Фирма ішілік жоспарлаудың артық элементтері болып біртұтас жоспарлық баланста біріктірілеті пайда бойынша жоспар мен қаржы жоспары
Фирма ішілік жоспарлау: мәні және құрылымы
Жалпы экономикалық теорияда фирма ішілік жоспарлаудың мәні, міндеттері, мақсаттары мен кезеңдері туралы бірыңғай көзқарас әлі толық қалыптаспаған. Сондықтан тәжірибеде жиі қолданылатын, жалпы қабылданған негізгі элементтерге тоқталамыз.
Жоспарлау — белгілі бір болашақ кезеңге фирманың мақсаттарын айқындау, оларды ресурстармен қамтамасыз ету және нәтижеге жету әдістерін талдау процесі.
Жоспарлаудың негізгі элементтері
1) Болжам жасау
Ұлттық экономика мен аймақтардың даму болжамдарына сүйене отырып, фирма өз дамуының ықтимал бағыттарын зерттейді және болашақтағы жағдайын бағалайды.
2) Жалпы міндеттерді қалыптастыру
Даму болжамдарының негізінде мақсаттар нақтыланып, оларды орындау мерзімі және қажетті ресурстармен қамтамасыз ету тәртібі белгіленеді.
3) Бөлімшелер бойынша орындау бағдарламаларын әзірлеу
Әрбір бөлімше үшін жоспарды іске асыратын нақты бағдарламалар жасалады: шикізат пен материалдарды уақтылы жеткізу, өндірістік және өткізу операцияларын үйлестіру ескеріледі.
4) Ресурстарды бөлу және баланстарды құру
Бөлімшелер арасында ресурстар бөлініп, фирманың ақшалай табыстары мен шығындары балансы жасалады. Бұл құжатта шикізат, материалдар, еңбекақы және күрделі құрылыс шығындары көрініс табады.
5) Функциялар мен жауапкершілікті бекіту
Әр бөлімшенің функциялары анықталып, орындаушылар мен жекелеген процестер мен операциялар үшін жауапты тұлғалар бекітіледі.
6) Шешімдерді төменгі буындарға жеткізу
Қорытынды кезеңде қабылданған шешімдер фирманың төменгі буындарына таратылады және нақты тапсырмалар беріледі. Осыдан кейін жоспарда көрсетілген міндеттерді жүзеге асыру басталады.
Жоспарлауды ұйымдастырудың екі схемасы
Жоғарыдан төменге
Жұмыс жоғарғы деңгейден басталады: фирма басшысы пайда бойынша жоспар көрсеткіштерін, мақсаттар мен міндеттерді айқындайды. Кейін бұл көрсеткіштер нақтыланып, фирманың төменгі құрылымдары мен бөлімшелеріне жеткізіледі және бөлімшелердің жоспарларына енгізіледі.
Басымдық: бірыңғай бағыт пен басқарушылық бақылауды күшейтеді.
Төменнен жоғарыға
Алдымен төменгі бөлімшелер жоспарлық есептерді құрастырады. Одан кейін бұл көрсеткіштер алдағы кезеңге арналған фирманың шаруашылық қызметінің біртұтас жоспарына біріктіріледі.
Басымдық: орындаушылардың қатысуын арттырып, жергілікті деректердің дәлдігін жақсартады.
Қай схема қолданылса да, фирманың барлық бөлімшелері жоспарларының өндірістік және өткізу операциялары бойынша үйлесімділігі мен өзара сәйкестігі қамтамасыз етілуі қажет.
Біртұтас жоспарлық баланс және қаржылық тұрақтылық
Фирма ішілік жоспарлаудың маңызды құрамдас бөлігі — біртұтас жоспарлық баланста біріктірілетін пайда жоспары мен қаржы жоспары. Қаржы жоспарында фирманың тұрақтылығын сипаттайтын негізгі көрсеткіштер көрініс табады.
Активтер
Жыл соңындағы негізгі және айналым құралдарының құны. Бұл көрсеткіш фирманың ресурстық әлеуетін бағалауға көмектеседі.
Нақты негізгі капитал
Жер, ғимараттар, қондырғылар мен жабдықтар (амортизация сомасы шегерілген құн бойынша).
Cash flow (ақша ағымы)
Пайда мен амортизациялық аударымдардан қалыптасатын кассалық түсімдер. Бұл көрсеткіш фирманың қысқа мерзімді рентабельділігін және төлем қабілетін бағалауға мүмкіндік береді.
Қосымша өлшемдер
- Өнімдер мен қызметтерді өткізуден бір жыл ішінде түскен ақша қаражаттарының сомасы.
- Сату көлемі (нарықтағы нәтижені және өткізу әлеуетін сипаттайды).