Зерттелген науқастардың тобы
Қазақша реферат
Бронхтық демікпе кезіндегі иммунокомпетентті жасушалар апоптозының сарысулық маркерлері: p53 және Bcl-2
Бұл мәтін бронхтық демікпесі бар науқастарда бағдарламаланған жасуша өлімі (апоптоз) үдерісінің бұзылыстарын және оны қан сарысуындағы маркерлер арқылы бағалау мүмкіндігін сипаттайды.
Кіріспе: генетика, сыртқы орта және апоптоз
Ағзаның сыртқы орта жағдайларына реакциялық жауабы жеке генетикалық ерекшеліктерге тәуелді. Әртүрлі генотиптердің эндогенді және экзогенді факторлармен өзара әсерлесуі жеке сезімталдықты қалыптастырып, бронхтық демікпенің дамуымен байланысты болуы мүмкін.
Қазіргі адам генетикасындағы маңызды бағыттардың бірі — сыртқы орта ықпалына жауап беретін реакциялардың қалыптасуына қатысатын гендік варианттарды анықтау. Мұндай гендер қатарына ксенобиотиктерді детоксикациялау, ДНҚ репарациясы және апоптозды бақылау гендері кіреді.
Жасушалардың бағдарламаланған өлімінің молекулалық механизмдерін зерттеу биология мен медицинаның өзекті мәселелерінің бірі, өйткені көптеген аурулар апоптоз реттелуінің бұзылыстарымен ұштасады. Нақты аурумен бірге жүретін реттеу бұзылыстарының механизмін ашу патогенезді түсінуге және апоптозды түзету мүмкіндіктерін бағалауға көмектеседі.
Бронхтық демікпедегі ықтимал молекулалық өзгерістер
Бронхтық демікпе кезінде иммунокомпетентті жасушалар апоптозының бұзылысы қабыну ошағында сыртқы модуляторлар (мысалы, ИЛ-5) және апоптоздың жасушаішілік эффекторларының белсенділігімен байланысты болуы мүмкін.
Апоптозға қатысатын эффекторлар:
- Антиапоптоздық: bcl-2, bcl-xl, bcl-w
- Проапоптоздық: bak және басқа агонистер
p53-тің рөлі
Жасушадағы пролиферациялық және апоптоздық белсенділіктің негізгі реттеушілерінің бірі — p53 генінің өнімі. Бұл транскрипциялық фактор проапоптоздық гендердің экспрессиясын күшейтіп, антиапоптоздық эффекторлардың белсенділігін төмендете алады.
Түйін: p53 төмендеуі және Bcl-2 жоғарылауы апоптоздың бәсеңдеуіне әкеліп, қабынудың созылмалы сақталуына жағдай жасауы ықтимал.
Зерттеудің мақсаты
Бронхтық демікпе кезінде иммунокомпетентті жасушалар апоптозының сарысулық маркерлерінің (p53 және Bcl-2) құрамын анықтау.
Материалдар мен әдістер
Қатысушылар
Барлығы: 30 науқас
Топтарға бөлу
Жеңіл: 10, орташа: 10, ауыр: 10
Бақылау тобы
Сау адамдар: 10 (18–45 жас)
Зертханалық бағалау
- Жалпы клиникалық және иммунологиялық тексерулер жүргізілді.
- Қан сарысуындағы Bcl-2 және p53 концентрациялары ИФТ (ELISA) әдісімен өлшенді (Bender MedSystems жинақтары).
- Оптикалық тығыздық 450 нм толқын ұзындығында микропланшет оқитын құрылғымен анықталды; концентрациялар стандартты қисық арқылы есептелді.
- Статистикалық өңдеу Student t-критерийімен жүргізілді; айырмашылық мәнділігі p<0,05–0,01–0,001 деп қабылданды.
Нәтижелер және талқылау
Жалпы үрдіс
- Сау адамдарда қансарысудағы p53 деңгейі жоғары, ал Bcl-2 деңгейі төмен болды.
- Бронхтық демікпесі бар науқастарда керісінше: Bcl-2 жоғары, p53 төмен екені анықталды.
Кесте 1. Апоптоздың қансарысулық маркерлері (p53 және Bcl-2)
Бірліктері мәтіндегі берілген мәндерге сәйкес ұсынылды (U/ml). p-мәндері тек көрсетілген жерлерде берілген.
| Топ | p53 (U/ml) | p | Bcl-2 (U/ml) | p |
|---|---|---|---|---|
| Жеңіл форма (n=10) | 2,3 | — | 1,2 | — |
| Орташа форма (n=10) | 1,7 | — | 1,8 | — |
| Ауыр форма (n=10) | 1,56 | <0,05 | 2,5 | <0,05 |
| Бақылау тобы (n=10) | 3,13 | — | 1,1 | — |
Топтарға жіктеу
Нәтижелерді сараптау барысында апоптоз деңгейі бойынша екі клиникалық топ сипатталды:
- Апоптозы жоғары топ
- 12 науқас (40%) — p53 жоғары, Bcl-2 төмен.
- Апоптозы төмен топ
- 11 науқас (36,7%) — апоптоздың белсенділігі төмен белгілер.
Қан жасушалары мен IgE байланысы
- Апоптоз белсенділігі жоғары маркерлері бар науқастарда перифериялық қанда нейтрофилдер мөлшері жоғары болды.
- Апоптозы төмен топта IgE мөлшерінің жоғарылауы байқалды; бұл Тh2 иммундық жауап белсенуін көрсетуі мүмкін.
- Апоптозы төмен топта CD8+ цитотоксикалық лимфоциттер, HLA-DR+ белсенген жасушалар және CD19+ В-лимфоциттердің абсолюттік мәні артқаны сипатталды.
Иммундық түсіндірме (қысқаша)
Апоптоз белсенділігі төмен топта IgE-нің жоғары болуы Тh2-бағдарланған иммундық жауаппен сәйкес келеді. Тh2-жасушаларда CD30 экспрессиясының жоғары деңгейі олардың апоптозға салыстырмалы тұрақтылығына әсер етуі мүмкін.
IgE мес жасушалардағы FcεR-рецепторларымен байланысып, ИЛ-4, ИЛ-6, ИЛ-13 және ФНОα сияқты цитокиндердің индукциясы арқылы жасушалардың тіршілік етуін қолдауы ықтимал (яғни апоптозды тежеуі мүмкін).
Қорытынды
Бронхтық демікпе кезінде про- және антиапоптоздық эффекторлардың әсерінен иммунокомпетентті жасушалардың бағдарламаланған өлімін реттеу бұзылыстары байқалады. Бұл қабынудың персистенциясына және ауруға тән клиникалық-функционалдық белгілердің сақталуына ықпал етуі мүмкін.
Негізгі нәтижелер:
- Демікпесі бар науқастарда Bcl-2 жоғарылап, p53 төмендеу үрдісі байқалды.
- Апоптозы төмен топта CD8+, HLA-DR+ және CD19+ жасушалардың абсолюттік көрсеткіштері жоғары болды.
- Апоптоз белсенуі бар топта нейтрофилдік қабыну белгілері және IgE-нің төмендеу үрдісі сипатталды.
Әдебиеттер
- Скулачев В.П. Явление запрограммированной смерти. Митохондрии, клетки и органы: роль активных форм кислорода. Соросовский Образовательный Журнал. 2001; №6(7): 4–11.
- Утешев Д.Б., Сергеев А.В., Утешев Б.С. Апоптоз: фармакологические аспекты. Экспериментальная и клиническая фармакология. 2000; №7(61): 7–65.
- Самуилов В.Д., Олескин А.В., Лагунова Е.М. Программируемая клеточная смерть. Биохимия. 2000; Т.65(8): 1029–1046.
- Булгакова В.А. Оценка функциональной активности иммунокомпетентных клеток при атопической бронхиальной астме у детей. Иммунология. 2008; №5: 284–289.
- Аббасова С.Г., Липкин В.М., Трапезников Н.Н., Кушлинский Н.Е. Система FAS–FASL в норме и патологии. Вопр. биол., мед., фарм. химии. 1999; 3: 3–17.
Автор туралы мәлімет: Маутина М.Г., Астана қ., Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ, 4 курс студенті. Ғылыми жетекші: Акпарова А.Ю.