Әшейінде ауыз жаппас, Той дегенде өлең таппас
Той туралы нақыл сөздер
«Тойдың болғанынан боладысы қызық» — қазақ үшін той тек өткен күннің қуанышы емес, алдыдағы үміт пен дайындықтың да мерейі. Береке мен мереке қатар жүрген жерде өмірдің сәні артады.
«Қой жүрген жер — береке,
Қыз жүрген жер — мереке.»
Береке — тұрмыстың ырысы, мереке — көңілдің көркі. Екеуі де жұрттың бірлігімен қалыптасады.
«Мысық та жолбарысша қуанады.»
Қуаныш жұқпалы: үлкен-кіші демей, көңіл көтерілген жерде бәрі серпіліп қалады.
Күлкі мен көңілдің қадірі
«Жылағанды сұрама, күлгенді сұра» — жақсылықтың нышанын іздеген жұрттың ұстанымы. Күлкі бар жерде үміт бар, ал үміт бар жерде елдің еңсесі биік.
«Гүлсіз болса жер мұңды,
Күлкісіз болса — ел мұңды.»
Табиғатқа гүл қандай керек болса, қоғамға күлкі де сондай қажет.
«Күлкі — ашылған гүл,
Көңіл — шашылған нұр.»
Жарқын көңіл айналаға жылу береді, адамды да, ортаны да көркемдейді.
Тойдың сәні: өнер мен бастама
«Ақын мен әнші — адамзаттың бұлбұлы» — той үстіндегі ән мен жырдың орны бөлек екенін аңғартады. Өнер қуанышты ұлғайтып, жұрттың басын қосады.
«Батыл жігіт жол бастар,
Ақын жігіт той бастар.»
Бірі — сапардың, бірі — думанның көшін бастайды. Екеуінің де түбі — елге қызмет.
«Берекесіздің ауылы — мерекесіз» деген сөз де осыны түйіндейді: той — сыртқы салтанат қана емес, ішкі ынтымақтың айғағы.
Той әдебі: бару, отыру, киіну
«Шақырусыз тойға барғанша,
Таяқ ал да қойға бар.»
Сыйластықтың өлшемі — шақыруды күту, орынсыз қадамнан сақтану.
«Тойға барсаң бұрын бар,
Бұрын барсаң орын бар.»
Уақытты қадірлеу — өзіңе де, өзгеге де құрмет.
«Тойға барсаң тойып бар,
қомағайлықты қойып бар.
«Тойға барсаң тойып бар,
торқа тоның киіп бар.»
Тойға барудың мәні — асқа емес, сыйға: ұстам, жинақы болу және ортаға лайық киіну.
«Той дегенде қу бас домалайды» — думанның әсері күшті екенін, жұрттың бәрі қимылдап, көңілденіп кететінін астарлап айтады.
Сұлулық, махаббат және көптің қуанышы
«Сұлулық тойда керек,
Махаббат күнде керек.»
Сән — сәттік көрік, ал махаббат — күнделікті тірек.
«Көппен көрген — ұлы той» — қуаныштың қадірі бөліскен сайын артатынын білдіреді. Тойдың шырайын кіргізетін де — ағайынның араласуы, ақ тілегі, бірлігі.
Той үстіндегі сөздің салмағы
«Әшейінде ауыз жаппас, той дегенде өлең таппас» — күнде сөйлегіштің өзі той үстінде тосылып қалатынын әжуа етеді. Кейде ең жақсы сөз — орнымен айтылған сөз.