Қазақша рефераттар

Құқықтық функция

Реферат

Бұл мәтін мемлекет, азаматтық қоғам, құқықтық мемлекет және әлеуметтік мемлекет туралы негізгі ұғымдарды, теорияларды және принциптерді жүйелейді.

Мемлекет ұғымы

Кең мағынада

Мемлекет — белгілі бір аумақта орналасқан және жоғары билік органдары басқаратын ел, қоғам.

Тар мағынада

Мемлекет — тарихи қалыптасқан ұйым немесе белгілі бір аумақта жоғары билікті жүзеге асыратын саяси институт.

Негізгі анықтама

Мемлекет — мемлекеттік билік арқылы белгілі бір аумақта халықты ұйымдастырып, оның өмірін басқаруға арналған, барлық азаматтар үшін міндетті сипатқа ие негізгі саяси институт.

Мемлекеттің пайда болу теориялары

Патриархалдық теория

(Р. Фалмер, Н. Михайловский және т.б.) Мемлекетті кіші отбасылардың ерікті түрде бір орталық биліктің қоластына бірігуі ретінде түсіндіреді.

Теологиялық концепция

(Ф. Аквинский, Ж. Маритен, Ә. Августин, Мерсье және т.б.) Мемлекетті құдайдың әмірімен пайда болған құрылым деп қарастырады.

Қоғамдық келісім теориясы

(Т. Гоббс, Б. Спиноза, Дж. Локк, Ж.-Ж. Руссо және т.б.) Мемлекет қоғамдық өмірдің тәртібі мен ұйымдасуын қамтамасыз ету мақсатында билеушілер мен бағыныштылардың, жалпы адамдардың өзара ерікті келісімі негізінде пайда болады деп тұжырымдайды.

Күштеу теориясы

(Шан Ян, Е. Дюринг, Л. Гумплович, К. Каутский, Ф. Оппенгеймер және т.б.) Мемлекетті ішкі және сыртқы күштердің ықпалы, жаулаушылық нәтижесі ретінде түсіндіреді.

Әлеуметтік-экономикалық теория

(К. Маркс, Ф. Энгельс, В. И. Ленин және т.б.) Мемлекеттің пайда болуын әлеуметтік-экономикалық факторлармен: еңбектің бөлінісі, экономикалық мүдделер, қоғамдағы қайшылықтар және т.б. арқылы түсіндіреді.

Психологиялық теория

(Л. Петражицкий, Г. Тард, З. Фрейд және т.б.) Мемлекеттің шығуын адамның психологиялық ерекшеліктерімен байланыстырады.

Органикалық теория

(Г. Спенсер, Прейс және т.б.) Мемлекет биологиялық организм секілді эволюциялық даму кезеңдерінен өтеді деп қарайды.

Мемлекеттің негізгі белгілері

  • Территорияның бірегейлігі
  • Ұлттық өзін-өзі анықтау
  • Публикалық билік
  • Құқықтың болуы
  • Салықтар
  • Суверенитет

Мемлекеттің негізгі функциялары

Ішкі функциялар

  • Саяси — қоғамдағы билік қатынастарын реттеу.
  • Экономикалық — шаруашылық дамуды ұйымдастыру және қолдау.
  • Ұйымдастырушылық — басқару құрылымдарын қалыптастыру.
  • Құқықтық — заң шығаруды және құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету.
  • Әлеуметтік — халықты әлеуметтік қорғау тетіктерін іске асыру.
  • Мәдени-тәрбиелік — білім, мәдениет, тәрбие салаларын қолдау.

Сыртқы функциялар

  • Басқа елдермен өзара пайдалы қарым-қатынастар орнату
  • Мемлекет шекарасын қорғау

Ескерту

Функциялар мемлекеттің мақсаттарына, қоғамның сұранысына және тарихи жағдайға қарай нақты мазмұнмен толығады.

Мемлекеттің кейбір түрлері мен нысандары

Дуалистік монархия

Монарх негізінен атқарушы билікті, сондай-ақ заң шығарушы биліктің белгілі бір бөлігін иеленеді.

Мысалдар: Иордания, Кувейт, Марокко.

Парламенттік монархия

Монарх мемлекет басшысы ретінде өкілеттік (көбіне рәсімдік) функцияларды атқарады және атқарушы билікке шектеулі ықпал етуі мүмкін. Кей жүйелерде парламент шешімдеріне вето қою құқығы қарастырылады.

Қазіргі монархиялардың басым бөлігінде осыған жақын үлгі орныққан.

Протекторат

Күшті мемлекеттің әлсіз мемлекетті формалды түрде қамқорлығына алуы.

Мысалдар: Израильдің Палестинадағы, АҚШ-тың Ирактағы протектораты ретінде көрсетілетін жағдайлар.

Азаматтық қоғам

Азаматтық қоғам — мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасатын әлеуметтік-экономикалық және мәдени-рухани қоғамдық қатынастардың жиынтығы.

Азаматтық қоғамда іске асатын негізгі құқықтар

  • Ұлттық-этникалық, саяси, діни, жас және жыныс белгілері бойынша кемсітушілікке жол берілмейді.
  • Жеке тұлғаның қадір-қасиеті мен азаматтық абыройы қорғалады: тұрғын үйі мен мүлкінің қолсұғылмауы, мамандық таңдау еркіндігі, тұрғылықты мекенін анықтау, елден шығу және елге келу, хат-хабар мен телефон сөйлесулерінің құпиялылығы, сөз, баспасөз және ақпарат тарату бостандығы заңмен қамтамасыз етіледі.
  • Адам өз көзқарасын және рухани мүдделерін өзі айқындайды.
  • Азаматтық құқықтар сот органдары және қоғамдық ұйымдар тарапынан қорғалады.

Құқықтық мемлекет

Анықтама

Құқықтық мемлекет — демократиялық жолмен қабылданған заң үстемдік ететін, заң алдында бәрі тең саналатын және жеке адамның құқықтары жан-жақты қамтамасыз етілетін мемлекеттік құрылыс.

Негізгі принциптері

  • Құқықтық заңның үстемдігі
  • Жеке тұлғаның ар-намысы, құқықтары, мүдделері мен бостандықтарын мемлекет тарапынан қорғау және кепілдендіру
  • Жеке тұлға мен мемлекеттің өзара жауапкершілігі
  • Биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуі
  • Заңның орындалуын тиімді бақылау тетіктерінің болуы

Құқықтық мемлекетке тән белгілер

  • Диктатураның болмауы

    Билік заңмен шектеледі, күш көрсету арқылы басқару қағидаты терістеледі.

  • Қатысу және даму мүмкіндігі

    Азаматтардың мемлекеттік істерге қатысуы және әр адамның жан-жақты дамуына жағдай жасау.

  • Тәуелсіз сот

    Даулы мәселелерді шешуде соттың ерекше рөлі және тәуелсіздігі.

  • Ерікті құқықтық шектеулер

    Қоғам игілігі үшін азаматтардың өз құқықтарын заң шеңберінде ерікті түрде шектеуі.

Әлеуметтік мемлекет

Әлеуметтік мемлекет — барлық азаматтардың өмір сүруіне лайықты жағдай жасауға, олардың материалдық және рухани қажеттіліктерін қамтамасыз етуге, қоғамның әрбір мүшесін әлеуметтік қорғауға және халықты қоғамдық іс-әрекеттерге кеңінен қатыстыруға ұмтылатын мемлекет.

Бағдар

Лайықты өмір сапасы

Нысана

Әлеуметтік қорғалу

Құрал

Қажеттіліктерді қамтамасыз ету

Қатысу

Қоғамдық белсенділік