Ұйқы безі туралы қазақша реферат
Ұйқы безі: құрылысы мен қызметі
Ұйқы безі (лат. pancreas) — сыртқы және ішкі секреция қызметін қатар атқаратын маңызды без. Ол ас қорыту үдерісін ферменттер арқылы қамтамасыз етіп қана қоймай, қандағы қант деңгейін гормондар арқылы реттейді.
Сыртқы секрециялық бөлігі
Сыртқы секреция безі ретінде ұйқы безі ас қорыту ферменттеріне бай ұйқы безі сөлін бөледі. Құрылысы жағынан бұл бөлік көпіршікше-түтікше бездерге жатады: сөл бөлетін соңғы бөлімдері көпіршік тәрізді болады.
Өткізгіш өзектер жүйесі
Көпіршіктерден шығатын өзектер бірігіп, негізгі ұйқы безі өзегін түзеді. Бұл өзек он екі елі ішекке ашылады, осылайша ферменттер ішекке түсіп, қоректің ыдырауына көмектеседі.
Ішкі секрециялық (эндокринді) бөлігі
Ұйқы безінің эндокринді бөлігін панкреаттық (Лангерганс) аралшықтары құрайды. Олар дөңгелек немесе сопақша пішінді болып, бездің әртүрлі бөлікшелерінде орналасады. Аралшық жасушалары бірнеше түрге бөлінеді: A, B, D, D1 және PP.
B-жасушалар: инсулин
Ең жиі кездесетін B-жасушалар инсулин гормонын түзеді. Инсулин қандағы глюкоза мөлшерін төмендетіп, оны гликогенге айналдыруға ықпал етеді.
A-жасушалар: глюкагон
A-жасушалар түзетін глюкагон, керісінше, гликогенді глюкозаға айналдырып, глюкозаның қанға түсуін күшейтеді.
D-жасушалар: тежегіш әсер
D-жасушалар аз мөлшерде кездеседі. Олардың гормондары A-жасушалар гормондарының түзілуін тежейді.
D1-жасушалар және PP-жасушалар
D1-жасушалар қан қысымын төмендетуге және ұйқы безі сөлінің бөлінуін күшейтуге әсер ететін гормон бөледі. Ал PP-жасушалар асқазан сөлі мен ұйқы безі сөлінің түзілуін реттеуге қатысады.
Орналасуы
Ұйқы безінің жалпақтау келген бас бөлігі ұлтабарға (он екі елі ішекке) жабыса орналасып, онымен тығыз байланысады. Бұл анатомиялық жақындық оның ас қорыту қызметін тиімді атқаруына мүмкіндік береді.