Қаржылық жағдайы
Қаржылық талдаудың мәні мен міндеттері
Кез келген бизнес түрінің нәтижесі қаржылық ресурстардың бар болуына және оларды пайдалану тиімділігіне тәуелді. Қаржы ресурстарын кәсіби басқару қазіргі сандық талдау әдістерін қолдана отырып, кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайына терең талдау жүргізуді талап етеді. Сондықтан бүгінгі күні қаржылық талдаудың маңызы артып отыр.
Қаржылық жағдайдың мәні
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы — айналыс үдерісіндегі капиталдың жай-күйін сипаттайтын және шаруашылық субъектінің нақты сәтте өз қызметін қаржыландыру мүмкіндігін көрсететін көрсеткіштер жүйесі. Қорыта айтқанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның қаржылық тұрақтылығы мен төлем қабілеттілігі арқылы танылады.
Қаржылық тұрақтылық ұғымы
- Қызмет үдерісінің жеткілікті қаржылық қамтамасыз етілуі.
- Кәсіпорын шоттарының төлем қабілеттілігін тұрақты түрде кепілдендіретіндей етіп ұйымдастырылуы.
- Ақша қаражатын еркін әрі тиімді пайдалану арқылы өндіріс пен сату үдерістерін, сондай-ақ үдемелі ұдайы өндірісті қаржыландыра алу мүмкіндігі.
Қатысты көрсеткіштер
Қаржы жағдайын сипаттайтын коэффициенттер жүйесі арқылы анықталады.
- •Тәуелсіздік коэффициенті
- •Тәуелділік коэффициенті
- •Қаржыландыру коэффициенті
- •Қарыз және меншікті қаражаттар арақатынасы
- •Инвестицияларды өтеу коэффициенті
- •Инвестициялау коэффициенті және т.б.
Абсолютті көрсеткіштер
Тауарлы-материалдық босалқылардың (ТМБ) олардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу дәрежесін сипаттайды.
Формула
Меншікті айналым капиталының нақтылығы (МАК)
МАК = МК − ҰА МК — меншікті капитал, ҰА — ұзақ мерзімді активтер
Қаржылық тұрақтылықтың сыртқы көрінісі — кәсіпорынның төлем қабілеттілігі. Төлем қабілеттілігі — субъектінің өз міндеттемелерін уақытында өтеу мүмкіндігі.
Қаржылық тұрақтылыққа әсер ететін факторлар
Ішкі факторлар
- •Салалық ерекшелік
- •Шығарылатын өнім (жұмыс, қызмет)
- •Жарғылық капитал көлемі
- •Шығын көлемі және оның табыспен салыстырғандағы динамикасы
- •Мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы, құрамы және құрылымы
- •Басқару тиімділігі және т.б.
Сыртқы факторлар
- •Елдегі саяси-экономикалық жағдай
- •Төлем қабілетті сұраныс және тұтынушылар табысы
- •Салық және несие саясаты
- •Құқықтық-нормативтік база
- •Сыртқы экономикалық байланыстар және т.б.
Ішкі және сыртқы қаржылық талдау
Қаржылық жағдайды талдау — кәсіпорынның шаруашылық қызметін талдаудың соңғы кезеңдерінің бірі. Ол ішкі және сыртқы қаржылық талдау болып бөлінеді және мақсаттары мен мазмұны бойынша ерекшеленеді.
Ішкі қаржылық талдау
Қаржылық жағдайды тұрақтандыру және табыстылықты арттыру үшін капиталдың қалыптасуы, орналасуы және пайдаланылуын зерттеу. Бұл — басқарушылық талдаудың бір бөлігі.
Сыртқы қаржылық талдау
Инвестициялық тәуекелді бағалау мақсатында инвесторлар, серіктестер және бәсекелестер тарапынан жүргізілетін талдау.
Қаржылық талдаудың негізгі міндеттері
- Кәсіпорынның қаржылық жағдайына уақытылы әрі объективті баға беру, әлсіз тұстарын және олардың пайда болу себептерін анықтау.
- Төлем қабілеттілікті және қаржылық тұрақтылықты арттыру резервтерін іздестіру.
- Қаржы ресурстарын тиімді пайдалануға және қаржылық жағдайды нығайтуға бағытталған шаралар жүйесін әзірлеу.
- Қаржы ресурстарын әртүрлі пайдалану нұсқалары бойынша қаржылық нәтиже мен қаржылық жағдай үлгілерін болжау.
Талдауды жүргізу кезектілігі
- 1 Кәсіпорынның мүліктік жағдайын және капитал құрылымын талдау.
- 2 Капиталды пайдалану тиімділігі мен қарқындылығын талдау.
- 3 Қаржылық тұрақтылық пен төлем қабілеттілікті талдау.
- 4 Несие қабілеттілікті және банкроттық ықтималдығын талдау.
- 5 Қаржылық жағдайды сауықтыру бағыттарын жобалау.
Стратегиялық бағдар және қолданылу аясы
Кәсіпорынның қаржылық қызметіндегі стратегиялық міндет — меншікті капиталды ұлғайту және нарықтағы тұрақты позицияны қамтамасыз ету. Қаржылық талдау қаржылық менеджмент пен аудиттің негізгі элементі болып саналады және қаржылық есептілік деректеріне сүйенеді.
Несие берушілер мен инвесторлар қаржылық есептілікті қарыз беру немесе инвестициялау бойынша тәуекелді азайту үшін талдайды.
Қаржылық талдаудың құрылымы (3 блок)
Блок 1
Қаржылық нәтижелілікті талдау
Табыстылық пен нәтижелердің динамикасын түсіндіретін факторларды анықтау.
Блок 2
Қаржылық жағдайды талдау
Активтер, міндеттемелер, капитал құрылымы және төлем қабілеттілік.
Блок 3
Қаржы-шаруашылық тиімділікті талдау
Ресурстарды пайдалану тиімділігі және басқарушылық шешімдердің нәтижесі.
Талдаудың мақсаты және басқарудағы рөлі
Қаржылық талдаудың негізгі мақсаты — көп көлемді деректерден басқару шешіміне қажет мәнді параметрлерді бөліп алу және олардың өзара байланысын анықтау. Бұл үдеріс кәсіпорынның ұйымдастырушылық есебі мен ақпараттық, техникалық және әдістемелік мүмкіндіктеріне сүйенеді.
- Талдау объектісінің қаржылық жағдайына жалпы баға беру.
- Қол жеткізілген нәтижелерді қалыптастырған жағдайлар мен факторларды анықтау.
- Қаржы саласында басқарушылық шешімдерді дайындау және негіздеу.
- Тиімділікті арттыру және қаржылық жағдайды жақсарту резервтерін анықтау әрі жұмылдыру.
Ақпарат көздері
Қаржылық талдау әртүрлі дереккөздерге сүйенеді. Негізгі ақпарат көздері төмендегідей:
Есептік және жоспарлық деректер
- •Техникалық дайындық туралы ақпарат
- •Нормативтік ақпарат
- •Жоспарлы ақпарат
- •Экономикалық есеп (шаруашылық есеп)
Қаржылық есептілік және өзге деректер
- •Жылдық жария бухгалтерлік есеп
- •Тоқсандық есеп (жариялануы шектеулі болуы мүмкін)
- •Таңдамалы статистикалық және қаржылық есеп
- •Міндетті статистикалық есеп
- •БАҚ материалдары, басқарушы ұйым сұраулары, эксперименттік деректер
Қызығушылық танытатын тараптар (партнерлік топтар)
Кәсіпорын қызметінің нәтижелеріне әртүрлі мүдделі тараптар қызығушылық танытады. Олар шартты түрде негізгі және негізгі емес топтарға бөлінеді.
Негізгі топ
Кәсіпорынның шаруашылық қызметіне капиталын немесе ресурсын салатын және нәтижеге тікелей мүдделі қатысушылар.
Үлес түрі
Жеке капитал
Күтілетін өтем: дивиденд, капитал өсімі
Үлес түрі
Қарыз капиталы
Күтілетін өтем: пайыз, шарттық төлемдер
Негізгі емес топ
- •Қарыз берушілер
- •Әкімшілік және басқарушы тұлғалар
- •Еңбек персоналы
- •Жеткізушілер (еңбек заты мен құралдарын ұсынушылар)
- •Сатып алушылар (клиенттер)
- •Статистикалық органдар және қоғам
Өтем (компенсация) мысалдары
Пайыз, жалақы, сыйақы, әлеуметтік қолдау, келісімшарттық баға, өнім/қызмет құны, төлемді мерзімінде алу.
Қорытынды
Қаржылық талдау — кәсіпорынның қаржылық нәтижесін, тұрақтылығын, өтімділігін және міндеттемелерді толық өтеу қабілетін бағалауға мүмкіндік беретін кешенді құрал. Ол жалпы шаруашылық талдаудың құрамдас бөлігі болып табылады және өндірістік-басқарушылық талдаумен тығыз байланысты.