Лизингтік операциялардың экономикалық тиімділігін бағалау
Кіріспе
Қазақстанда нарықтық қатынастарды қалыптастыру кезеңі сауда-экономикалық байланыстардың жаппай үзілуі, өндірістің құлдырауы, инфляцияның күшеюі және баға деңгейінің өсуі аясында басталды. Осындай жағдайда инвестициялық белсенділік төмендеп, экономиканың негізгі проблемаларының бірі ретінде негізгі құрал-жабдықтардың табиғи және моральдық тозуы алдыңғы орынға шықты.
Көптеген кәсіпорындарда айналым қаражатының жетіспеуі, сондай-ақ техникалық құрал-жабдықтың толық құнын бірден төлеу үшін несие алудағы қиындықтар өндірісті жаңғыртуды тежейді. Мұндай жағдайда негізгі құрал-жабдықтарды жаңартудың тиімді тәсілдерінің бірі — күрделі жобаларды қаржыландыру мен инвестициялаудың ерекше нысаны ретінде лизинг болып табылады.
Түйін
Лизинг кәсіпорындарға қымбат жабдықты бірден сатып алмай-ақ, оны кезең-кезеңімен төлем жасау арқылы пайдалануға мүмкіндік береді. Бұл өндірістің жаңаруын жеделдетіп, инвестициялық қысымды төмендетеді.
І тарау. Лизингтің экономикалық мазмұны
1.1. Лизинг ұғымы, мәні мен маңызы
Лизинг ХХ ғасырдың 50-жылдарындағы америкалық тәжірибеде кеңінен қалыптасқан қаржылық құралдардың бірі ретінде қарастырылады. Кейіннен бұл тетік Еуропада, одан соң Жапонияда белсенді қолданылды. Дегенмен, лизингтік қатынастардың ұқсас үлгілерін тарихтың ертерек кезеңдерінен де байқауға болады.
Мысалы, IX ғасырда Венецияда саудагерлерге лизинг негізінде сауда кемелері және сол кезеңде өте қымбат саналатын зәкірлер уақытша пайдалануға берілгені туралы деректер кездеседі. Англияда орта ғасырларда қазіргі лизингке ұқсас операциялардың нысаны ретінде фермерлік құрал-жабдықтар мен аттар қолданылған.
ХІХ ғасырда Англияда өнеркәсіптің қарқынды дамуына байланысты лизинг шарттарымен берілетін тауарлар ауқымы кеңейе түсті. Бұл кезеңде көмір өндіру саласы мен теміржол көлігінің дамуы ерекше рөл атқарды.
Тарихи мысал
1877 жылы Bell Telephone Company тұтынушыларға телефон аппараттарын сатудың орнына, оларды уақытша пайдалануға беру туралы шешім қабылдаған. Кейбір зерттеушілер бұл оқиға лизинг ұғымының кең таралуына ықпал етті деп санайды.
Қазіргі көзқарас
Соған қарамастан, лизингтің қазіргі түсінігіндегі отаны ретінде көбіне АҚШ аталады: дәл осы жерде лизинг жеке бизнес үшін жүйелі қаржылық өнім ретінде қалыптасты.
1.2. Лизингтің жіктемелік белгілері мен түрлері
Бұл бөлімде лизингтің жіктемелік белгілері мен түрлері, сондай-ақ оларды қолданудың тәжірибелік қырлары қарастырылады: мәміле құрылымы, мерзімі, тәуекелдердің бөлінуі және қаржыландыру тәсілі сияқты өлшемдер бойынша лизинг әртүрлі нысанда көрініс табады.
1.3. Лизингтік операциялардың артықшылықтары мен кемшіліктері
Артықшылықтары
- Негізгі құралдарды бірден сатып алмай-ақ, өндірісті жедел жаңартуға мүмкіндік береді.
- Кәсіпорынның өтімділігін сақтап, ақша ағынын жоспарлауды жеңілдетеді.
- Инвестициялық белсенділікті арттыруға ықпал етеді.
Кемшіліктері
- Ұзақ мерзімді міндеттеме ретінде төлем жүктемесін қалыптастырады.
- Шарт талаптарына тәуелділік және әкімшілік рәсімдердің күрделілігі кездесуі мүмкін.
- Тәуекелдерді бөлу және кепілдік шарттары тараптар үшін қосымша талаптар тудыруы ықтимал.
ІІ тарау. Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялардың даму жағдайы
Қазіргі кезеңде отандық өндірушілер бірқатар қиындықтарға тап болып отыр. Өндірілген өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің төмендігі кәсіпорындардың өз қаржылық ресурстарының шектеулі болуына әкеледі. Мемлекеттік бюджет тапшылығы жағдайында мемлекет отандық тауар өндірушілерге тікелей әрі тұрақты түрде қолдау көрсете бермейді.
Сонымен бірге коммерциялық банктердің қаржылық тұрақтылығы әрдайым біркелкі емес, бұл ұзақ мерзімді инвестициялауды кең көлемде жүргізуге кедергі келтіреді. Осындай жағдайда лизинг Қазақстандағы қаржы нарығын нығайтудың және негізгі қорларды жаңартудың сенімді құралдарының бірі ретінде айқындалады.
2.1. Қазақстандағы лизингтің қазіргі жағдайын экономикалық саралау
Бұл бөлімде Қазақстандағы лизинг нарығының ағымдағы ахуалы, негізгі ойыншылар, салалық құрылым және даму үрдістері экономикалық тұрғыдан сараланады.
2.2. Лизингтік операциялардың экономикалық тиімділігін бағалау
Мұнда лизингтік мәмілелердің тиімділігі төлем кестесі, қаржыландыру құны, активтің қызмет ету мерзімі және кәсіпорынның инвестициялық жоспары сияқты параметрлер арқылы бағаланады.
ІІІ тарау. Лизингті қолдану мүмкіндіктерін арттыру жолдары
3.1. Дамыған елдер тәжірибесіндегі лизингтік операцияларды жетілдірудің ерекшеліктері мен тиімділігі
Дамыған елдердің тәжірибесі лизингті институционалдық қолдау, құқықтық реттеу сапасы, сақтандыру тетіктері және қайталама нарықтың дамуы сияқты факторлар арқылы тиімді етуге болатынын көрсетеді. Бұл тәжірибелер Қазақстан жағдайына бейімделіп, лизингтік қатынастарды жетілдірудің практикалық негізі ретінде қарастырылады.
3.2. Қазақстан Республикасындағы лизингті дамыту тетіктері
Қазақстанда лизингті дамыту тетіктері ретінде қаржыландыруға қолжетімділікті арттыру, реттеуші нормаларды жетілдіру, салалық бағдарламалармен үйлестіру және лизингтік компаниялардың капиталдануын күшейту бағыттары қарастырылады.
Қорытынды
Инвестициялық ресурстар шектеулі болған жағдайда лизинг негізгі құрал-жабдықтарды жаңартудың тиімді баламасы ретінде көрінеді. Ол кәсіпорындардың қаржылық жүктемесін теңгеріп, өндірістік әлеуетті кезең-кезеңімен арттыруға мүмкіндік береді.
Пайдаланылған дереккөздер
- Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері
- «ҚазАгроҚаржы» АҚ есептік материалдары
- Қазақстан Республикасының мемлекеттік нормативтік-құқықтық құжаттары
- Салалық әдістемелік материалдар
- Баспасөз материалдары
- Интернет-ресурстар
Қысқаша мәлімет
- Жұмыс түрі
- Курстық жұмыс
- Көлемі
- 33 бет
- Мақсаты
- Қазақстан экономикасының дамуындағы лизингтің және лизингтік компаниялардың маңызын айқындау; артықшылықтары мен кемшіліктерін талдау; лизингтік операцияларды қолдану мүмкіндіктерін және олардың экономикалық тиімділігін арттыру жолдарын қарастыру.