Қазақша рефераттар

Зергерлік бұйымдарды әшекейлеу тәсілдері туралы қазақша реферат

Зергерлік бұйымдарды әшекейлеу тәсілдері

Зергерлік бұйымдарды әртүрлі тәсілдермен әшекейлейді. Ең кең тараған әдістер: алтын және күміс жалату, оксидтеу, анодирлеу, қиыршықтау, қарайту, көркемсуреттік эмаль жағу, инкрустирлеу, сондай-ақ бедер салу.

Жалату

Алтын, күміс, родий қабатымен қаптау

Беттік өңдеу

Оксидтеу, анодирлеу, қышқылмен улау

Көркем әрлеу

Қарайту, эмаль, инкрустирлеу, бедер

Алтын және күміс жалату (гальваникалық қаптау)

Алтындау және күмістеу — бұйымға сәнді көрініс беріп қана қоймай, оны коррозиядан қорғау үшін жасалатын гальваникалық қаптау. Әдетте бұл процесс электролиттік тәсілмен орындалады: бұйым тұздың сулы ерітіндісі бар ваннаға ілінеді де, үздіксіз тоқ әсерінен ерітіндідегі металл (алтын немесе күміс) бұйымның бетіне шөгеді.

Процестің қысқаша мәні

  1. Электролит толтырылған ванна дайындалады.
  2. Жалатылатын бұйым ваннаға ілінеді.
  3. Ванна арқылы тұрақты тоқ жіберіледі.
  4. Металл иондары бұйым бетіне шөгіп, жұқа қабат түзеді.

Қабат қалыңдығының мысалдары

  • Күмістен жасалған сырға, алқа, медальондарға алтын жалату: 1 мкм.
  • Бауларға арналған алтын жалату: 2 мкм.
  • Мельхиор мен нейзильбергтен жасалған үстел әшекейлері (қасық, шанышқы, сүт құйғыш, қант қалақшасы т.б.) үшін күміс жалату: 24 мкм.

Родиймен қаптау

Бұйымның беті қатты, химиялық тұрғыдан төзімді әрі жылтыр болуы үшін родийдің өте жұқа қабаты қолданылады (шамамен 0,25 мкм). Күміс бұйымдардағы родий қабаты олардың ауада күңгірттенуін баяулатады.

Оксидтеу

Оксидтеу — күміс және күмістелген бұйымдарды (немесе олардың жеке бөліктерін) әшекейлеу үшін бетіне күңгірт, кейде ақшыл реңк беретін жұқа қақ қалыптастыру. Әдіс әдетте бұйымды ыстық күкірт ерітіндісіне салу арқылы орындалады.

Бедерлі суреті бар, жиегі ақшыл оксидпен көмкерілген бұйымдар ерекше әсерлі көрінеді: контраст фактураны айқындап, оюдың тереңдігін көрсетеді.

Анодирлеу (анодты оксидтеу)

Анодирлеу — алюминий бұйымдарында жасанды қорғаныш пленка қалыптастыру және оларды алтын түстес немесе басқа реңктерге бояу тәсілі. Процесс күкірт қышқылында жүргізіліп, кейін бұйым органикалық бояуларға салынып өңделеді.

Нәтижесі

  • Оксидті пленкасы қатты болады.
  • Коррозияға төзімділігі артады.
  • Сәнді көрінеді әрі қымбат емес.

Қолданылуы

Әсіресе алюминийден жасалған сәндік бөлшектерде түс тұрақтылығы мен жеңіл салмақты ұштастыру үшін кең қолданылады.

Қиыршықтау және қышқылмен улау

Бұйымды қиыршықтау қолмен, механикалық тәсілмен және қышқылмен улау арқылы орындалады. Бұл әдістер металл бетінің фактурасын байытып, суреттің көркемдігін күшейтеді.

Қолмен бедер салу

Сурет бойынша қолмен бедер салуда болат кескіштер (штихельдер) қолданылады: әртүрлі пішіндегі ойықтар кесіліп, нәтижесінде бедерленген композиция қалыптасады.

Қышқылмен бедерлеу (улау)

Бұл тәсілде бұйым беті балауыз, канифоль және асфальтты қорғаныш қабаттарымен жабылады. Кейін сурет түсірілетін жердегі қабат алынып, металл қышқылмен өңделеді. Қышқыл металға әсер еткен тұста сурет айқындалып шығады.

Қарайту

Қарайту — күміс бұйымдарда қара эмаль арқылы сурет безендіру тәсілі. Мұндай суреттер ою-өрнекті де, сюжеттік те болуы мүмкін. Қарайтудың көркемдік әсері көбіне бедердің дәлдігі мен тазалығына байланысты.

Көркемсуреттік эмаль

Кішігірім портреттік бейнелеу өнеріне арналған түрлі бұйымдарды сәндеуде көркемсуреттік эмаль жиі қолданылады. Эмаль — металл бетіне жағылып, арнайы пештерде күйдіру арқылы бекітілетін шыны тәрізді қабат.

Эмальдың түрлері және жағу тәсілі

  • Эмаль мөлдір және мөлдір емес болады.
  • Түсі ақ немесе сан алуан реңкке боялған болуы мүмкін.
  • Әдетте өте жұқа қылқаламмен жағылады, содан кейін муфель пешінде күйдіріліп бекітіледі.

Инкрустирлеу

Инкрустирлеу — ағаш немесе металл бұйымдарының сыртқы бетінің белгілі бөліктерін сүйекпен, металмен, шынымен немесе зергерлік тастармен толтыра әрлеу тәсілі. Бұл әдіспен жасалған халық шеберлерінің ағаш қобдишалары мен әшекей ыдыстары кеңінен танымал.

Бедер салу: шеберлік пен құндылық

Металды көркем өңдеудің маңызды бағыттарының бірі — бедер салу жұмыстары. Мұнда суретші-бедерші тек оюды түсіріп қана қоймай, композицияға эстетикалық мән береді.

Қолдан жасалған бедерлік жұмыстар әрдайым қымбат бағаланған: оларды орындауға көп уақыт, жоғары дәлдік және сапалы қол еңбегі қажет.