Шығыс шеңбері
Автомобиль көлігі: ел ішіндегі ең икемді қатынас
Автомобиль көлігі — қазіргі таңда басты қатынас құралдарының бірі. Автомашиналар икемді әрі жылдам болғандықтан, ең түпкірдегі аудандарға да оңай бара алады. Сонымен қатар олар үнемді, әсіресе жақын қашықтыққа жүк тасуға өте қолайлы.
Неге маңызды?
- Шалғай елді мекендерге дейін жетеді.
- Қысқа бағыттарда жүк пен жолаушы тасымалын тиімді ұйымдастырады.
- Елдің көлік жүйесін біртұтас желіге біріктіруге мүмкіндік береді.
Жол желісі және аймақтық ерекшеліктер
Жабдықталған жолдардың таралуы
Республикада автомобиль жолдарының жақсы жабдықталған желісі бар. Қатқыл табанды жолдардың едәуір бөлігі Оңтүстік және Шығыс Қазақстанда шоғырланған.
Бұл өңірлер арқылы Орта Азия елдеріне бағытталған және шығыс аудандарды қамтамасыз ететін бағыттар өтеді: Алматы, Сарыөзек, Қорғас, Аягөз–Бақты, Жаңғызтөбе–Зайсан. Негізгі дәліздердің бірі — Алматы–Бішкек–Шымкент–Ташкент бағыты.
«Шығыс шеңбері» және Алтай торабтары
Шығыс Қазақстанда «Шығыс шеңбері» жолы Кенді Алтайдың өнеркәсіп орталықтарын байланыстырады: Өскемен—Алтай—Самар—Көкпекті—Георгиевка—Өскемен.
Бұл желінің Көкпектіден Зайсан қазаншұңқырына қарай шығатын тармағы да бар.
Қала–аудан–ауыл қатынасы
Әрбір облыс орталығынан аудандар мен ауылдарға автобустар жүретін көптеген жолдар салынған. Алайда жол сапасы, әсіресе Солтүстік Қазақстанның кейбір аудандарында, оларды жыл бойы тұрақты пайдалануға әрдайым мүмкіндік бере бермейді.
Маңызды шектеу
Жол желісі қаншалықты жиі болғанымен, олардың тек шамамен 10%-ы ғана қатқыл табанды. Бұл автомобиль көлігінің қалыпты жұмысын толық қамтамасыз етуге жеткіліксіз.
Басым жамылғы түрі
Қыршық тасты жолдар — қатқыл табанды жолдардың ең кең тараған типі.
Негізгі бағыттар және жүк айналымы
Маңызы жоғары магистральдар
Халық тығыз қоныстанған Іле Алатауының етегімен өтетін Алматы–Шелек–Нарынқол (Райымбек) даңғыл жолының рөлі ерекше. Маңызы жағынан мына бағыттарды да бөліп атауға болады:
- Қарағанды—Теміртау—Астана
- Семей—Павлодар—Омбы
- Атырау—Орал
Көлем бойынша көшбасшы
Тасымал көлемі жағынан автомобиль көлігі республикада бірінші орын алады. Теміржолдағыдай ірі тораптар аз қалыптасқанымен, автокөліктік тораптар ретінде мына қалалар ерекшеленеді:
Алматы, Өскемен, Қарағанды, Астана, Семей, Қостанай, Ақтөбе.
Халықаралық автокөлік дәліздері
Қазақстанда жалпы ұзындығы 7,6 мың шақырым болатын дүниежүзілік маңызы бар бес негізгі автокөлік дәлізі қалыптасқан:
Ташкент—Шымкент—Тараз—Бішкек—Алматы—Қорғас
Шымкент—Қызылорда—Ақтөбе—Орал—Самара
Алматы—Қарағанды—Астана—Қостанай—Екатеринбург—Петропавл
Астрахань—Атырау—Ақтау
Омбы—Павлодар—Семей—Майқапшағай
Даму жоспарлары және қаржыландыру
2001–2005 жылдарға арналған жоспар
Республиканың автомобиль жолдарын дамыту жоспарына сәйкес, бюджеттен 244 млрд теңге бөлінген жағдайда 16,5 мың шақырым жол және 289 көпір салу көзделді.
Ал 194 млрд теңге бөлінсе, 14,5 мың шақырым жол және 141 көпір салу жоспарланған.
Жол қоры туралы көрсеткіш
Қатты жамылғысы бар автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 115 мың шақырым.
Басым бағыт
Автомобиль көлігінің жұмысын жақсартудың маңызды жолы — республикадағы жол желісін кезең-кезеңімен қатқыл табанды жолдарға көшіру және жақсартылған магистральдарды салу.
2001 жылғы қаржы бөлінісі (жекелеген нысандар)
| Нысан | Қаржы | Ұзындығы |
|---|---|---|
| Қызыл-Әскер—Киров | 1,9 млрд теңге | 14 км |
| Астананың солтүстік бөлігі | 1,85 млрд теңге | 14 км |
| Орал өзені үстіндегі көпір | 330 млн теңге | — |
| Астана—Бурабай жолы | 3,4 млн теңге | 260 км |
| Лениногор (ШҚО)—Ресей шекарасына дейін | 1000 млн теңге | 62 км |
| Сороковая—Павловка | 26 млн теңге | 12 км |
Автомобиль көлігінің негізгі міндеті
Автомобиль көлігінің басты міндеті — республиканың бүкіл көлік желісін біртұтас жүйеге біріктіру, жүктерді ұсақ өндірушілерден көліктің магистральды түрлеріне (және кері бағытта) жеткізу.
Қай кезде әсіресе тиімді?
Бір мезгілде көп жүк немесе жолаушыларды жақын аралыққа жеткізу қажет болатын жағдайларда автомобильдерді пайдалану ерекше пайдалы.