Қазақша рефераттар

Лаперуздың географиялық ашулары

Кіріспе

Ұлы географиялық ашылулар (Ұлы географиялық жаңалықтар) — XV ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың ортасы аралығында еуропалық саяхатшылардың жаңа жерлерді, құрлықтар мен аралдарды, мұхиттар мен теңіздерді, сондай-ақ аса маңызды теңіз жолдарын ашқан тарихи кезеңі. Бұл дәуір тарихта Ұлы географиялық ашылулар заманы деген атпен орнықты.

Жаңа жерлердің жаппай ашылуы Еуропадан Оңтүстік және Шығыс Азияға теңіз жолын іздеумен тікелей байланысты болды. Ізденіске түрткі болған негізгі себептер: XV ғасырдың ортасына қарай Еуропада өнеркәсіп пен сауданың қарқынды дамуы, Еуропаны Шығыс Азиямен жалғайтын құрлық жолдарының және Жерорта теңізінің шығыс жағалауының түріктердің бақылауына өтуі, ашық мұхитқа шығып алысқа жүзетін берік кемелердің жасалуы, ғылым мен техниканың жандануы еді.

Негізгі ұғымдар

Уақыт аралығы
XV ғасырдың соңы — XVII ғасырдың ортасы
Негізгі мақсат
Оңтүстік және Шығыс Азияға теңіз жолын табу
Басты қозғаушы күш
Сауда, навигация, ғылым-техника, геосаяси бәсеке
Алғашқы жетекші елдер
Португалия мен Испания

Алғышарттар және алғашқы бағыттар

Еуропалық теңіз саяхатшыларына дейін араб жиһанкезі Әбу-Абдалла Мұхаммед ибн Баттута шамамен 30 жыл бойы кең аумақта сапар шегіп, Африканың солтүстік жағалауы, Египет, Арабия, Кіші Азия, Қырым, Ресей, Орталық Азия, Иран, Ауғанстан, Үндістан, Қытай, Индонезия және Испания секілді өңірлерде болғаны мәлім.

Ұлы географиялық ашылуларды ең алдымен Португалия мен Испания бастады. XV ғасырдың екінші жартысында Португалия ханзадасы, теңізші Генрих (Энрике) Африка жағалауына көптеген экспедиция ұйымдастырды. Португал теңізшілері құрлықтың батыс және оңтүстік жағалауын бойлай жүзіп, 1488 жылы Бартоломеу Диаш Африканың оңтүстік шетіндегі Қайырлы Үміт мүйісіне жетті. Бұл сапарлар Ұлы географиялық ашылулардың басталуына жол ашты.

Жердің шар тәрізділігі және батысқа бағытталған идея

Орта ғасырдың соңына қарай ежелгі ғалымдардың Жердің шар тәрізділігі туралы пікірі қайта жанданды. Осы түсінікке сүйенген бірқатар ғалымдар мен теңізшілер Испаниядан үнемі батысқа қарай жүзсе, Азия жағалауына жетуге болады деп есептеді. Неміс картографы Мартин Бехаймның глобусында (1492) және италиялық космограф Паоло Тосканеллидің картасында Еуропаның батыс жағалауы мен Азияның шығыс жағалауы арасында құрлық жоқ деп көрсетіліп, мұхиттың ені шынайыдан кішірейтілді.

Нәтиже: Колумб экспедициясы

Христофор Колумб осы көзқарасқа сүйеніп экспедиция ұйымдастырып, 1492 жылы Американы ашты. Оның төрт сапарының (1492–1504) нәтижесінде Орталық Америкадағы Багам, Үлкен Антиль және Кіші Антиль аралдары, сондай-ақ Оңтүстік Американың солтүстік жағалауы зерттеліп, Еуропа карталарына түсе бастады. Колумб өзі ашқан жерлерін Шығыс Азияға жатқызғанымен, бұл жаңа құрлық — Америка екені кейін айқындалды.

Басты теңіз жолдары және шешуші саяхаттар

Васко да Гама

1497–1499 жылдары португал теңізшісі Васко да Гама Африканы оңтүстігінен айналып өтіп, Үндістанға апаратын теңіз жолын ашты. Экспедицияға Африка жағалауынан әрі қарай араб лоцманы Ахмет ибн Мәжит бағыт көрсеткені айтылады.

Джон Кабот

1497 жылы ағылшын теңізшісі Джон Кабот Үндістан мен Қытайға Солтүстік теңіз жолын іздеу барысында Ньюфаундленд аралы мен Лабрадорға жетіп, Солтүстік Американы зерттеудің басталуына түрткі болды.

Америго Веспуччи

Колумбтан кейін испан және португал теңізшілері Оңтүстік Американың жағалауларына бірнеше рет сапар шекті. Америго Веспуччи бұл жерлерді «Жаңа дүние» ретінде сипаттап, еуропалық түсініктің өзгеруіне ықпал етті.

Фернандо Магеллан

1519–1522 жылдары Магеллан басқарған испан экспедициясы Атлант мұхитынан өтіп, Тынық мұхитқа шығатын бұғазды тауып, дүние жүзін алғаш айналып өтуді жүзеге асырды. Бұл сапар планетаның шынайы көлемі мен мұхиттардың ауқымын нақты түсінуге мүмкіндік берді.

Конкистадорлар және жаңа аймақтар

Кейінірек испан конкистадорлары Солтүстік және Оңтүстік Американың ішкі аудандарын жаулау барысында көптеген жаңа жерлер туралы деректер жинады (Эрнан Кортес, Франсиско Писарро). 1503 жылы Васко Нуньес де Бальбоа Панама мойнағын кесіп өтіп, Тынық мұхит жағалауына шықты. Бұл жаңалық «Жаңа Дүниені» айналып өтетін теңіз жолын іздеу идеясын күшейтті.

Екінші кезең: XVII–XVIII ғасырлардағы зерттеулер

XVI ғасырдың ортасында Ұлы географиялық ашылулардың алғашқы кезеңі тәмамдалды. XVI ғасырдың екінші жартысынан XVII ғасырдың екінші жартысына дейінгі аралықта географиялық ізденістердің жаңа бағыты қалыптасты: Еуразияның және Солтүстік Американың солтүстік жағалауын айналып өтетін теңіз жолдарын — Солтүстік-шығыс және Солтүстік-батыс өткелдерін табу.

Үндістан мен Қытайға апаратын оңтүстік бағыттағы теңіз жолдары Испания мен Португалияның ықпалында қалғандықтан, теңізде күшейіп келе жатқан Англия мен Голландия жаңа бағыттарды солтүстіктен іздеуге мәжбүр болды. Осы кезең материктерді тереңірек зерттеумен, жағалауларды нақтылаумен және теңіз картографиясының жетілуімен сипатталды.

Бұл жұмыста қарастырылатын тұлғалар

  • Христофор Колумбтың экспедициялары
  • Васко да Гамманың географиялық еңбектері
  • Америго Веспуччидің ашулары
  • Фернандо Магелланның саяхаты
  • Уильям Дампир
  • Генри Гудзон
  • Джеймс Кук
  • Лаперуздың географиялық ашулары

Экономикалық және тарихи салдары

Географиялық ашылулар сауданың бұрын-соңды болмаған деңгейде ұлғаюына ықпал етті: материктер арасындағы байланыс күшейіп, дүниежүзілік сауда қалыптаса бастады. Еуропаға Америкадан темекі мен какао, Азиядан шай мен кофе жеткізіле бастады. Сонымен қатар отарлардан көп көлемде алтын мен күміс әкелінді.

Бағалы металдардың едәуір бөлігі Испания мен Португалия билеушілері мен феодалдарының қолына тиді. Алайда бұл елдердің өндірістік әлеуеті әлсіз болғандықтан, алтын көбіне өзге елдерден сатып алынған тауарлардың төлеміне жұмсалып отырды. Нәтижесінде отарлардан алынған байлық ірі көпестердің, банкирлердің және өнеркәсібі дамыған Еуропа елдеріндегі кәсіпорын иелерінің капиталына айналды.

Маңызды ескерту

Еуропа үшін бұл дәуір өндіріс пен сауданы жеделдеткенімен, Америка, Азия және Африка халықтары үшін отарлық үстемдіктің және қанаудың басталуына ұласты.

Зерттеу шеңбері

Зерттеу объектісі

Ұлы географиялық ашылулар.

Курстық жұмыстың мақсаты

Ұлы географиялық ашылулардың адамзат үшін маңызы мен пайдасын анықтау.

Зерттеу міндеттері

  • Жаңа ашуларға итермелеген негізгі себептерді талдау.
  • Ашылулар кезеңіндегі саяхатшылар тәжірибесін сипаттау.

Жұмыстың көлемі: 30 бет.