Қазақша рефераттар

Капитал немесе инвестициялық ресурстар

Экономиканың екі іргелі ақиқаты

Экономиканың өзегінде екі фундаменталды ақиқат жатыр. Шын мәнінде, олар экономиканың негізгі мәселелерінің бәрін қамтиды:

  1. 1

    Қоғамның материалдық қажеттіліктері шексіз (тойымсыз).

  2. 2

    Экономикалық ресурстар шектеулі және оларды тиімді пайдалану қажет.

Экономикалық ресурстар дегеніміз не?

Экономикалық ресурстар — тауар өндіру мен қызмет көрсетуге қолданылатын табиғи ресурстар, адам еңбегі және адамдар жасаған өндіріс құралдарының жиынтығы. Бұған фабрика, зауыт, ауыл шаруашылығы құрылыстары, жабдықтар мен құрал-саймандар, өндірістік және ауыл шаруашылық машиналары, көлік, байланыс құралдары, сондай-ақ жер, қазба байлықтар және материалдық игілік өндіруге қатысатын әртүрлі еңбек түрлері кіреді.

Материалдық ресурстар

Жер және оның табиғи байлықтары, сондай-ақ капитал.

Адам ресурстары

Еңбек және кәсіпкерлік қабілеттілік.

Негізгі ресурстардың мазмұны

1) Жер

«Жер» ұғымына өндірісте қолданылатын барлық табиғи ресурстар жатады. Оларға жыртылған жер, жайылымдар, ормандар, минералдар, мұнай-газ кен орындары, су ресурстары және басқа да табиғи байлықтар кіреді.

2) Капитал (инвестициялық ресурстар)

Капитал — өндірілген өндіріс құралдары: құрал-саймандар, машиналар, жабдықтар, фабрика-заводтар, қоймалар, көліктің барлық түрлері және тауар өткізу инфрақұрылымы.

Құрал-жабдықтарды өндіру және қорландыру үдерісі инвестициялау деп аталады.

Инвестициялық тауарлар

Тұтыну тауарларын өндіруге мүмкіндік беретін тауарлар.

Тұтыну тауарлары

Қоғамның қажеттілігін тікелей қанағаттандыратын игіліктер.

Маңызды ескерту: инвестициялық тауарларға ақша капиталы кірмейді. Ақша өздігінен өнім өндірмейді; ол нақты капитал емес, қаржылық капитал ретінде қарастырылады.

3) Еңбек

Еңбек — кең мағыналы ұғым. Экономикада ол адамдардың тауар өндіру мен қызмет көрсетудегі күш-қуатын, білімі мен ақыл-ой қабілетін білдіреді.

4) Кәсіпкерлік қабілеттілік

Кәсіпкерлік қабілеттілік — адамдардың ерекше талантын білдіретін ресурс. Оны түсіну үшін кәсіпкердің негізгі функцияларын қарастыру қажет.

  1. Ресурстарды біріктіру: кәсіпкер жерді, капиталды және еңбекті өнім өндіру үдерісіне тартып, жауапкершілікті өз мойнына алады.

  2. Шешім қабылдау: өндіріс барысындағы негізгі шешімдерді қабылдап, фирманың бағытын айқындайды.

  3. Жаңашылдық: жаңа өнім енгізу, жаңа технология қолдану, бизнесті ұйымдастырудың тиімді формаларын дамытуға ұмтылады.

  4. Тәуекел: кәсіпкер тек уақытын, еңбегін және қабілетін ғана емес, өз қаражатын және серіктестері мен акционерлердің қаржысын да тәуекелге тігеді. Тәуекел саналы талдау мен болжамға сүйенуі тиіс.

Кәсіпкерлік істің басты қозғаушы күші — мол пайда табу.

Ресурстарға төлем: өндіріс факторларының табысы

Өндіріс факторлары ретінде ресурстар жеке кәсіпорындарға және ресурс иелеріне ақшалай табыс түрінде төленеді:

Капитал
Пайыз (процент) алады.
Жер және су
Рента алады.
Еңбек
Еңбек ақы (жалақы) алады.
Кәсіпкерлік қабілет
Табыс — пайда (ол оң да, теріс те болуы мүмкін).

Экономикалық тиімділік және толық қамтылу

Экономикалық ғылым — сирек (шектеулі) ресурстарды тиімді пайдалануды зерттейтін ғылым. Сондықтан кәсіпкер экономикалық тиімділіктің мәнін терең түсінуі қажет.

Экономикалық тиімділік

Экономикалық тиімділік «шығын — өнім» байланысын сипаттайды: мақсат — әрбір өнім бірлігіне шаққанда мүмкіндігінше көбірек нәтиже өндіру. Ол үшін ресурстардың толық іске қосылуы және өндіріс көлемінің тұрақты қамтамасыз етілуі маңызды.

Толық қамтылу

Толық қамтылу — пайдалануға жарамды барлық ресурстарды іске қосу деген сөз: жұмысшылар жұмыссыз қалмауы тиіс; егіске жарамды жер бос жатпауға, ал күрделі жабдықтар тоқтап тұрмауға тиіс. Яғни, барлық жарамды ресурстар өндіріс үдерісіне тартылуы қажет.

Ресурстар толық жұмыс істесе, шығын да артады: жалақы төленеді, инвестициялық тауарлар сатып алынады, өндіріс кеңейеді. Соның нәтижесінде ел байып, нарық тауарға толады, халықтың әлеуметтік жағдайы жақсарады. Қазақтың «шығын болмай, тығын болмайды» деген нақылы осы ойды дәл береді.

Қоғам өмірінің материалдық негізі — материалдық өндіріс, яғни адамдарға қажетті игіліктерді өндіру. Іс жүзінде кәсіпкер өндірістің үш негізгі факторын (жер, капитал, еңбек) іске қосып, өзі төртінші фактор ретінде ресурс иелеріне төлемнің ұйымдастырылуын қамтамасыз етеді: еңбекке — жалақы, капиталға — пайыз, жерге — рента, кәсіпкерге — пайда.

Социализм мен капитализм: экономикалық айырмашылық

Экономикалық айырмашылықтың бір түсіндірмесі мынадай: социализмде еңбек арқылы өндірілген қосымша құн қоғам мүддесіне жұмсалады; капитализмде қосымша құн пайыз, рента және кәсіпкерлік пайда ретінде бөлінеді.

Осы бөліністі қамтамасыз ету және қорғау үшін мемлекеттік органдар қалыптасады; тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау үшін полиция мен қарулы күштер ұйымдастырылады.

Қазақстан үшін міндет: кәсіпкерлікті орнықты қалыптастыру

Қазақстанда қоғамдық меншікке негізделген экономиканың жеке меншік экономикасына ауысуы — ұзақ мерзімді әрі күрделі үдеріс. Ол ақыл-ойды, парасатты басқаруды және нақты еңбекке сүйенген жүйелі экономикалық шараларды талап етеді.

Тұрақты қоғам үшін

Жаңа қоғамның негізін тұрақты әрі тиімді құру үшін кәсіпкерлер корпусын дайындау қажет.

Негізгі алғышарттар

  • Білім — бірінші шарт.
  • Экономикалық саясатты жаңарту — екінші шарт.

Елдің болашақ тағдыры көп жағдайда білікті кәсіпкерлердің қолында. Олар өз елінің гүлденуі үшін аянбай еңбек ететін, сонымен бірге заңды пайда таба алатын, жауапкершілігі жоғары іскер азаматтар болуы тиіс.