Нарықтағы үлесі
Халықаралық туризмнің ауқымы: өсім және географиялық қайта бөлініс
Бүкіләлемдік туристік ұйымының (БТҰ) бағалауы бойынша, 2010 жылға қарай халықаралық туристер саны 1,018 млрд адамға жетуі тиіс еді. БТҰ эксперттері сапарлар санының екі еселеніп, миллиардтаған туристік келулерге ұласатынын болжады, соның ішінде 146 млн келу Орталық және Шығыс Еуропаға (ТМД мен Балтық елдерін қоса алғанда) тиесілі болады деп көрсетілді.
Кеңес географтарының (КСРО Ғылым академиясы) деректері әлемдік туризмнің ұзақ мерзімдік серпінін айқын көрсетеді: 1950 жылы 25,3 млн шетелдік келуші тіркелсе, 1968 жылы бұл көрсеткіш 141 млн-ға жетіп, сол кезеңдегі жер шары халқының шамамен 4%-ын құрады.
Еуропадағы жаппай инфрақұрылым және нарықтың кеңеюі
ХХ ғасырдың 50–60 жылдары Батыс Еуропада қонақүйлер, мотельдер, көңіл көтеру орындары кең көлемде салынып, туризм индустриясы жедел қалыптасты. Сол кезеңде еуропалық туризм көбіне америкалық туристерді қабылдауға бағытталды және қабылдаушы елдер үшін долларлық түсімдердің маңызды көзіне айналды.
60-жылдар мен 70-жылдардың ортасына дейін кіру және шығу туризмінде тұрақты өсім байқалып, туристік кәсіпорындардың саны да, олардың қызмет көрсету көлемі де артты.
Көшбасшылардың ауысуы және туризм кірістерінің өсуі
1950
Туристер келуі бойынша көшбасшы: АҚШ.
1970
Туристік келулер бойынша бірінші орынға Италия шықты.
1990 жылдан бастап
Шетелдік туристерді қабылдау бойынша көшбасшы: Франция.
ХХ ғасырдың соңында туристік қызметтер экспортынан түсетін жалпы табыс айтарлықтай өсті: 1998 жылы әлемдік түсімдер 560 млрд АҚШ долларын құрады. Ал халықаралық туризмнен түсетін табыс бойынша ХХ ғасыр соңында АҚШ көш бастады: 1999 жылы 74,9 млрд доллар, 2000 жылы 95,2 млрд доллар.
2000 жылдан бастап шетелдік туристерді қабылдайтын жетекші 10 елдің қатарына Ресей Федерациясы кірді: 1999 жылы 18,5 млн адам, 2000 жылы 21,2 млн адам келді.
Еуропаның үлесі және қызмет көрсетудің тиімділігі
2000: келулердегі үлес
58%
Еуропаның халықаралық туризмдегі келулер үлесі.
2000: түсімдердегі үлес
48%
Еуропаның халықаралық туризмнен түсетін кірістер үлесі.
Бұл айырмашылық шетелдік туристерге қызмет көрсетудің салыстырмалы түрде тиімді жүйесі АҚШ-та қалыптасқанын аңғартады.
2000–2020: нарық сегменттері және күтілетін көлем
БТҰ 2000–2020 жылдар аралығында әлемдік туристік нарықтың маңызды сегменттері ретінде мыналарды атап өтті: круиздер, конгрестік туризм, тематикалық парктер, қала туризмі, мәдени туризм, қызық оқиғалы және спорт туризмі, сондай-ақ жағажай демалысы.
2020 жылға болжам
Әлемдегі туристік келулер саны 1561,1 млн адамды құрауы тиіс деп болжанды.
Қазақстан үшін әлемдік нарықтағы перспективалы бағыттар: қызық оқиғалы және спорт туризмі.
2020: аймақаралық туризм үлесінің болжамды деңгейі
| Аймақ | Үлес |
|---|---|
| Оңтүстік Азия | 85% |
| Таяу Шығыс | 63% |
| Африка | 43% |
| Америка | 38% |
| Еуропа | 15% |
2020: маңызды сегменттердің кеңейтілген тізімі
- Күн және жағажай демалысы
- Спорт туризмі
- Қызық оқиғалы туризм
- Табиғи туризм
- Мәдени туризм
- Қала туризмі
- Круиздер
- Ауыл туризмі
- Тематикалық парктер
- Конгрестік туризм
- Ұзақ сапарлар
- Арнайы сегменттер
- Аралас сапарлар
- Қысқы спорт түрлері
- Судағы спорт түрлері
XXI ғасыр басындағы басымдықтар: басқару мен бәсекеге қабілеттілік
Ұлттық туристік ұйымның (НТО) XXI ғасырдың таяу онжылдығына арналған негізгі бағыттары төмендегідей тұжырымдалды.
- Маркетингті күшейту, мақсаттылығын және белсенділігін арттыру.
- Өнімді сапа немесе баға бойынша дифференциациялау арқылы бәсекелік артықшылық қалыптастыруға жүйелі түрде ұмтылу.
- Ұзақ мерзімді перспектива үшін туризмнің тұрақты дамуын қамтамасыз ету қажеттілігін мойындау.
- Мемлекеттік бақылауды азайту және мемлекеттік–жекеменшік серіктестікті кеңейту.
Ұзақ мерзімдік динамика: 1950–2020
1950 жылдан бастап халықаралық туристер саны 28 есеге өсіп, 2000 жылы 698 млн адамға жетті. Болжам бойынша, бұл көрсеткіш 2020 жылға қарай екі еселеніп, шамамен 1,6 млрд адамға жетуі тиіс.
Сол кезеңдегі кеңістіктік шоғырлану да айқын болды: туристердің шамамен 80%-ы Еуропаға және Солтүстік пен Оңтүстік Америкаға келді; 15% — Шығыс Азия мен Тынық мұхит аймағына; 5% — Африкаға, Таяу Шығысқа және Оңтүстік Азияға тиесілі болды. 2020 жылға қарай Шығыс Азия мен Тынық мұхит аймағы Еуропадан кейін халықаралық туризм бағыттарының танымалдығы бойынша екінші орынға шығуы күтілді.
2020: ең танымал түрлер
Қызық оқиғалы, экологиялық, мәдени-танымдық, тематикалық туризм және круиздер.
Қазіргі дамуға әсер ететін факторлар: драйверлер мен тәуекелдер
Өсуді ынталандыратын факторлар
- Жаһандық деңгейде бейбіт өмір салтының тұрақтануы.
- Көптеген елдерде мемлекеттік қолдау шаралары.
- Қоғамдық байлықтың артуы және жұмыс уақытының қысқаруы.
- Көліктің дамуы және қоғамдық сананың жетілуі.
- Демографиялық өзгерістер: өмір сүру ұзақтығының өсуі, урбандалу деңгейінің көтерілуі.
Дамуға кедергі келтіретін факторлар
- Елдің негізгі туристік маршруттардан тым алыс орналасуы.
- Сейсмикалық белсенділік және төтенше жағдайлар.
- Азаматтық соғыстар және дамушы елдердегі экономикалық құлдыраулар.
- Халықаралық терроризм тәуекелі.
Негізгі тенденциялар
- Халықаралық туризмнің жедел өсуі мен түрлерінің өзгеруі жаңа мүмкіндіктер ашып қана қоймай, индустрия мамандарына тұрақты түрде жаңа міндеттер жүктейді.
- Туристердің ақпараттануы артты: олар сапар барысында қажеттіліктерін қанағаттандыруға көбірек талап қоя бастады.
- Өмір сүру деңгейінің өсуі және әлем бойынша еркін қозғалу мүмкіндігінің кеңеюі.
- Жаңа қызмет комбинацияларының пайда болуы: демалысты саудамен, білім берумен, бизнесті мәдени бағдарламамен ұштастыру.
- Халықаралық туристер үшін компаниялар арасындағы бәсекенің күшеюі.
- Ақпараттық технологиялардың дамуы: қызметтерді сату, брондау және туристік орталықтар мен көрнекіліктерді зерттеудің жаңа тәсілдері.
- XXI ғасырда тұрақты туризм қағидаты күшейеді: туристің қажеттілігін барынша ескере отырып, келетін зиянды минимизациялау арасындағы тепе-теңдікті сақтау.
2020 жылға қарай көшбасшылар: шығу және кіру туризмі
Шығу туризмі бойынша көшбасшы елдер (болжам)
| № | Ел | Сапар саны, млн | Нарықтағы үлесі, % |
|---|---|---|---|
| 1 | Германия | 163,5 | 10,2 |
| 2 | Жапония | 141,5 | 8,8 |
| 3 | АҚШ | 123,5 | 7,7 |
| 4 | Қытай | 100 | 6,2 |
| 5 | Ұлыбритания | 96,1 | 6,0 |
| 6 | Франция | 37,6 | 2,3 |
| 7 | Нидерланды | 35,4 | 2,2 |
| 8 | Канада | 31,3 | 2,0 |
| 9 | Ресей | 30,5 | 1,9 |
| 10 | Италия | 29,7 | 1,8 |
| Барлығы | 789,1 | ||
Кіру туризмі бойынша көшбасшы елдер (болжам)
| № | Ел | Сапар саны, млн | Нарықтағы үлесі, % |
|---|---|---|---|
| 1 | Қытай | 137,1 | 8,6 |
| 2 | АҚШ | 102,4 | 6,4 |
| 3 | Франция | 93,3 | 5,8 |
| 4 | Испания | 71 | 4,4 |
| 5 | Сянган | 58,3 | 3,7 |
| 6 | Италия | 52,9 | 3,3 |
| 7 | Ұлыбритания | 52,8 | 3,3 |
| 8 | Мексика | 48,9 | 3,1 |
| 9 | Ресей | 47,1 | 2,9 |
| 10 | Чехия | 44 | 2,7 |
| Барлығы | 707,8 | ||