Кариб дағдарысы
Кариб дағдарысы: 1962 жылғы шиеленістің басталуы
Кариб дағдарысы — 1962 жылы күзде КСРО мен Америка Құрама Штаттары арасында Куба мәселесіне байланысты туындаған халықаралық жанжал. Кеңес басшылығы 1962 жылғы қазанда Куба аумағына ядролық зымырандарды орналастыруды көздеді. Бұл жағдай қысқа уақыт ішінде әлемдік қауіпсіздікке тікелей қатер төндіріп, ядролық соғыс қаупін барынша жақындатты.
Кубадағы атауы
Қазан дағдарысы
АҚШ-тағы атауы
Кубалық зымыран дағдарысы
Алғышарттар: революция және қарсы қақтығыс
1959 жылғы қаңтарда Кубада революция болып, билікке коммунистер келді. Құлатылған үкіметтің жақтастары АҚШ-тан көмек сұрады. Соның нәтижесінде АҚШ Кубалық эмигранттардан қарулы жасақ құрып, олар 1961 жылғы сәуірде Кастро үкіметіне қарсы шабуыл жасады. Шабуыл сәтсіз аяқталғанымен, АҚШ Кубадағы коммунистік билікті құлату ниетінен бас тартпады.
Ал КСРО, керісінше, Кастро режимін сақтап қалуға ұмтылды. Осы мақсатта Кеңес басшылығы Кубаға КСРО ракеталарын орналастыру туралы құпия шешім қабылдады.
Мәні
Тараптардың мақсаттары түбегейлі қарама-қарсы болды: АҚШ — Кубадағы коммунистік биліктен құтылу, КСРО — Кастро режимін қорғау және әскери-стратегиялық тепе-теңдікті күшейту.
Барлау деректері және текетірестің шарықтауы
1962 жылғы тамызда АҚШ барлау мекемесінің басшысы президентке Кубада ракеталық кешенге ұқсас күдікті құрылыс жүріп жатқанын хабарлады. Мұқият барлау нәтижесінде Кубаға КСРО-дан 42 ракета мен шамамен 40 мың әскер орналастырылғаны анықталды.
Анықталғаны
- Кубада ракетаға ұқсас нысандардың құрылысы
- КСРО-дан жеткізілген 42 ракета
- Шамамен 40 мың кеңес әскері
АҚШ-тың жауабы
АҚШ үкіметі КСРО Сыртқы істер министрлігінен Кубаға орналастырылып жатқан қару туралы нақты жауап ала алмаған соң, 1962 жылғы 22 қазанда Кубаны теңізден де, әуеден де қоршап, оқшаулау шарасын енгізді.
Шешуші күндер: 27–28 қазан
27 қазан
Кеңестік зенитшілер Куба әуе кеңістігін барлап жүрген АҚШ ұшағын атып түсірді. Осыдан кейін АҚШ әскери басшылығы президенттен Кубаны дереу атқылауға рұқсат беруді талап етті.
28 қазан
Президент дәл осы күні түбегейлі шешім қабылдауы керек болды. Алайда сол күні таңертең Кеңес үкіметі өз әскерлері мен ракеталарын кері әкететінін мәлімдеді.
Нәтиже
АҚШ өз тарапынан Кубаның қауіпсіздігіне кепілдік беруге және бұрын басып алған Гуантанамо әскери-теңіз базасын қайтаруға келісті. Осылайша әлем ядролық соғыс қаупінен аман қалды.
Тарихи дерек: қазақстандық жауынгер
Кариб дағдарысы кезінде Кариб теңізі жағалауына жеткізілген Кеңес әскерлерінің құрамында қазақ жігіті М. Жағыппаров та болған.