Түс көру туралы қазақша реферат
Түс көру: психикалық құбылыс және ғылыми түсіндірулер
Түс көру — адамның қоршаған ортамен өзара қатынасынан қалыптасатын күрделі психикалық құбылыс. Түс көрудің табиғатын түсіндіру үшін психология мен физиологияда әртүрлі тұжырымдар ұсынылған.
Негізгі тұжырым
Керең-мылқау адамдарда түс көрудің салыстырмалы түрде толық байқалмауы түс көру үдерісінің ми қыртысымен тығыз байланысты екенін меңзейді.
Түс көру туралы негізгі теориялар
Жүйкелік іздер теориясы
Бұл бағытқа сай, түс көру бұрынғы әсерлерден қалған жүйкелік «іздердің» қайта жандануы мен жаңа байланыстарға түсуінен пайда болады.
М.И. Сеченовтың көзқарасы
Сеченов түс көруді үйреншікті әсерлердің әдеттен тыс, қисынсыз үйлесуі ретінде қарастырған.
И.П. Павловтың түсіндіруі
Павлов бойынша, түс көру көбіне бұрынғы тітіркендіргіштерден қалған іздердің әсерінен туындайды.
К. Юнгтың пайымы
Юнг түс көруді ұйқы кезіндегі психикалық әрекеттің қалдығы, сондай-ақ өткен күннің ойлары, әсерлері мен көңіл күйінің жалғасы ретінде сипаттайды.
З. Фрейд және психоанализ
Психоанализ қағидаларына сәйкес, түс көрудің себебі — санадан тыс жүйеде «жеңілмей» тұрған инстинктілер мен ырықсыз сезімдердің әрекеті.
Қорытынды байқау
Түстерді талдау түс көрудің негізінде зерде іздерінің және эмоциялық өңделген оқиғалардың маңызды орын алатынын көрсетеді.
Кімдер жиі түс көреді?
Түс көру барлық адамдарда болады, бірақ кейбіреулерде сирек байқалады. Ауру кезінде, жағымсыз жағдайларда және неврозда түс көру жиілеуі мүмкін. Жалпы алғанда, әйелдер түс көруге бейімдеу болады.
Жылдам ұйқы фазасының (REM) рөлі
Жылдам ұйқы және онымен байланысты түс көру адамның ортаға психикалық бейімделуінде маңызды рөл атқарады. Ұйқының парадоксальды фазасы бір жағынан мидың жоғары белсенділігін қамтамасыз етеді, екінші жағынан мотивациялық үдерістердің де іске қосылуына ықпал етеді.
Физиологиялық түсіндіру
Физиология тұрғысынан алғанда, түс көрудің себептері — сергектік күйдегі психикалық әрекетті іске қосатын материалдық (ми қызметіне байланысты) құбылыстар.
Гипнопедия: түсте оқыту мифі мен шындығы
Адам өмірінің шамамен үштен бірін ұйқыда өткізеді. Осы уақытты «тиімді пайдалану» идеясы нәтижесінде бір кезеңде ұйқы кезінде оқыту — гипнопедия кеңінен тараған. Алайда арнайы зерттеулер жаңа материалды ұғыну және оны кейін еске түсіру мүмкіндігі тек сергек күйде немесе мүлгу (жеңіл ұйқы) кезінде байқалатынын көрсетті.
Қашан мүмкін?
Нәтижелі «гипнопедия» шын мәнінде толық ұйқыда емес, сергектікке жақын күйде немесе қалғу кезінде ғана іске асады.
Терең ұйқыда неге болмайды?
Терең ұйқы кезінде үйрету мүмкін емес, өйткені ұйқының маңызды қызметтерінің бірі — күндіз қабылданған ақпаратты өңдеу және жүйелеу.
Неге сирек қолданылады?
Түсте оқыту ұйқыны жиі бөліп, адамның оянып кетуіне әкеледі. Бұл қалыпты ұйқыны бұзып, жұмысқа қабілеттіліктің қалпына келуіне кедергі жасайды.
Есте сақтау және ұйқы
Егер ұйқы оқу немесе жаттаудан кейін келсе, материалдың есте сақталуы күшеюі мүмкін. Жаңа ақпаратты меңгергеннен кейін шамамен 8 сағат сапалы ұйқы болса, оны еске түсіру әдетте анағұрлым толық әрі анық болады.