Қазақша рефераттар

Белсенді туристік саяхатта қауіпсіздікті дұрыс ұйымдастыру

Реферат

Белсенді туризмде қауіпсіздік пен тамақтануды ұйымдастыру

Белсенді туристік саяхаттың табысты әрі қауіпсіз өтуі екі негізгі тірекке сүйенеді: қауіпсіздікті дұрыс ұйымдастыру және тамақтануды сауатты жоспарлау. Төменде осы бағыттар бойынша негізгі қағидалар жүйеленіп беріледі.

1) Белсенді туристік саяхатта қауіпсіздікті дұрыс ұйымдастыру

Қауіпсіздікті қамтамасыз ету — жорық алдындағы топтың физикалық дайындығын жүйелі түрде өткізу және алдын ала профилактикалық шараларды ұйымдастыру. Мұндай шараларға жарыстар өткізу, туристерді жорықтарға дайындау және түрлі дайындық шығуларын жасау жатады.

Қауіп-қатерлердің негізгі топтары

  • 1-топ: Табиғи ерекшеліктер

    Ауа райы, жер бедері, су деңгейінің көтерілуі, көшкін, тас құлауы сияқты табиғи факторлар.

  • 2-топ: Материалдық-техникалық қамтамасыз ету қателіктері

    Жарамсыз құрал-жабдық, дұрыс таңдалмаған аяқ киім, қорғаныс құралдарының тапшылығы.

  • 3-топ: Саяхатты дұрыс ұйымдастырмау

    Маршруттың күрделілігін қате бағалау, уақытты жоспарламау, рөлдерді бөлмеу.

  • 4-топ: Медициналық сауатсыздық және тәртіптің бұзылуы

    Алғашқы көмек дағдыларының әлсіздігі, техникалық-тактикалық тәжірибенің жетіспеуі, қауіпсіздік тәртібін сақтамау.

Бақылау-құтқару тобының қажеттілігі және міндеттері

Белсенді туризммен айналысатын ұйымдарда бақылау-құтқару тобы болуы тиіс. Бұл топ маршруттар өтетін аймақтарды алдын ала зерттеп, қауіп туындағанда жедел әрекет етуге жауап береді.

  • Маршрут өтетін аудандарды зерттеу
  • Іздеу-құтқару құрал-жабдықтарын үнемі дайын ұстау
  • Негізгі және көмекші топтарды дайындау
  • Алдын алу шараларын жоспарлау және орындау
  • Іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізу
  • Қажетті ақпаратты мемлекеттік құтқару қызметіне беру

Жорықты ұйымдастырудағы алдын алу шаралары

  • Туристің біліктілігін жүйелі түрде арттыру.
  • Әр турист қауіпсіздік нұсқаулығын тыңдап, танысқаны туралы қол қойғаннан кейін ғана жорыққа шығару.
  • Туристің дайындығын (физикалық, техникалық) бақылау және бағалау.

Жолға шыққандағы қауіпсіздік ережелері

  • Маршрут туристердің қабілеті мен тәжірибесіне сай болуы керек.
  • Жер бедерін, қауіпті учаскелерді, су көздерін алдын ала білу қажет.
  • Қозғалыс графигін және тәртібін (қарқын, аялдама, уақыт) әзірлеу керек.
  • Дайындықсыз және акклиматизациясыз күрделі аймаққа шықпау.
  • Ауа райы болжамын алдын ала тексеру, қолайсыз жағдайда маршрутты өзгерту немесе тоқтату.
  • Қараңғы уақытта тек жолды өте жақсы білгенде ғана жүру; ерекше жағдайда құтқару іс-шараларымен байланысты қозғалысқа рұқсат етіледі.
  • Құрал-жабдық, азық-түлік және туристердің денсаулығын мұқият тексеру.
  • Жетекшісіз жолға шықпау.
  • Аяқты жарақаттан және үсіп қалудан қорғау (аяқ киім, шұлық, құрғақтық, күтім).

Қозғалыс кезіндегі тәртіп пен қауіпсіздік

Топпен жүру

Бөлінбеу, байланыс үзілмеуі.

Қарқынды бақылау

Аса жылдам жүруге болмайды.

Өзара көмек

Әлсіз туристі қолдау, жүктемені тең бөлу.

Маршрут тәртібі

Жетекшінің рұқсатынсыз жолды қысқартпау.

Ең қауіпсіз жол

Қауіпті учаскелерді айналып өту, тәуекелді азайту.

Алкогольге тыйым

Спиртті ішімдік қабылдамау.

Биік тауда қорғаныс

Күннен қорғайтын көзілдірік қолдану.

Өзеннен өту тәртібі

Белгіленген ережені бұзбау, сақтандыруды қолдану.

Қауіпсіздік ережелерін сақтамау немесе оларды білмеу көбіне жарақатқа және қайғылы жағдайларға әкеледі. Сондықтан басты мақсат — жорықты дұрыс ұйымдастыру. Әрбір туризм түріне қарай арнайы талаптар өзгеретіндіктен, нақты бағыт таңдалғанда қосымша арнайы дайындық міндетті.

2) Белсенді туристік саяхатта тамақтануды дұрыс ұйымдастыру

Туристік саяхаттың тиімді өтуіндегі маңызды шарттардың бірі — дұрыс әрі қауіпсіз тамақтану. Тамақ физикалық жүктеме кезінде жұмсалған энергияны қалпына келтіреді. Тамақтануды ұйымдастыру: есептеу, сатып алу, буып-түю, тасымалдау және дұрыс бөлу кезеңдерінен тұрады.

Азық-түлікке қойылатын негізгі талаптар

  • Жоғары калориялылық.
  • Салмағының жеңілдігі және ықшамдылық.
  • Ұзақ сақталуы.
  • Сулануға және бүлінуге төзімді орама.

Қажетті мөлшер топтың тәжірибесіне, қаржылық мүмкіндігіне және көлікке тәуелді түрде есептеледі. Тағам құндылығы тек калориямен емес, құрамындағы негізгі компоненттердің теңгерімімен де анықталады.

Қоректік компоненттер: көмірсу, май, ақуыз

Көмірсулар

500–800 г/тәулік

Рационда көмірсуы бар өнімдер болуы тиіс. Олар қозғалыс кезінде негізгі энергия көзінің бірі.

Майлар

70–100 г/тәулік

Салмағына шаққанда ең калориялы. Ыстықта көмірсуға қажеттілік төмендеп, энергия тапшылығын майлар толтыруы мүмкін; қыста майлы тағам көбірек қажет.

Ақуыздар

70–100 г/тәулік

Жасушаларды қалпына келтіру, гормондар мен ферменттер түзілуі үшін қажет. Ақуыздың едәуір бөлігі сүт өнімдерінен болғаны дұрыс.

Көмірсулар мен майлар белгілі бір деңгейде бір-бірін алмастыра алады. Ал ақуыз — ағзаның қалпына келу үдерісінің негізгі материалы.

Витаминдер, минералдар және тұз

  • Витаминдердің едәуір бөлігі жеміс-жидекте болады.
  • Минералды тұздар ағзаға көкөніс және ауыз су арқылы түседі.
  • Тәулігіне орташа тұз қолдану: 20–30 г, ыстық күндері 40 г-ға дейін артуы мүмкін.

Су режимі және қауіпсіз су

Су жорықта ерекше маңызды: оның жетіспеушілігі ағзаны тез әлсіретеді. Орта есеппен туристке тәулігіне шамамен 3 литр су қажет.

Қауіпсіздік қағидасы

Асқазан-ішек ауруларының алдын алу үшін суды міндетті түрде қайнатып ішкен дұрыс. Су сапасы күмәнді болса, қайнатудан бұрын тазарту шараларын қолдану қажет.

Ыстық күндері су ішу тәртібі

Суды өте жиі ішпеу ұсынылады: термен бірге тұз да көп жоғалады. Тәжірибеде суды көбірек таңертең ішіп, түскі ас кезінде шамамен 0,5 л сұйықтыққа есептеу, ал жол үстінде тек қатты ыстықта 1–2 рет аздап ішу орынды.

Тамақтану тәртібі және ыстық ас

Күн тәртібі күніне үш рет ыстық ас қарастырғаны дұрыс. Тек құрғақ тамақпен жүру ас қорыту бұзылыстарына, асқазан ауруына және жұмыс қабілетінің төмендеуіне әкелуі мүмкін.

Жазда үлестірім

Түскі ас — 40%, таңғы ас — 35%, кешкі ас — 25%.

Қыста үлестірім

Таңғы және кешкі ас — құнарлырақ, түсте — жеңіл тағам.

Маңызды ескерту

Жорық кезінде алкоголь қабылдауға болмайды: ол ағзаны әлсіретіп, еңбекке қабілеттілікті төмендетеді және қауіпті шешімдер қабылдауға итермелеуі мүмкін.

Азық-түлікті жоспарлау және буып-түю

Маршрут бойында сатып алуға болатын өнімдерге ғана сүйеніп жоспарлау дұрыс емес: кейде қажетті азық табылмай қалуы мүмкін. Сондай-ақ рационды аң, балық, саңырауқұлақ, жеміс-жидек сияқты табиғи ресурстарға арқа сүйеп азайтуға болмайды, өйткені өнімділік жыл сайын әртүрлі болады.

  • Саяхат алдында барлық азық-түлікті алдын ала өлшеп, бөліп, пакеттерге мұқият салу.
  • Суланбауы үшін су өткізбейтін орама қолдану.
  • Жаяу жорыққа су өткізбейтін астары бар мықты рюкзак таңдаған дұрыс.
  • Байдарка/су саяхаттарында азық-түлікті жеке су өткізбейтін қаптарға бөлек салу ұсынылады.

Қорытынды

Белсенді туризмдегі қауіпсіздік пен тамақтануды ұйымдастыру — жорықтың жалпы табыстылығын анықтайтын шешуші факторлар. Қауіпсіздік талаптарын сақтап, маршрутты сауатты жоспарлау және теңгерімді рацион құру арқылы жарақат пен төтенше жағдайлардың алдын алуға болады.