дт 3310 — Кт 1030 — 120 000 тг.

Шот бойынша операцияларды тоқтату және қайта жаңарту

Банк шоты бойынша операцияларды (кірістерден басқа) тоқтату Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, өкілетті органдардың шот бойынша шығыс операцияларын шектеу (тосқауыл қою) немесе ақша алуға тыйым салу туралы шешімдерінің негізінде жүргізіледі. Операциялар тиісті органдардың жазбаша хабарламасы немесе қаулысы негізінде қайта жаңартылады.

Банк шотын жабу

Банк шоттары шот иесінің өтініші бойынша жабылады. Заңды тұлға таратылғанда немесе қайта ұйымдастырылғанда, сондай-ақ заңды тұлғаның шотына бір жылдан астам (жеке тұлғаларға — үш жылдан астам) ақша түспеген жағдайда шот жабылуы мүмкін.

Шот жабылғаннан кейін субъект белгіленген мерзімде (әдетте 10 күн ішінде) тиісті хабарлама беруге тиіс. Сондай-ақ шот иесінің атауы немесе шот нөмірі өзгергенде, пайдаланылмаған чектер банкке қайтарылады.

8) Банктен төлем жасау кезіндегі жиі қолданылатын корреспонденциялар

Банктен төлем жасалған кезде, әдетте, 1030 шоты кредиттеліп, төмендегі шоттар дебеттеледі:

Жабдықтаушылар және міндеттемелер

  • Дт 3310 — жабдықтаушылар мен мердігерлерге төлем
  • Дт 3010 / 4010 — банк несиелері мен заемдарды өтеу
  • Дт 3310 / 4120 — еншілес және тәуелді серіктестіктер алдындағы қарызды өтеу

Касса, салық және сақтандыру

  • Дт 1010 — кассаға еңбекақыға, іссапарға және басқа шығыстарға ақша алу
  • Дт 3100 — бюджетке салық төлемдері
  • Дт 3410 / 4210 — сақтандыру бойынша міндеттемелер
  • Дт 3110 — корпоративтік табыс салығын төлеу

Аванстар

  • Дт 1610 / 2910 — жабдықтаушылар мен мердігерлерге берілген аванстар
  • Кт 3510 / 4410 — сатып алушылар мен тапсырыс берушілерден алынған аванстар