Сынып жетекшілерімен жұмыс
Әлеуметтік педагог кім және ол қандай болуы керек?
Қоғамға, әрбір оқушыға және оның отбасына қажет әлеуметтік педагог — негізгі жұмыс бағыты ретінде оқушылардың сабақтан бос уақытын тиімді пайдалануды ұйымдастыратын маман. Ол ата-аналармен бірлесе отырып, мектептен тыс көптеген қызықты іс-шаралар мен тәрбиелік жұмыстарды жоспарлап, іске асыра алады.
Сабақтан тыс уақыттағы іс-әрекеттердің басым бөлігі әлеуметтік педагогтың үйлестіруімен өтеді. Бұл ретте ол әрбір өскелең жасқа ақылшы, ұстаз, ұйымдастырушы, психолог, тәрбиеші, сондай-ақ әдіскер және олардың әлеуметтік құқықтарын қорғаушы болуға тиіс.
Әлеуметтік педагог кәсіби және психологиялық тұрғыдан дербес, шығармашыл маман болуы қажет. Жоғары оқу орнында алған білімі мен машығы негізінде ол оқушы жастар мен олардың отбасыларының құқықтарын әлеуметтік жағынан қорғай алуы, тұлғаның әлеуметтік ортада, оқу барысында, еңбек қызметінде және бос уақытында жан-жақты әрі үйлесімді дамуына ықпал ететін шешімдерді ұсына алуы тиіс.
Жұмыс объектілері
Оқушылар мен ата-аналар ғана емес, әртүрлі жастағы адамдар, клубтар, секциялар, топтар және қоғамдық бірлестіктер.
Неге бұл күрделі?
Мұндай ортада адамдар өзін еркін әрі тәуелсіз сезінеді. Сондықтан оқушының бос уақыт тәрбиесін дұрыс ұйымдастыру — қиын да жауапты жұмыс.
Серіктестік ресурстары
Міндеттерді орындау үшін әлеуметтік педагог мемлекеттік және кооперативтік құрылымдардың, мәдениет мекемелерінің, спорт ұйымдарының, кітапханалардың, балаларды қорғау және қамқоршылық ұйымдарының, әртүрлі бірлестіктердің көмегін пайдаланады.
Жоғары білікті маман ретінде ол балаларды әлеуметке бейімдеудің кең мәселелерімен қатар, нақты жағдайларда да шешім қабылдайды: мысалы, балалар тамағына бөлінген қаржының мақсатты жұмсалуын бақылау, интернат типті ұйымдарда гуманитарлық көмектің әділ бөлінуіне ықпал ету және басқа да өзекті мәселелер.
Қажетті білім мен құзыреттер
Қазіргі әлеуметтік педагогтың төмендегі салалардан жүйелі білімі болғаны маңызды:
- Әлеуметтік педагогика
- Әлеуметтік психология
- Педагогикалық социология
- Жас ерекшелік психологиясы мен педагогикасы
- Акмеология
- Жастар мәдениеті
- Отбасын тану
- Құқықтану
- Ортаны педагогикаландыру
Ауыл мектебіндегі әлеуметтік педагогтың рөлі
Бүгінгі таңда ауыл мектептерінде әлеуметтік педагогтардың аса қажеттілігі айқын. Ауылдық ортада әлеуметтік педагог тек оқушылармен ғана емес, білім беру үдерісіне қатысатын ересектермен де жұмыс істейді. Ол дағдарыс жағдайынан және қиын ситуациялардан (бақытсыз жағдай, ұжыммен немесе ата-аналармен, әкімшілікпен жанжал, аурулар және т.б.) шығу жолдарын көрсетуге көмектеседі.
Жасөспірімдермен жұмыс өзіндік ерекшелікке ие. Әлеуметтік педагог олардың іс-әрекет мәселелерін нақтылай отырып, оқушының оқу және тәрбиелік жетістігіне назар аударады. Ата-аналармен бірлесе отырып, жасөспірімдердің өмірсүйгіштік, оптимизм, отансүйгіштік сияқты сапаларын, сондай-ақ қиындықтарды алдын ала бағамдай білу дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.
Негізгі мақсат
Әлеуметтік педагог жұмысының негізгі мақсаты — оқушылардың дамуын, тәрбиесін және білім алуын әлеуметтік тұрғыдан қорғау. Жұмыс алға нақты мақсат қоюдан басталады.
Тәрбиелік басымдықтар
- Өскелең ұрпақты заман талабына сай тәрбиелеу.
- Жауапкершілікті және Отан алдындағы міндет-борышты сезіндіру.
- Тілге, өзіне және өз құндылықтарына сүйіспеншілікті қалыптастыру.
- Үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу мәдениетін орнықтыру.
- Табиғатты аялауға ықпал ету.
Жалпы алғанда, бұл бағыттар ауыл жасөспірімдерінің өнегелі қасиеттерін қалыптастырумен және азаматтық тәрбиенің мазмұнымен сабақтас жүзеге асады.
Міндеттері
Диагностика және қолдау
- Оқушылардың қажеттілігі мен қызығушылығын, мінез-құлықтағы ауытқушылықты, әлеуметтік ортаға бейімделу және әлеуметтік қорғалу деңгейін анықтау.
- Оқушыға қажетті қолдау мен әлеуметтік көмекті уақытылы көрсету.
Дәнекерлік және құқықтық қорғау
- Оқушыны отбасы, мектеп, орта, әлеуметтік қызмет мамандары және әкімшілік органдармен тікелей байланыстыратын дәнекер болу.
- Жеке тұлғаның бостандығы мен құқығын іске асыруға, оқушыларды қолдауға және әлеуметтік қорғау шараларын қолдануға ықпал ету.
Алдын алу және үйлестіру
- Оқушының салауатты өмір салтын қолдау, әлеуметтік ауытқушылық пен құқық бұзушылықтың алдын алу.
- Мұғалімдер, ата-аналар, әлеуметтік қызмет мамандары және әкімшілік өкілдерінің өзара әрекетін үйлестіру.
Қауіпсіздік және орта
- Мекемеде, отбасында және әлеуметтік ортада білім алушының қауіпсіздігі мен психологиялық үйлесімділігіне жағдай туғызуға ықпал ету.
- Әлеуметтік бастамаларды дамытуға және әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға бағытталған мерекелік іс-шараларды ұйымдастыруға қатысу.
Жылдық жоспардың үлгілік құрылымы
Көрсетілген мақсат-міндеттерге сүйене отырып, жалпы білім беру мектебіндегі әлеуметтік педагог қызметінің жылдық жоспары төмендегідей кезеңдер арқылы құрылады.
Тамыз
- Жаңадан келген оқушыларға диагностика жүргізу.
- Әлеуметтік-медико-педагогикалық сарапшыларға мәліметтерді ұсыну.
- Нәтижелерді талдау және түзете-дамытып оқыту сыныптарын қалыптастыру.
- Диагностика қорытындысы бойынша педагогикалық көзқарасты нақтылау.
- Оқушыларды қорғау және әлеуметтік қолдау бойынша әкімшілік пен әлеуметтік қызметтердің өзара әрекетін күшейту.
- Талдау негізінде түзету жұмыс жоспарын әзірлеу.
Қыркүйек
Сынып жетекшілерімен
- Диагностика нәтижелерімен таныстыру.
- Түзете-дамытып оқыту сыныптарындағы мінез-құлық пен педагогикалық ұстанымдарға кеңес беру.
- Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруда бірыңғай талаптарға сай жоспарлау.
- Өткен оқу жылындағы педагогикалық консилиумды талдау.
- 9–11 сынып бітірушілерге педагогикалық мінездеме беруге кеңес беру.
Оқушылармен
- Қоршаған ортаның ықпалын бақылау, мониторинг жүргізу.
- Мінез-құлық ерекшеліктерін диагностикалау.
- Жалпы оқу қабілеті мен дағдыларды бағалау.
- Әлеуметтік ортаны зерттеу (отбасы, қарым-қатынас, қызығушылық, қажеттілік).
- Әлеуметтік-психолого-педагогикалық мінездеме құрастыру.
- Түзету жұмыстарының бағыттарын айқындау.
Отбасымен
- Оқушының әлеуметтік өмір жағдайын диагностикалау.
- Отбасы бойынша зерттеу қорытындыларын талдау.
- Ата-аналар жиналысына дәріс тақырыптарын дайындау.
- Сынып жетекшісінің ата-аналармен жұмысын талдап, ұсыныс беру.
- Мектепке және әлеуметтік ортаға бейімделуді мектеп ішінде бақылау жоспарын құру.
- Ата-аналарға жеке кеңес беру.
Қазан
- Түзете-дамытып оқыту сыныптарында диагностика минимумын жүргізу.
- Қоғамдық іскерлік пен дағдыларды қалыптастыруға бағытталған жұмыстар.
- Сенсорлық-моторлық дағдыларды дамытуға бағытталған жұмыс.
- Оқушылар мен ата-аналарға жеке кеңес беру.
Қараша
- Түзету жұмыстары: бейімделмеудің алдын алу, оқу мотивациясын қалыптастыру, жалпы оқу іскерлігі мен дағдыларын дамыту.
- Жаңадан келген оқушыларды мектепке бейімдеу бағдарламасын іске асыру.
- Әлеуметтік карталарды жинау және талдауда сынып жетекшілері мен пән мұғалімдеріне көмек көрсету.
- Ата-аналар мен оқушыларға жеке кеңес беру.
- Оқушылардың әлеуметтік-педагогикалық ерекшеліктерін диагностикалау.
Желтоқсан
- Оқушылардың әлеуметтік-психолого-педагогикалық өзгерістерінің мониторингі және динамикасы.
- Мониторинг нәтижелерін сынып жетекшілері мен пән мұғалімдеріне ұсыну.
- Әлеуметтік қызметкерлер мен әкімшілік органдарына нәтижелерді таныстыру.
- Анықталған өзгерістерге сүйене отырып түзету енгізу.
Қаңтар
- Оқушылар мен мұғалімдерге жеке кеңес беру.
- Жинақталған мәліметтерді қорытындылап, әлеуметтік-педагогикалық ерекшеліктерін айқындау.
- Жергілікті мерекелерге жоспарды әлеуметтік қызметкерлер және әкімшілікпен бірлесе жасау.
- Еңбек нарығына қажетті және басқа да мамандықтарға кәсіби бағдарлау жоспарын құру.
- Оқу мотивациясы жоғары оқушылардың үздіксіз оқуын қолдауға бағытталған жұмыс.
Ақпан
- Әлеуметтік картаны толтыру үшін материал жинауда сынып жетекшілері мен пән мұғалімдеріне көмек көрсету.
- Ата-аналар мен оқушыларға жеке кеңес беру.
- Оқушылардың әлеуметтік-педагогикалық ерекшеліктері жөніндегі мәліметтерін диагностикалау.
- Мерекелік шараларды әлеуметтік қызметкер, мұғалім, психолог және әкімшілік өкілдерімен бірлесе өткізу.
Наурыз
- Әлеуметтік-педагогикалық мониторингтің динамикалық өзгерістерін қарастыру.
- Өзгерістерге сүйене отырып түзету жұмыстарын жүргізу.
- Ата-аналарға, сынып жетекшілеріне және пән мұғалімдеріне мониторинг нәтижелерін таныстыру.
- Әлеуметтік қызметкерлер мен әкімшілік органдарына мониторинг туралы мәлімет беру.
- Сынып жетекшілерінің педагогикалық мінездемелерді толтыруын қадағалау.
- Жиналған мәліметтер бойынша ата-аналар мен оқушыларға жеке кеңес беру.
- Түзете-дамытып оқыту сыныптарында танымдық қызығушылықты дамытуға бағытталған жұмыс.
Сәуір
- Мониторинг нәтижесіне сай сынып жетекшілері, пән мұғалімдері және ата-аналармен бірлесе жұмыс жүргізу.
- 9–11 сынып оқушыларымен жеке кәсіби бағдарлау жұмысын жүргізу.
- Мектептегі әлеуметтік-педагогикалық қызметті талдау және іске асыру сапасын арттыру.
- Аттестация кезеңіндегі стресс факторларына төзімділікті қалыптастыруға арналған іс-шаралар өткізу.
- Оқушыларды оқу-тәрбие процесіне бейімдеуді қолдау.
- Көрсеткіштер бойынша ата-аналарға, оқушыларға және мұғалімдерге жеке кеңес беру.
Мамыр
- Өткен оқу жылындағы әлеуметтік-педагогикалық қызметті талдау, кемшіліктердің алдын алу.
- Жаңа оқу жылының жұмыс жоспарын құру.
- Қорытынды педкеңесте сынып жетекшілерінің консилиум және әдістемелік бірлестік шеңберіндегі жұмыстарын талдау.
- Көрсеткіш қорытындысындағы кемшіліктерді түзетуге ұсыныс беріп, кеңес беру.
- Жазғы еңбек-сауықтыру кезеңдерін ұйымдастыруға ата-аналарға әлеуметтік-педагогикалық кеңес беру.
- Жаңа оқу жылындағы ата-аналар жиналысына тақырыптар дайындау.
- Өткен оқу жылына әлеуметтік-психолого-педагогикалық талдау жасап, жұмыс динамикасын айқындау.
- Сынып жетекшілері мен пән мұғалімдерінің алдағы іс-әрекет мақсаттарын болжауға қатысу.
- Қызметтің қорытынды нәтижелерін педагогикалық кеңесте талдау.
Ескерту
Бұл жоспар үлгі ретінде берілген. Оны оқушылар контингентінің ерекшелігіне қарай қайта құруға, өзгеріс енгізуге, апталық жоспарлармен толықтыруға болады.
Қорытынды: жүйелі даярлау қажеттілігі
Қазіргі жағдайда мектеп, отбасы және жұртшылық арасындағы өзара байланысты жақсартатын әлеуметтік педагогтарды даярлау ауқымын кеңейту қажеттілігі өте анық сезіледі. Бұл санаттағы кәсіби білікті мамандарды дайындауға және қайта даярлауға ерекше көңіл бөлу қажет.
Сонда ғана бала тәрбиесінде мектеп, отбасы және қоғамдық ұйымдар арасындағы байланысты күшейтетін мамандардың саны артып, қызмет сапасы жоғарылайды. Мұны өмірдің өзі талап етіп отыр.