Орналасқан жері
Виктория сарқырамасы: табиғаттың ғажайып кереметі
Африканың Замбези өзенінде табиғаттың ең әсерлі нысандарының бірі — Виктория сарқырамасы орналасқан. Оны XIX ғасырда шотландиялық зерттеуші Давид Ливингстон көріп, Англия патшайымы Викторияның құрметіне атаған. Жергілікті халық сарқыраманы ежелден Мози-оа-Тунья деп атайды — бұл атау «Гүрілдеген түтін» деген мағынаны береді.
Көлемі мен табиғи көрінісі
Сарқырама жиегі кең жазық болып созылып, өзен ағысын бірден алып құзға әкеліп құлатады.
Құздан құлаған судың гүрілі алысқа таралып, табиғаттың қуатын айқын сезіндіреді.
Биіктіктен құлаған судың гүрілі 25 км-ге дейін естіледі, ал шашыраған су тамшылары түзетін қою тұман бұлт секілді болып, 4 км-ден байқалады. Күн сәулесі су тозаңына түскенде, шатқал үстінде кемпірқосақтың жарқын жолақтары ойнап, көрініске ерекше сән береді.
Су буы мен тұман кейде 400 м-ге дейін көтеріліп, алыстан көзге шалынады.
Тұманды шлейф қолайлы жағдайда 50 км-ге дейін көрінуі мүмкін.
Минутына шамамен 500 млн литр-ге дейін су өтеді.
Географиялық орны және мәртебесі
- Орналасқан жері
- Африка, Замбези өзені (Замбия мен Зимбабве шекарасы)
- Танылуы
- ЮНЕСКО тізіміне енгізілген табиғи мұра
- Қорғау шаралары
- Сарқырама маңында ұлттық парк ұйымдастырылған. Аумақты таза әрі экологиялық тұрғыдан қауіпсіз күйде сақтау үшін табиғатты қорғау жұмыстары жүйелі түрде жүргізіледі.
Ашылу тарихы: Давид Ливингстон ізімен
Давид Ливингстон 1852–1856 жылдары Замбези өзені жағалауларын зерттеп, саяхат жасаған. 1855 жылы ол сарқырамаға жетіп, өзен үстіндегі шағын аралшыққа барған. Бұл арал кейін Ливингстон аралы деп аталды.
Зерттеуші сарқыраманың айрықша қуаты мен сұлулығына таңданып, оған Англия патшайымы Викторияның есімін берген. Ал жергілікті тайпалар сарқыраманың маңында тылсым күш бар деп сеніп, оған сақтықпен қараған.
Салыстыру және ерекше көрсеткіштер
Ниагарамен салыстырғанда
- Виктория сарқырамасы Ниагарадан шамамен екі есе биік.
- Ниагараның басты бөлігімен салыстырғанда кеңдігі де айтарлықтай үлкен.
Су өтімінің рекорды
1985 жылғы Замбези өзеніндегі су тасқыны кезінде сарқырамадан өтетін су көлемі рекордтық деңгейге жеткен: минутына 770 млн литр.
Су құлауының алып күші ауаға жүздеген метрге дейін су буы мен тұманды көтеріп, айналаны ерекше микроклиматқа бөлейді.
Виктория сарқырамасы Африка құрлығында көлемі бойынша ірі нысандардың бірі саналады және әлемдегі ең әсерлі су құламаларының қатарына кіреді. Оның қуаты, кеңдігі, тұманы мен дыбысы табиғатты «тірі» күйінде сезіндіретін сирек құбылыс ретінде бағаланады.
Африканың ішкі сулары: өзендер мен көлдер
Африканың климаты көп өңірде құрғақ болғанымен, құрлықтың ішкі сулары маңызды рөл атқарады. Алайда өзен-көлдер біркелкі таралмаған: өзендер көбіне экватор маңында және құрлықтың оңтүстік-шығыс жағалауында жиірек кездеседі. Шөлді аймақтарда, әсіресе Сахарада, бұрын ылғалы мол кезеңдер болғанын аңғартатын құрғақ арналар сақталған.
Ніл, Конго, Замбези, Нигер, Оранжевая — Африка халқының шаруашылығы мен тіршілігі үшін аса маңызды. Әсіресе Ніл өзені егіншілік пен сумен қамтуда кеңінен қолданылады.
Көптеген ірі көлдер тектоникалық жарықтар бойында орналасқан: Виктория, Танганьика, Ньяса, Рудольф, Чад.
Осы су жүйелерінің ішінде Замбези өзені мен Виктория сарқырамасы табиғаттың қуаты мен сұлулығын бір арнаға тоғыстырған айрықша нысан ретінде ерекшеленеді.