Азаматтық құқықтың субъектісі ретінде - заңды тұлға
Жоспар
Бөлімдер
- Кіріспе — 3–5
- І тарау. Азаматтық құқықтың субъектісі ретінде заңды тұлға — 6–14
- ІІ тарау. Заңды тұлғаларды құру және тарату — 15–19
- ІІІ тарау. Заңды тұлғалардың статистикалық ақпараты — 19–21
Қорытынды бөлімдер
- Қорытынды — 22–24
- Қолданылған әдебиеттер тізімі — 25
- Ескерту: Курстық жұмыс көлемі — 25 бет.
Кіріспе
Экономикалық және әлеуметтік өзара байланыстардың жалпы жүйесінде мемлекетіміз бәсекелестік бастауларға негізделген әлеуметтік нарықтық экономиканы қалыптастыру бағытын ұстанып отыр. Бұл бағыт жеке және мемлекеттік меншіктің үйлесуі мен өзара әрекеттесуін, тиісті инфрақұрылымды дамытуды, сонымен бірге нарықтық құқықтық қатынастардың аса маңызды қатысушылары — заңды тұлғалардың мәнін өркениетті тәсілдермен түсіндіруді қажет етеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауында құрылымдық кедергілерді жойып, шағын және орта бизнесте жаңа кәсіпорындардың құрылуын ынталандыру қажеттігі атап өтіледі. Бұл шаралар ел экономикасына серпін беріп, тұрақты өсім үшін маңызды екені көрсетілген.
Нарықтық экономикаға көшу мүліктік қатынастардағы азаматтардың құқықтық мәртебесінің өзгеруіне әкелді. Шаруашылық өмірдің дамуы азаматтық құқық субъектілерінің бірі — жеке тұлғалардың құқықтық реттелуіне ғана әсер етіп қойған жоқ; сонымен қатар өзгерістер заңды тұлғалардың қызметіне, жүйесіне, айналымдағы мәртебесіне және ішкі құрылымына да елеулі ықпал етті.
Заңды тұлғаның ұғымын, белгілерін, құрылымын, даму тарихын және ұйым нысандарының құқықтық жағдайын зерттеуге ғылыми-теориялық әрі оқу-қолданбалы сипаттағы көптеген кешенді еңбектер арналған.
Заңды тұлға ұғымы және негізгі белгілері
Заңды тұлға — адамдардың кез келген жиынтығы емес, ұйымдық бірлік ретінде қалыптасқан, мақсаты мен міндеттері, құқықтары айқындалған, өзінің жарғысы мен ережелері бар құрылым.
Құқықтық анықтама
Меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлікпен өз міндеттемелері бойынша жауап беретін, өз атынан мүліктік және мүліктік емес жеке құқықтар мен міндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп танылады.
Практикалық белгілер
- Дербес балансы немесе сметасы болуы тиіс.
- Өз атауы жазылған мөрі болады.
- Өз атынан құқықтар мен міндеттерді иеленіп, жүзеге асырады.
- Сотта талапкер және жауапкер бола алады.
Мақсатына қарай жіктелуі
Коммерциялық ұйым — қызметінің мақсаты ретінде табыс табуды көздейтін заңды тұлға.
Коммерциялық емес ұйым — пайда табуды мақсат етпейтін және алынған таза табысын қатысушылары арасында үлестірмейтін заңды тұлға.
Ұйымдық-құқықтық нысандар
Коммерциялық ұйымдар
- Мемлекеттік кәсіпорын
- Шаруашылық серіктестік
- Акционерлік қоғам
- Өндірістік кооператив
Коммерциялық емес ұйымдар
- Мекеме
- Қоғамдық бірлестік
- Тұтыну кооперативі
- Қоғамдық қор
- Діни бірлестік
- Заң құжаттарында көзделген өзге де нысандар
Заңды тұлға азаматтық құқықта заңмен танылған бірыңғай субъект ретінде күрделі құқықтық құрылым болып саналады.
Заңды тұлға туралы теориялық көзқарастар
Азаматтық құқық ілімінде, әсіресе мемлекеттік заңды тұлғалардың маңызы, құқықтық жағдайы және олардың қоғамдық қатынастардағы орны туралы бірнеше теория қалыптасқан. Бұл көзқарастар заңды тұлға институты қандай қатынастарды білдіретінін, қандай мүдделерді қамтитынын және оның мәні неде екенін әр қырынан түсіндіреді.
Мемлекеттік теория (С.И. Аскназий)
Профессор С.И. Аскназий мемлекеттік ілімді ұсына отырып, мемлекеттік заңды тұлғаның артында мемлекеттің өзі тұратынын және шаруашылық қызметтің нақты саласында тізгінді мемлекет ұстайтынын атап көрсетеді.
Әдебиетте бұл теория жиі сынға алынады: егер солай болса, мемлекет өзімен-өзі құқықтық қатынаста болуы тиіс деген уәж айтылады.
Әлеуметтік ақиқат теориясы (Д.М. Генкин)
Д.М. Генкин тауар айналымы қатынастарының тарихи-экономикалық заңдылықтарына сүйене отырып, заңды тұлғаның азаматтық құқықпен жанама түрде, қоғамдық қажеттілікке орай реттелетінін түсіндіреді.
Директор ілімі (Ю.К. Толстой)
Профессор Ю.К. Толстойдың пайымдауынша, мемлекеттік заңды тұлғаның еркін білдіруші тұлға — директор.
Кең тараған тұжырымдар
- О.А. Красавчиков — әлеуметтік байланыстар ілімі
- А.А. Пушкин — ұйымдастыру ілімі
- Е.А. Суханов — мақсатты мүлік тұжырымы
Заңды тұлғаға адамдардың қатынасы туралы пікірлер әртүрлі. Бір көзқараста адамдар заңды тұлғаның мүддесі үшін әрекет етеді делінсе, екіншісінде адамдардың әрекеті осы институтпен реттеледі; үшіншісінде адамдардың әрекеті заңды тұлғаның әрекетінен көрінеді, ал кей жағдайларда құқықтарды жүзеге асыру мен мәмілелер жасауда оның еркі танылады.
Кейбір авторлар бұл белгілерді біріктіріп, заңды тұлғаның «артында» оның құқықтары мен міндеттерін іс жүзінде жүзеге асыратын адамдар тұратынын дәлелдеуге ұмтылады. Теориялардағы мұндай әрқилылық заңды тұлғаның күрделі құқықтық құбылыс екенін айқын көрсетеді.
Жұмыстың мақсаты, міндеттері және құрылымы
Бұл тақырыптың таңдалу себебі — заңды тұлға институтының маңызын ашып көрсету және оның азаматтық құқықтағы орнын мазмұнды түрде түсіндіру.
Негізгі мақсат
Азаматтық кодексте көрсетілген заңды тұлға тақырыбының өзектілігін ашып, толыққанды сипаттама беру.
Негізгі міндеттер
- Заңды тұлға ұғымын талдау.
- Заңды тұлға құрамына кіретін қатысушылардың құқықтық жағдайын ашып көрсету.
- Тақырыптың практикалық және теориялық маңызын негіздеу.
Жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы көлемі — 25 бет.