Есеп айырысу шоттарындағы ақша қаражаттарын бақылау

Ақша қаражаттарының аудиті: ішкі бақылау және тексеру тәртібі

Ақша қаражаттары мен өтімді активтерге қатаң бақылау жүйесін құру — қаржылық есептілікте көрсетілетін мәліметтердің шынайылығын қамтамасыз етудің негізгі шарты. Ақша қаражаттарын қорғау көптеген кәсіпорындар үшін өзекті, өйткені ақшаны жасырып алып кету салыстырмалы түрде оңай, олардың меншіктік белгілері болмайды және жоғары конвертацияланатын актив болып саналады.

Неге маңызды

Ақша — ең өтімді актив; операциялар көп және жиі; тәуекел деңгейі жоғары.

Не қорғалады

Қолма-қол ақша, банк шоттарындағы қаражат, электрондық аударымдар және төлем тәртібі.

Негізгі мақсат

Операциялардың заңдылығы, сақталуы, дұрыс рәсімделуі және есепте дәл көрсетілуі.

Ақша қаражаттарына ішкі бақылаудың негізгі міндеттері

Ішкі бақылау жүйесі ақша операцияларының қауіпсіздігін арттырып, қателер мен бұрмалаулардың алдын алады. Төмендегі міндеттер кәсіпорын тәжірибесінде кең қолданылады:

Ақшаны жеке сақтау және жеке есеп жүргізу

Қолма-қол қаражатқа жауапкершілік пен есепті нақты бөлу.
Қолма-қол операциялардың толық дерлік есебін жүргізу

Барлық кіріс/шығыс қозғалыстарын уақтылы рәсімдеу.
Кассада тек қажетті соманы ғана ұстау

Артық қолма-қол қалдық тәуекелді арттырады.
Кассалық қалдықты мерзімді тексеру

Жоспарлы және кенеттен инвентаризация жүргізу.

Келіп түскен ақша қаражаттарын бақылау

1) Міндеттерді бөлу (segregation of duties)

Төлем жасау, қолма-қол операцияларды тіркеу және кассадағы қалдықты салыстыру жұмыстарын әртүрлі қызметкерлер арасында бөлу қажет. Бұл ұрлықтың және жалған жазулар арқылы ақша қаражатын жасырудың алдын алады.

2) Кірісті уақтылы санау, тіркеу және банкке өткізу

Ақша банк шотына түскен сәттен бастап тұрақты бақылау қамтамасыз етілуі тиіс: қаражат кідіріссіз саналады, дереу тіркеледі және толық көлемде уақтылы банкке (депоненттеу/инкассация) өткізіледі.

3) Мақсатты пайдалануды және бухгалтерлік жазуларды үздіксіз қадағалау

Бақылау шараларының құрамына кассаны күнделікті және кездейсоқ уақытта тексеру, ішкі ревизия қорытындылары бойынша талдау, сондай-ақ келіп түскен ақша, төлемдер және қалдықтар туралы күнделікті қорытынды есептер дайындау кіреді.

Ақшалай шығыстарды бақылаудың кең тараған ережелері

Көптеген ұйымдар әртүрлі ремитенттерге (кредиторларға) төлем жасайды. Ішкі бақылау жүйесі әр кәсіпорында жеке қалыптасқанымен, төмендегі қағидалар көп жағдайда әмбебап:

Міндеттерді нақты бөлу

Чектерді толтыру және қол қою, оларды жөнелту, сондай-ақ бухгалтерлік жазуларды жүргізу міндеттері әртүрлі тұлғаларға бөлінеді.

Алдын ала нөмірленген құжаттар

Чектер мен төлем құжаттарының алдын ала нөмірленуі толықтықты және құжат айналымын бақылауды жеңілдетеді.

Кассалық шотты жүргізу өкілеттігін бақылау

Егер кассалық шот пайдаланылса, оған қолжетімділік пен операция жүргізу құқығы регламентпен шектелуі тиіс.

Шығыстардың дұрыстығын қадағалау

Төлемдердің негізділігі, дұрыс жіктелуі және есепте уақтылы бейнеленуі тұрақты тексеріледі.

Есеп айырысу шоттарындағы ақша қаражаттарын бақылау

Банк шоттары мен басқа да қаржылық мекемелерді пайдалану — ақша қаражаттарына бақылау жасаудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Бұл тәсіл қауіпсіздік пен есептің айқындылығын күшейтеді.

Қорғалу

Қаражат банк инфрақұрылымында нақты қорғалады.

Бөлек есеп

Банкте есеп тәуелсіз жүргізіледі.

Тәуекел төмен

Ұрлау ықтималдығы азаяды, басқару тиімді болады.

Қолма-қолсыз

Алушының шотына аударым жасау жеңілдейді.

Қаржылық мекемелер көрсететін қызметтер

Ақша қаражаттарын басқа валютаға айырбастау.
Шетелге ақша аударымдарын жүзеге асыру.
Жинақ шоттары бойынша пайыз төлеу.

Электрондық ақша аударымдары

Соңғы жылдары электрондық аударымдар кеңінен қолданылады. Электрондық төлем жүйесі — банктер арасындағы аударымдарды телефон, телеграф немесе компьютер арқылы жүргізу тәсілі. Біртұтас компьютерлік жүйе операциялардың қысқа уақыт ішінде орындалуын қамтамасыз етеді.

Қағаз шығыны аз

Құжат айналымы қысқарады.

Қателер аз

Автоматтандыру нақтылықты арттырады.

Операциялық шығын төмен

Уақыт пен ресурс үнемделеді.

Қалдықтарды тексеру және салыстыру: касса мен банк

Әрбір есепті күні немесе ай соңында ақша қалдықтарын тексеру міндетті. Ақша сақталатын әр орынға жеке шот ашу тексеруді жеңілдетіп, қателерді жылдам анықтауға көмектеседі.

Касса бойынша тексеру кезеңдері

Кассадағы нақты ақша қалдығын касса операцияларына қатысы жоқ қызметкер кассирдің қатысуымен санайды. Нәтиже актімен рәсімделіп, күні көрсетіледі және екі тарап қол қояды.
Нақты қалдық бухгалтерлік шоттардағы қалдықтармен салыстырылады. Кез келген ауытқу салыстыру ведомосында көрсетіліп, себептері анықталуы тиіс.

Есеп айырысу (валюталық) шоттар бойынша тексеру кезеңдері

Шоттан алынған, бірақ есепте көрсетілмеген сомаларды қайта тексеру (банк алымдары, аударым комиссиялары және т.б.).
Осы сомалардың есепте дұрыс бейнеленуін қадағалау.
Банк үзінділеріндегі қалдықтарды бухгалтерлік есеп мәліметтерімен сәйкестендіру.
Жеткізілмеген аударымдар мен чектер бойынша уақыт айырмасын (тайминг айырмашылықтарын) ескеру.
Тексеру актісінде тексеру уақыты, сондай-ақ кәсіпорын мен банк қызметкерлерінің қолдары болуы тиіс.

Ақша қаражаттарының аудиті: мақсат, тәуекелдер және негізгі бағыттар

Ақша қаражаттарының аудитінің мақсаты — қолма-қол ақша операцияларын сақтау, жүргізу және есепке алу барысында заң талаптарының және ішкі регламенттердің сақталуын тексеру. Аудитте ең көп орын касса мен кассалық операцияларды ревизиялауға беріледі, өйткені бұл учаске тәуекелі жоғары.

Неліктен кассалық операциялар аудиті негізгі бағыттардың бірі?

Ақша қаражаттары кәсіпорынның ең тез өтетін активтерінің қатарына жатады.
Ақша операциялары жаппай сипатқа ие және жиі орындалады.
Операциялар көп болғандықтан, бұрмалау, қате және теріс пайдалану ықтималдығы артады.

Қолма-қол ақшаның қозғалысы

Еңбек ақысын төлеу.
Әкімшілік-шаруашылық шығындарын өтеу.
Есеп беретін тұлғаларға қаражат беру.

Аудиттің 3 бағыты

Қолма-қол ақша қаражаттарын инвентаризациялау.
Кассаға келіп түсетін ақшаны уақтылы тексеру.
Шығыс операцияларының дұрыс рәсімделуін зерттеу.

Еңбек сыйымдылығы

Кассалық операциялар аудиті көп құжатты, үздіксіз бақылауды және салыстыруды талап етеді.

Тәжірибелік тексеру үлгісі: касса және құжаттар

Серіктестікте кассаны аудиторлық тексеру жүргізілген кезде қолма-қол ақша мен бағалы қағаздар бас бухгалтер Танатаровтың және касса қызметкерінің қатысуымен саналады. Санақ аяқталған соң акт жасалып, касса журналы және бухгалтерлік есеп деректерімен сәйкестігі тексеріледі.

Тексеріс кезінде қолданылатын негізгі құжаттар

№1 — Кіріс касса ордері
№3 — Кіріс және шығыс касса құжаттарын тіркеу журналы
№45 — «Касса» шоты бойынша есеп регистрлері
Бас кітап
Ағымдағы жылдың балансы және қаржылық есептілік нысандары

Шығыс кассалық операцияларын тексеру

Шығыс құжаттары кассалық есепте тіркелген бастапқы құжаттармен салыстыру арқылы тексеріледі. Негізгі мақсат — шығындардың негізділігі, рәсімделу дұрыстығы және есепте уақтылы көрсетілуі.

Банктік операциялар аудиті: нені анықтайды және неге мән беріледі

Ақша қаражаттарының аудитінде банктік операцияларды тексеру маңызды орын алады. Бұл кезеңде банк шоттарындағы операциялардың заңдылығы бағаланады. Ақпарат банктің үзінді-көшірмелері мен оларға қоса берілетін бастапқы құжаттар арқылы алынады.

Аудитор анықтай алатын типтік бұзушылықтар

Аванстардың дұрыс есептелмеуі.
Алдын ала рәсімделген құжаттарсыз дебиторлармен және кредиторлармен есеп айырысу.
Бастапқы құжаттарда банктің мөрінің/растамасының болмауы.
Валютаны сату және сатып алу операцияларының есепте дұрыс көрсетілмеуі.
Банктік операциялар бойынша өзге де бұзушылықтар.

Аудит барысында тексерілетін негізгі сұрақтар

Есеп шот қай банк мекемесінде ашылған және өкілеттіктер қалай бекітілген?
Банк көшірмелерінде банк мөрі/растауы бар ма?
Банк көшірмелеріндегі сомалар бастапқы құжаттармен сәйкес келе ме?
Мөрсіз немесе расталмаған құжаттар анықталса, қарама-қарсы тексеріс жүргізіле ме?
Банкке тапсырылған қолма-қол ақшаның толық және дұрыс тапсырылғаны расталған ба?
Теңгені конвертациялауға байланысты операциялар есепте дұрыс көрсетілген бе?