Қазақша рефераттар

Кейіпкерлерді сөзбен суреттеушілер

Реферат

Қазақ тілі мен әдебиетін құзыреттілік тұрғысынан оқыту: нәтижелер, тәсілдер және тәжірибе

Бүгінгі білім берудің басты мақсаты — әлемдік білім кеңістігіне ықпалдасу. Бұл мақсатқа жетудің алғышарты — қоғам талабына сай білікті әрі білімді азамат тәрбиелеу. Мұндай тұлға өз ұлтының және өзге ұлт өкілдерінің мәдени құндылықтарын қастерлейтін, саналы түрде пікір алмасып, дәлелді ой айта алатын деңгейде болуы тиіс.

Негізгі ұстаным

Қазіргі оқыту үдерісінің басты нысанасы — оқушының біліктілігін арттыру. Пәндер бойынша меңгерілген білімнің өмірде қолданылуы арқылы оқушының өмірлік дағдысы мен іскерлігі бағаланады. Сондықтан білім сапасы нәтижеге бағытталып, іскерлік қатынасты дамыту көзделеді. Осыдан білім беру жүйесінде құзыреттілік (біліктілік) ұғымы туындайды.

Құзыреттілікке негізделген оқыту нәтижелері

Нәтижеге бағытталған білімді пәндік құзыреттілік тұрғысынан қарастырсақ, тыңдау, түсіну, ойлау, пайымдау, тұжырымдау, пікірлесу сияқты тілдік-коммуникативтік біліктіліктерді оқушының өмірлік қажеттілігіне айналдыруда әдебиеттің маңызы зор екеніне көз жеткіземіз.

Әдебиеттің тұлға қалыптастырудағы рөлі

Әдеби білім алған оқушы әдебиетті тек пән ретінде танып қоймайды: болмысты таниды, ақпарат алады, эмоциялық-құндылықтық қабат арқылы адами қасиеттерді бойына сіңіреді, мәдениетті әрі салауатты қарым-қатынасқа түседі.

Ұлттық құндылық ретінде оқыту

Көркем шығарманы дүниетанымдық, әлеуметтік және тәрбиелік бірлікте қарастырудың мәні артып, әдебиетті ұлттық құндылық ретінде оқыту қажеттілігі айқындалады.

Құзыреттілік ұғымының мәні

Құзыреттілік — оқушының белгілі бір кешенді іс-әрекетті орындай алу қабілетін жетілдіруге бағытталған ұғым. Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында баланың жалпы оқу дағдысы мен білігін қалыптастыру, оларды тұрақтандырып, жүйелеу арқылы нәтижеге жету мүмкіндігі артады.

Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер

Оқушы — тек мәліметті қабылдаушы емес, терең ой иесі. Сондықтан сабақ барысында оның дербес ойлануына, дәлел келтіруіне және шығармашылықпен жұмыс істеуіне қолайлы жағдай жасау маңызды.

Шығармашылық ойлауды дамытуға тиімді стратегиялар

  • Атаулар көмегімен болжау — мәтін мазмұнын алдын ала шамалап, ой жүгіртуді белсендіреді.

  • Елеспен жетелеу — оқиғаны көз алдына елестету арқылы түсінуді тереңдетеді.

  • Ой қозғау, Болжау — стандартты емес шешім ұсынуға және ой ұшқырлығын бақылауға мүмкіндік береді.

Орыс тілінде оқытылатын мектептердегі тәжірибе

Қазіргі оқушыларды кең ауқымды көркем әдебиетті қазақ тілінде оқуға баулу — күрделі міндет. Осы қиындықты еңсеруде ЖИГСО әдісі тиімді: оқушы өз рөлін жауапкершілікпен атқарып, топ мүшелеріне түсіндіру үшін сурет салады, сахналық көрініс қояды, талқылауды жандандырады.

Сұрақ қою мәдениеті

Оқушылардың ойлау деңгейіне сай сұрақтар құрастыруда Б. Блумның сұрақ қою өлшемі қолданылады. Сұрақтар қарапайымнан терең ойлауға дейін жүйеленіп, мақсат — оқушыны ең төменгі деңгейден талдау мен бағалауға дейін көтеру.

Интерактивті әдістердің нәтижесі

  • Оқушының білім деңгейі түсінуден басталып, алған білімін қолдану және қорытындылауға дейін жоғарылайды.

  • Жаңа ақпаратты саралап, мәселені өз бетінше шешуге мүмкіндік туады.

  • Топтық тапсырмалар ынтымақтастықты күшейтіп, тақырыпты өмірмен байланыстыруға жағдай жасайды.

«Оқырман семинары» тәсілі: топтық рөлдер арқылы талдау

Әдебиет сабағында тілдік құзыреттілікті қалыптастыруда кең қолданылатын тәсілдердің бірі — «Оқырман семинары». Меңгерілетін көркем шығарма төмендегі топтардың бірлескен жұмысы арқылы талданады.

  1. 1

    Сұрақ қоюшылар

    Б. Блум өлшемі бойынша қарапайым сұрақтан шығармашылық сұрақтарға дейін қамтиды. Сұрақ қою арқылы оқушының дербес ойлауы мен шығармашылығы дамиды.

  2. 2

    Сөз тапқыштар

    Қойылған сұрақтарға нақты әрі дәлелді жауап беру үшін өз бетінше ізденеді және жауап мәдениетін қалыптастырады.

  3. 3

    Аудармашылар

    Мәтіндегі түсініксіз сөздердің тізбесін жасайды, тұрақты тіркестерді анықтап жазады.

  4. 4

    Жазушылар

    Поэзиялық шығарманы прозаға айналдырып жазады немесе мәтін бойынша жоспар құрады.

  5. 5

    Суретшілер

    Кейіпкерлерді немесе маңызды эпизодтарды бейнелеп, мәтінді визуалды түрде түсіндіреді.

  6. 6

    Кейіпкерлерді сөзбен суреттеушілер

    Кейіпкердің, оқиғаның немесе мәселенің бейнесін көркем тілмен сипаттап, сөйлеу шеберлігін дамытады.

Құзыреттілікті қалыптастыруға арналған тапсырмалар жүйесі

Қазақ әдебиеті сабағында оқушы құзыреттілігін қалыптастыруға бағытталған тапсырмаларды төрт бағытқа бөліп жоспарлауға болады.

Ақпараттық құзыреттілік

  • Шығарманы оқып, негізгі идеясын анықтау.
  • Берілген шығарма бойынша жоспар (жай, күрделі) құру.
  • Баспасөз беттерінен автор туралы мәлімет жинау.
  • Автор шығармашылығы бойынша тезис дайындау.
  • Көркем шығармада берілген аймақты сипаттау.

Қатысымдық құзыреттілік

  • «Отбасы» тақырыбындағы шығармадан қазақ халқына тән туыстық қарым-қатынас ерекшеліктерін сипаттау.
  • Оқыған шығармадағы құрдас кейіпкермен өзіңізді салыстырып, ұқсастық пен айырмашылықты талдау.
  • Шығармада кездесетін әндерді қазіргі әндермен салыстырып, пікір білдіру.

Мәдени-танымдық құзыреттілік

  • Туыстық атауларға қатысты этнолингвистикалық сөздерді теріп, сөздік құрастыру.
  • Белгілі бір тақырып бойынша аңыз-ертегілерді жинақтап, жоба жасау.
  • Ұлттық тағам атауларын атап, олардың адам денсаулығына пайдасын дәлелдеу.
  • Салт-дәстүр туралы ой айтып, басқа сынып оқушыларымен сұхбат жүргізіп, диктофонға жазып, сараптама жасау.

Мәселенің шешімін табу құзыреттілігі

  • «Менің атым Қожа» немесе басқа шығармалардағы кейіпкерлер әрекетіне баға беру.
  • Экология тақырыбындағы мәтіндер негізінде «Қазіргі экологиялық мәселелерді қалай шешуге болады?» тақырыбында сұхбат жүргізу.
  • Топтық жұмыс: таңдалған кейіпкердің отбасына, Отанына әкелетін пайдасы мен зиянын атап, зиянды болдырмау жолдарын ұсыну.

Оқушыны ізденіске жетелейтін дағдылар

  • Сұрақ қоя білуді үйрету — оқушының саналы ойлауын, жан-жақтылығын, білім мен біліктілігін қалыптастырады.

  • Мәтін бойынша жоспар құру — жоспарлы жұмыс істеуге машықтандырып, бөлімдерге қысқаша тұжырымдама жасауға дағдыландырады.

  • Түсініксіз сөздер тізбесін жасау және поэзияны прозаға айналдыру — тілдік қорды байытып, жан-жақты дамуға ықпал етеді.

Қорытынды

Қазақ әдебиетін құзыреттілік тұрғысынан оқыту мәселесін қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігінде талқылап, оқу-тәрбие үдерісінде жүйелі түрде басшылыққа алу маңызды. Бұл тәсілдер оқушыларды шығармашылықпен жұмыс істеуге жетелеп, алған ақпаратты өмірде қолдана алуына жағдай жасайды. Демек, құзыреттілікке негізделген оқыту — оқушы біліктілігін арттырудың тиімді бағыты.