Мемлекеттік қызмет пен басқару мүддесіндегі қылмыс құрамдары туралы қазақша реферат

Сыбайлас жемқорлық: қауіп-қатер және жүйелі жауап

Президент сыбайлас жемқорлықтың ел дамуына, экономикалық өсім мен саяси тұрақтылыққа төндіретін қатерін бірнеше рет атап өткен. Әлеуметтік құбылыс ретінде сыбайлас жемқорлық тек дамушы елдерге ғана тән емес: ол демократиялық дәстүрі орныққан, экономикасы қуатты мемлекеттерде де кездесетін күрделі проблема.

Дегенмен халықаралық тәжірибе көрсеткендей, бұл індетке нәтижелі қарсы тұру үшін алдын алу және жолын кесу тетіктерін үздіксіз жетілдіру қажет. Осы тұрғыдан алғанда, Жарлық сыбайлас жемқорлыққа қарсы ұлттық заңнаманың әлеуетін күшейтетін келесі кезең ретінде қарастырылды.

Жауаптылық пен хабарлау міндеті: төзбеушілік мәдениетін қалыптастыру

Жарлық мемлекеттік органдардың, мемлекеттік ұйымдардың және мемлекеттің қатысу үлесі бар ұйымдардың басшыларына сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды қолдану міндетін жүктеді. Бұл міндетті орындамау заңда көзделген жауаптылыққа әкелетіні нақты көрсетілді. Негізгі мақсат — қоғамда сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілікті орнықтыру.

Ашықтық бар жерде сыбайлас жемқорлыққа мүмкіндік азаяды. Сондықтан Жарлықта мемлекет пен қоғамның бірлескен белсенділігіне сүйенетін, мінез-құлықтық және институционалдық ықпал ету құралдары қарастырылды.

Мүлік шығу тегі және шығындарды бақылау

Жарлық мемлекеттік қызметшілерді жұмыстан босатылғаннан кейін белгілі бір уақыт ішінде де, ресми табысынан асып түсетін мүлкінің шығу тегі туралы ақпарат беруге міндеттейтін шараларды ұсынды. Осы арқылы бақылау тек табысқа ғана емес, шығындарға да бағытталатыны айқындалды.

Тәуекелі жоғары лауазымдар және кадр сапасын арттыру

Мемлекеттік органдарда сыбайлас жемқорлық тәуекелі жоғары лауазымдар тізбесін айқындау және мұндай қызметтерге орналасуға қойылатын талаптарды күшейту — мемлекеттік аппаратты халық пен мемлекет мүддесін жеке мүддеден жоғары қоятын кәсіби әрі адал кадрлармен толықтыруға мүмкіндік беретін шаралардың бірі.

Мұндай талаптар сырт көзге қатаң көрінгенімен, қоғам мен мемлекет мүддесі үшін ерікті түрде шектеулер қабылдайтын мемлекеттік қызмет үшін қисынды және ақталатын тәсіл ретінде ұсынылады.

Сонымен қатар мемлекеттік қызметшілер және бұрын мемлекеттік қызметте болған адамдар туралы бірыңғай электрондық дерекқор құру кадрларды сапалы іріктеуге, жоғары лауазымдарға ұсыну үдерісін жүйелеуге және беделіне нұқсан келген тұлғалардың қайта орналасуына тосқауыл қоюға бағытталды.

Мүдделер қақтығысы: құқықтық анықтамаға көшу

Қызметкердің жеке мүдделері мен қоғам, мемлекет мүдделері арасындағы қайшылықтарды реттеу үшін Жарлық мемлекеттік қызмет жүйесінде «мүдделер қақтығысы» ұғымын заңнамалық деңгейде айқындауды тапсырды. Бұл басқарушылық шешімдердің бейтараптығын нығайтатын маңызды құқықтық негіз ретінде қарастырылды.

Корпоративтік сыбайлас жемқорлық: жеке сектордағы тәуекелдер

Әлемдік дағдарыс жағдайында мемлекеттің бизнесті қаржылық қолдауы күшейіп, жеке компаниялар мен банктерде бюджет қаражатының шоғырлануы артты. Осыған байланысты корпоративтік сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес айрықша маңызға ие болды.

Практика жеке секторда да сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің өсіп отырғанын көрсетті. Сондықтан Жарлық жеке сектордағы алдын алу тетіктерін құруды, корпоративтік сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды әзірлеуді тапсырды. Бұл бағыт Қазақстан ратификациялаған БҰҰ-ның Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясының қағидаларымен де үйлеседі.

Қылмысқа қарсы күрес: нөлдік төзімділік және жауап қайтарым

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралармен қатар, Жарлық қылмысқа қарсы күресті күшейту және құқық қорғау қызметін жетілдіру бойынша нақты қадамдарды белгіледі. Құқық қорғау органдарына кез келген құқық бұзушылыққа мемлекеттің міндетті түрде жауап әрекеті болуын қамтамасыз ету тапсырылды.

Үкіметке кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар, топ болып жасалатын қылмыстар үшін жауаптылықты күшейту, сондай-ақ ұйымдасқан қылмысқа қарсы тетіктерді жетілдіру тапсырылды. Бұл — балалардың қорғалуы және ХХІ ғасырдағы трансұлттық қауіп-қатерлердің өсуімен тікелей байланысты күн тәртібі.

Халықаралық міндеттемелер: ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциялар

Қазақстан БҰҰ-ның Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясын (Палермо, 2000 жылғы 13 желтоқсан) және оған қосымша хаттамаларды ратификациялады. Бұл құжаттар атыс қаруының заңсыз жасалуы мен айналымына, адам саудасының алдын алуға және заңсыз көші-қон арналарына қарсы көпжақты ынтымақтастықтың құқықтық негізін құрайды.

Әлеуметтік құқықтарды қорғау және прокурорлық қадағалау

Дағдарыс кезеңінде азаматтардың әлеуметтік саладағы құқықтары мен бостандықтарын қорғау өзектене түседі. Осыған байланысты Жарлық прокурорлық қадағалаудың тиімділігін арттыруға бағытталған заңнамалық шаралар қабылдауды тапсырды.

Құқық қорғау қызметі: іріктеу, тағылымдама және мәртебе

Құқық қорғау органдарында қызмет өткеру тәртібін жетілдіру жалпы тиімділікті арттырудың негізгі шарттарының бірі ретінде белгіленді. Жарлықта лауазымдарға арнаулы біліктілік талаптарын әзірлеу, қызметкерлердің құқықтық мәртебесін және қызмет өткеру шарттарын біріздендіру, үміткерлерді міндетті түрде тағылымдамадан өткеннен кейін конкурстық тәртіппен қабылдау көзделді.

Сондай-ақ жедел-тергеу және қоғамдық қауіпсіздік сияқты негізгі функцияларды атқаратын қызметкерлердің мәртебесін көтеру қажеттілігі көрсетілді. Олардың еңбекақысы мен әлеуметтік кепілдіктерін қызметтің күрделілігі мен тәуекеліне сай қайта қарау ұсынылды.

Жүйені оңтайландыру: құзыреттерді нақтылау және сот шешімдерінің орындалуы

Жарлық құқық қорғау жүйесін оңтайландыруға бағытталған ұйымдастыру-құқықтық шараларды да қамтыды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы құзыреттердің ара-жігін нақтылау мақсатында ұлттық қауіпсіздік органдарының кейбір өкілеттіктерін қысқарту және қаржы полициясының тергеу өкілеттігін ішінара кеңейту мәселесі қарастырылды. Сонымен бірге бірқатар ауыр сыбайлас жемқорлық қылмыстары бойынша баламалы тергеулік қарау мүмкіндігі сақталатыны атап өтілді.

Сот шешімдерін мүлтіксіз орындауды қамтамасыз ету үшін сот актілерін орындау тәртібін бұзу және сотты құрметтемеу фактілеріне қатысты қылмыстық істерді тергеу өкілеттігін Ішкі істер министрлігінен Жоғарғы Сот жанындағы Сот әкімшілігі комитетінің қарамағына беру ұсынылды. Бұл қадам сот төрелігінің тиімділігі мен беделін арттыруға бағытталды.