Қазақша рефераттар

Асықпаған арбамен қоянға жетер

Мақал-мәтелдер: аң-құс арқылы айтылған ақыл

Төмендегі мақал-мәтелдер адам мінезін, қайрат пен жүректі, сақтық пен бірлікті жан-жануар бейнесі арқылы айқын көрсетеді. Әр сөйлемнің астарында өмірлік ереже, қоғамға қатысты ишара және мінезді таразылайтын өлшем бар.

Күш пен жүрек

  • Арыстанда бір кісінің күші бар, қырық кісінің жүрегі бар.

  • Жолбарыста бір кісінің жүрегі бар, қырық кісінің күші бар.

  • Ерді намыс өлтіреді, қоянды қамыс өлтіреді.

Бұл ойлар батырлықтың да, әлсіздіктің де түбі мінез бен жағдайға тірелетінін меңзейді: қайрат бірде жүректен, бірде күштен табылады.

Сақтық, төзім және уақыт

Бір жылға қоян терісі де шыдайды.

Асықпаған арбамен қоянға жетер.

Қоян көлеңкесінен қорқады, қанжығада табысады.

Қоянның қарасын көріп, қалжасынан түңіл.

Төзім мен сабыр кейде мақсатқа жеткізеді, ал қорқақтық пен күмән кейде өз мүмкіндігіңді өзің тұсап тастайды.

Құлан жайлы астар

  • Құнанның жайылымы бір, жусауы басқа.

  • Құлан құдыққа жығылса, құрбақа құлағында ойнайды.

  • Құланның қасуына мылтықтың басуы да дәл келді.

  • Құлан басына күн туса, қодығына қарамас.

  • Құлан кісінесе, үйірі жиналады.

Қиындықта әлсізді мазақтайтындар да табылады, ал шынайы тірек — қауымдасу, үйірге ұйысу. Кей сәтте қауіп төнсе, адам баласы да ең жақынынан алыстап кетуі мүмкін.

Түлкі, тазы және айла

Түлкі түгінен жазады.

Әр таудың түлкісін, әдісін білген тазы алар.

Бір түлкі жеті бөріні алдайды.

Тек күшке сүйену әрдайым жеңіс емес: ортаны таныған, тәсілді тапқан адам ұтымды қимыл жасайды.

Қасқыр, бірлік және қауіп

  • Бөлінгенді бөрі жейді.

  • Қасқырдың аузы жесе де қан, жемесе де қан.

  • Қаршығалыға қоян кездеспейді, жарақтыға жау жолықпайды.

Бірлік әлсізді қорғайды, дайындық қауіптің бетін қайтарады; ал жауыздың аты — жауыз, кінәлі болса да, кінәсіз болса да, таңбасы оңай кетпейді.

Билік, бедел және мысқыл

Арыстанның аузында, түрікпеннің түбінде.

Өлік шыққан үйдің алдында арыстан жатады.

Аюға намаз үйреткен — таяқ.

Бір есек қырық түйені жетелеп, жолдан шығарып әкетеді.

Кейде қорқыныш беделді өсіреді, кейде күш тәртіпке мәжбүр етеді, ал кейде аз ғана адасу көпті де жолдан тайдырады.

Қысқа түйін

Бұл мақал-мәтелдер бір ғана ойды қайта-қайта әр қырынан көрсетеді: мінез, бірлік, дайындық, сабыр және ақыл — кез келген қоғамның тірегі. Жануар бейнесі арқылы айтылған астарлы сөз адамды өз-өзіне қаратып, қай жерден жаңылып жүргенін байқатады.

Қой еті — қоян еті.