Адамгершіліктің асыл қасиеттері
Отансүйгіштік және рухани-адамгершілік тәрбие — мектепке дейінгі білім беру сапасын көтерудің кепілі
Жаңа кезеңдегі білім берудің өзекті міндеті — жас ұрпақтың бойына отансүйгіштік пен рухани-адамгершілік құндылықтарды ерте жастан сіңіру. Халқымыздың «Ағаш түзу өсуі үшін оған көшет кезінде көмектеседі, ал үлкен ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деген нақылы осыны дәлелдейді: баланың мінезі, әдеті, дүниетанымы ең алдымен мектепке дейінгі кезеңде қалыптасады.
Баланың бойына мейірімділік, қайырымдылық сияқты асыл қасиеттерді сіңіруде, сондай-ақ өз-өзіне сенімділігін тәрбиелеуде отбасы мен педагогтардың рөлі айрықша.
Рухани-адамгершілік тәрбие: екі жақты үдеріс
Рухани-адамгершілік тәрбие — екі жақты үдеріс. Бір жағынан, ата-ана мен педагогтың баланың дамуына саналы, белсенді ықпалы қажет. Екінші жағынан, тәрбиеленушінің өз мінез-құлқынан, сезімінен, әрекеті мен қарым-қатынасынан көрінетін ішкі белсенділігі маңызды. Сондықтан педагог нақты мазмұнды жүзеге асыра отырып, отансүйгіштік пен адамгершілік тәрбиесінің түрлі әдістерін қолдануы және атқарылған жұмыстың нәтижесін, балалардың жетістігін жүйелі түрде бақылап отыруы тиіс.
Мектепке дейінгі жастағы негізгі міндеттер
Мектепке дейінгі кезеңде адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері төмендегі бағыттармен тығыз байланысты:
- Ізгілік бастамасын дамыту, мейірім мен жауапкершіліктің алғашқы дағдыларын қалыптастыру.
- Балалар мен ересектер арасындағы саналы қарым-қатынасты орнықтыру, тұрмыстық қарапайым ережелерді орындауға үйрету.
- Кеңпейілділік, қайырымдылық, жақын адамдарға қамқорлықпен қарау мәдениетін дамыту.
Тәрбиенің түпкі мақсаты — дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани ойлау деңгейі биік, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор, іскер, бойында игі қасиеттер орныққан ұрпақ тәрбиелеу.
Қарым-қатынас мәдениеті мен үлгінің күші
Рухани-адамгершілік тәрбие дұрыс әдеттер мен өзін-өзі ұстау нормаларын қалыптастырып, ұжымдағы қарым-қатынас мәдениетінің тұрақтылығын нығайтады. Жеке адамның адамгершілік санасының деңгейі оның мінез-құлқы мен іс-әрекетін айқындайды.
Халқымыз тәрбиелі орта мен жақсы жолдастың әсерін ерекше бағалаған:
«Жақсымен жолдас болсаң — жетерсің мұратқа.»
«Жаманмен жолдас болсаң — қаларсың ұятқа.»
«Жаман дос жолдасын жауға қалдырар.»
Құндылықтарды ойын арқылы бекіту
Адамзаттық құндылықтар баланың бойына іс-әрекет пен түрлі ойындар арқылы тиімді сіңеді. Осы мақсатта «Болады — болмайды» ойын-тренингі өткізіледі:
- Мейірімді болуға
- Болады
- Кешірімді болуға
- Болады
- Мақтаншақ болуға
- Болмайды
- Шыншыл болуға
- Болады
- Жаман болуға
- Болмайды
Көрнекті педагог В. Сухомлинский: «Егер балаға қуаныш пен бақыт бере білсек, ол бала сондай бола алады», — дейді. Демек, балаға жан-жақты терең білім беріп, жүрегіне адамгершілік пен отансүйгіштік қасиеттерін үздіксіз ұялата білсек, ертеңгі азаматтың жеке тұлға ретінде өз көзқарасы қалыптасып, айналасымен санаса алатын деңгейге жетуі сөзсіз.
Тәжірибеден: ұйымдастырылған оқу іс-әрекеттері
2011–2012 оқу жылында ересек қазақ тобының тәрбиешілері Арынғазиева Қ. М. және Мақұлбекова М. П. отансүйгіштік пен рухани-адамгершілік тәрбие беру мақсатында «Оюлар сыры» және «Тәуелсіздік — ел тілегі» атты оқу іс-әрекеттерін өткізді.
«Тәуелсіздік — ел тілегі»
Мақсаты — балалардың Отанға деген сүйіспеншілігін арттыру, туған жері мен елін сүюге баулу, оны қорғау идеясын мақал-мәтелдер мен тақпақтар арқылы ұғындыру, ой-өрісін кеңейту.
- Туған жер туралы бейнефильм тамашаланды.
- Қазақстан Республикасының рәміздерімен тереңірек таныстырылды.
- Іс-әрекет барысында балалар Алдар Көсемен бірге Тәуелсіздіктің 20 жылдығына арналған мерекеге «қатысып», Отан туралы ән орындады; мақал-мәтелдер мен тақпақтар айтты; ұлттық ойындар ойнады.
- Балалар мерекеден алған әсерін өнер орталығында үш топқа бөлініп, шығармашылық жұмыстар арқылы көрсетті.
«Оюлар сыры»
Бұл оқу іс-әрекеті баланың туған елі Қазақстанға, табиғатына деген сүйіспеншілігін арттыруға бағытталды. Балалар ел байлығы, халықтың тұрмыс-тіршілігі, ұлттық бұйымдар және қазақтың ою-өрнек түрлерімен танысты.
- «Қазақ елі» бейнефильмі көрсетілді.
- Ұлттық киімдер мен бұйымдар көрмесі ұйымдастырылды.
- Ою-өрнек үлгілері, мақал-мәтелдер, тақпақтар және әңгімелеу арқылы балалардың отансүйгіштік, рухани-адамгершілік қасиеттері кеңейтілді.
Тәрбиенің өзегі — мейірім мен сүйіспеншілік
Тәрбие берудің негізгі мәйегі — мейірім мен сүйіспеншілік. Бала кімнен мейірім көрсе, сол адамды ерекше жақсы көреді. Сондықтан сүйіспеншілік — бала тәрбиесіндегі негізгі қағида.
Адамның адамгершілігі — оның жоғары қасиеті. Оның басты белгілерінің бірі — өзі үшін ғана емес, ел мен қоғам үшін өмір сүре білу, адамдық ар-намысты ардақтау, әрдайым жақсылық жасауға дайын болу. Арлы адам — ардақты адам.
Педагогтың басты парызы — жас ұрпақтың бойынан отансүйгіштік, мейірімділік, адалдық, еңбекқорлық, ақылдылық, әділдік, парасаттылық сияқты асыл қасиеттердің табылуына ықпал ету.