Мемлекеттік қызметтің негізгі қағидалары мен құқықтық жағдайы және заңға сипаттама туралы қазақша реферат

Мемлекеттік қызметтің негізгі қағидалары

Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызмет жүйесі бірқатар базалық қағидаларға сүйенеді. Бұл қағидалар мемлекеттік аппараттың тұрақтылығын, әділдігін, тиімділігін және қоғам алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етуге бағытталған.

Қағидалардың тізбесі

  1. 1 Заңдылық — барлық шешім мен әрекет Конституция мен заң талаптарына сай болуы.
  2. 2 Қазақстандық патриотизм — мемлекетке қызмет етуді құндылық ретінде ұстану.
  3. 3 Жүйенің біртұтастығы — билік тармақтарына бөлінгеніне қарамастан, мемлекеттік қызметтің тұтас жүйе ретінде жұмыс істеуі.
  4. 4 Азамат құқықтарының басымдығы — азаматтардың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері қорғалады.
  5. 5 Жалпы қолжетімділік — мемлекеттік қызметке тең қол жеткізу және қабілет пен кәсіби даярлыққа сай өсу мүмкіндігі.
  6. 6 Еріктілік — мемлекеттік қызметке кірудің ерікті сипаты.
  7. 7 Кәсібилік және жоғары біліктілік — кадр сапасына қойылатын негізгі талап.
  8. 8 Тең еңбекке — тең ақы — бірдей жұмысты орындағаны үшін әділ төлем.
  9. 9 Бағыныстылық тәртібі — жоғары орган/лауазымды тұлғаның өкілеттігі шегіндегі шешімдерін орындаудың міндеттілігі.
  10. 10 Бақылауда болу және есептілік — қызмет нәтижелері бойынша жауап беру.
  11. 11 Жариялылық — мемлекеттік құпияны қоспағанда, қоғамдық пікірді ескеру және ашықтық.
  12. 12 Құқықтық және әлеуметтік қорғалу — қызметшінің мәртебесіне сай кепілдіктер.
  13. 13 Көтермелеу — адал әрі нәтижелі еңбек, күрделі тапсырмалар үшін ынталандыру.
  14. 14 Жеке жауаптылық — міндеттерді орындамау, тиісінше орындамау немесе өкілеттікті асыра пайдалану үшін жауап беру.
  15. 15 Біліктілікті үздіксіз арттыру — кәсіби дамуды тұрақты түрде қамтамасыз ету.

Мемлекеттік органдардағы саяси бейтараптық

Мемлекеттік органдарда саяси партиялардың ұйымдарын құруға жол берілмейді. Бұл талап мемлекеттік аппараттың бейтараптығын сақтауға және шешім қабылдаудың заңға негізделуін қамтамасыз етуге бағытталған.

Негізгі ереже

Мемлекеттік қызметші лауазымдық міндеттерін атқару барысында заң талаптарын басшылыққа алады және саяси партиялардың, қоғамдық бірлестіктердің немесе олардың органдарының шешімдеріне тәуелді болмайды.

Мемлекеттік қызметшілердің негізгі міндеттері

Мемлекеттік қызметші қоғам мен мемлекет арасындағы сенім көпірі болғандықтан, оның міндеттері құқықтық тәртіпті сақтауға, азаматтардың құқықтарын қорғауға және қызметтік әдепті ұстануға бағытталады.

Міндеттердің жүйеленген тізімі

  • Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарын сақтау.
  • Президент бекіткен тәртіппен мемлекеттік қызметші антын қабылдау.
  • Азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтары, бостандықтары және заңды мүдделерінің сақталуын қамтамасыз ету; өтініштерді заңда белгіленген тәртіппен және мерзімде қарау, қажетті шаралар қабылдау.
  • Берілген құқықтар шегінде және қызметтік міндеттерге сәйкес өкілеттіктерді жүзеге асыру.
  • Мемлекеттік және еңбек тәртібін сақтау.
  • Заңмен белгіленген шектеулерді қабылдау.
  • Қызметтік әдеп нормаларын сақтау.
  • Басшылардың бұйрықтары мен өкімдерін, сондай-ақ жоғары тұрған органдар мен лауазымды адамдардың өкілеттігі шегінде қабылдаған шешімдері мен нұсқауларын орындау.
  • Мемлекеттік құпияларды және заңмен қорғалатын өзге де құпияны сақтау (қызмет тоқтағаннан кейін де заңда көзделген мерзімде).
  • Қызмет барысында белгілі болған, азаматтардың жеке өміріне, ар-намысы мен қадір-қасиетіне қатысты мәліметтердің құпиялығын сақтау; заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, мұндай ақпаратты талап етпеу.
  • Мемлекеттік меншіктің сақталуын қамтамасыз ету.
  • Жеке мүдделер өкілеттікпен түйісетін немесе қайшы келетін жағдайда, оны тағайындауға құқығы бар лауазымды тұлғаны дереу хабардар ету.
  • Қызметтік міндеттерді тиімді орындау үшін кәсіби деңгей мен біліктілікті тұрақты арттыру.

Нақтылау

Осы негізгі міндеттерден туындайтын нақты қызметтік міндеттер үлгі біліктілік талаптарына сәйкес айқындалып, тиісті мемлекеттік орган басшысы бекітетін қызметтік нұсқаулықтарда көрсетіледі.

Мемлекеттік қызметке байланысты шектеулер мен талаптар

Шектеулер мемлекеттік қызметтің адалдығын сақтауға, мүдделер қақтығысын азайтуға және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге арналған.

Қызметшіге тыйым салынатын әрекеттер

  • Өкілді органдардың депутаты немесе жергілікті өзін-өзі басқару органының мүшесі болу.
  • Педагогикалық, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа ақылы жұмыспен айналысу.
  • Кәсіпкерлік қызметпен айналысу және (қызметтік міндетіне кірмесе) коммерциялық ұйымды басқаруға қатысу.
  • Өзі қызмет ететін немесе бақылауындағы органда үшінші тұлғалардың істері бойынша өкіл болу.
  • Мемлекеттік мүлікті, ресурстарды және қызметтік ақпаратты қызметтік емес мақсатта пайдалану.
  • Ереуілдерді қоса алғанда, органның қалыпты жұмысына және міндет орындауға кедергі келтіретін әрекеттерге қатысу.
  • Қызметтік өкілеттікті пайдаланып көрсетілген қызметтерді жеке мақсатқа жарату.

Мүлікті сенімгерлік басқаруға беру

Қызметке кіргеннен кейін бір ай ішінде қызметші өзіне тиесілі коммерциялық ұйымдардағы үлесін (акциялар пакетін) және табыс әкелуі мүмкін өзге де мүлкін заңда белгіленген тәртіппен сенімгерлік басқаруға беруге міндетті.

Сенімгерлік басқаруға берілген мүліктен сыйақы, дивиденд, ұтыс, жалға беру төлемі және басқа да заңды көздер арқылы табыс алуға құқық сақталады.

Туыстық бағыныстылыққа шектеу

Заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік қызметші өзіне тікелей бағынысты лауазымға жақын туыстары (ата-анасы, балалары, асырап алушылар мен асырап алынғандар, аға-інілері мен апа-сіңлілері, ата-әжесі, немерелері) немесе жұбайы атқаратын қызметке орналасуға жол берілмейді.

Сондай-ақ заң актілері қызметшінің жақын туыстары мен жекжаттарына (жұбайының аға-інілері, апа-сіңлілері, ата-анасы мен балалары) қатысты лауазымдық өкілеттіктерді жүзеге асыруына қосымша шектеулер енгізуі мүмкін.

Мемлекеттік қызметке қабылдауға болмайтын жағдайлар

  • Әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеті шектеулі деп танылған тұлғалар.
  • Сот белгілі бір мерзімге мемлекеттік лауазым атқару құқығынан айырған тұлғалар.
  • Медициналық қорытынды бойынша міндетті орындауға кедергі келтіретін науқасы бар тұлғалар (арнаулы талап белгіленсе).
  • Заңмен белгіленген шектеулерді қабылдаудан бас тартқан тұлғалар.
  • Қызметке дейінгі соңғы 2 жылда сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылығы үшін тәртіптік жауапкершілікке тартылғандар.
  • Қызметке дейінгі соңғы 1 жылда қасақана құқық бұзушылық үшін әкімшілік жаза қолданылғандар.
  • Қызметке дейінгі соңғы 3 жылда сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық үшін әкімшілік жаза қолданылғандар.
  • Сыбайлас жемқорлық қылмыс жасағандар.
  • Қызметке кіру сәтінде өтелмеген немесе заңда белгіленген тәртіппен алынып тасталмаған соттылығы бар тұлғалар.

Қажетті мәліметтерді ұсынбау немесе оларды бұрмалау мемлекеттік қызметке қабылдаудан бас тартуға негіз болады.

Іссапар кезіндегі кепілдіктер мен өтемақылар

Мемлекеттік қызметшілерге қызметтік іссапарлар кезінде (оның ішінде шет мемлекеттерге) Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтін тәртіппен шығындар өтеледі.

Тәулікақы

Іссапарда болған уақытқа заңда көзделген тәртіппен тәулікақы төленеді.

Жол шығындары

Барып-қайтуға байланысты шығындар өтеледі.

Тұрғын үйді жалдау

Тұрғын үй-жай жалдау шығындары өтеледі.

Жұмыс орны мен жалақының сақталуы

Іссапарға жіберілген қызметшінің іссапардың бүкіл уақыты бойы жұмыс орны (лауазымы) және орташа жалақысы сақталады.

Мемлекеттік қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу

Мемлекеттік қызметшілердің еңбекақысы қызметтік міндеттерді сөзсіз әрі тиянақты орындауға жеткілікті материалдық жағдай жасауға, мемлекеттік органдарды білікті және тәжірибелі кадрлармен толықтыруға, сондай-ақ адал әрі бастамашыл еңбекті ынталандыруға бағытталуы тиіс.

Саяси қызметшілер

Мемлекеттік саяси қызметшілердің еңбекақы төлеу жүйесін Қазақстан Республикасының Президенті белгілейді.

Әкімшілік қызметшілер

Мемлекеттік әкімшілік қызметшілердің еңбекақысы Президент бекітетін еңбекақы төлеудің бірыңғай жүйесі негізінде жүзеге асырылады.

Қаржыландыру көздері және кепілдіктер

  • Әкімшілік қызметшілердің жалақысы республикалық және жергілікті бюджет қаражаты есебінен немесе Ұлттық Банк қаражатынан төленеді.
  • Бюджет қаржысының қысқаруы жалақыны және заңда көзделген өзге де кепілдіктерді, жеңілдіктерді, өтемақыларды қаржыландыруды азайтуға негіз бола алмайды.
  • Жалақы және өзге төлемдер Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен индекстелуі тиіс.

Қорытынды

Мемлекеттік қызметтің қағидалары мен құқықтық нормалары мемлекеттік аппараттың ашықтығын, кәсібилігін және азаматтардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған. Қызметшінің міндеттері мен шектеулері — қоғам сенімін сақтау мен тиімді мемлекеттік басқаруды қалыптастырудың негізгі тетіктері.