Қаржылық менеджмент түсінігінен капитал корпорацияның активтеріне салынған материалдық және материалдық емес формадағы ақша қаражаттарының мөлшері
Капитал ұғымы және корпоративтік қаржыдағы орны
Капитал — қаржылық менеджменттің өзекті түсініктерінің бірі. Қаржылық менеджмент тұрғысынан капитал корпорация активтеріне салынған ақша қаражаттарының жиынтығын білдіреді және ол материалдық әрі материалдық емес нысанда көрінуі мүмкін.
Корпоративтік қаржы тұрғысынан капитал — корпорациялар мен өзге шаруашылық субъектілер арасындағы өзара әрекет барысында қалыптасатын ақшалай қатынастарды сипаттайды. Мұндай қатынастар корпорациялардың заңды тұлғалармен, акционерлермен, несие берушілермен, жеткізушілермен, сатып алушылармен және қор нарығының қатысушыларымен байланысында туындайды.
Негізгі және айналым капиталы
Инвестиция нәтижесі
Капитал салудың нәтижесінде негізгі және айналым капиталы қалыптасады.
Қызмет барысында түрленуі
Негізгі капитал қызмет барысында айналымнан тыс активтер нысанына, ал айналым капиталы айналым активтері нысанына ауысады.
Айналым қаражаты
Айналым активтеріне салынған корпорацияның ақша қаражаттары қорлары айналым қаражаты деп аталады.
Экономикалық мәні: капитал — өзін-өзі өсіретін байлық
Капитал — өзін-өзі өсіруге арналған байлық. Оны сату және өндіріс процесіне инвестициялау арқылы кәсіпкердің табысы қалыптасады.
Экономикалық теория өндіріс факторларын төрт топқа бөледі: капитал, жер, жұмыс күші және менеджмент (кәсіпорынды басқару).
Салуына байланысты: кәсіпкерлік және ссудалық капитал
Кәсіпкерлік капитал
Кәсіпкерлік капитал корпорацияны басқару және табыс алу мақсатында нақты (реалды), материалдық және материалдық емес активтерге авансталады.
Ссудалық капитал
Ссудалық капитал — несиені белгіленген мерзімде қайтару шартымен берілетін ақша капиталы. Ол корпорацияға тікелей салынбайды; керісінше пайыз түрінде табыс табу үшін уақытша пайдалануға беріледі.
Несие бағасы және «арзан/қымбат ақша»
Ссудалық капитал несие нарығында «тауар» ретінде көрінеді, ал оның құны пайыз мөлшерлемесі арқылы айқындалады.
- Төмен пайызбен алынған несие — арзан ақша.
- Жоғары пайызбен алынған несие — қымбат ақша.
- 15 күннен аз мерзімге алынған қаражат — қысқа ақша.
Капитал құны: тарту үшін төленетін баға
Капитал құны — капиталдың белгілі бір сомасын тартқаны үшін төленетін ақша қаражаттарының мөлшері (яғни, корпорация үшін қаржыландырудың «бағасы»).
Өзіндік капитал құны
Акционерлік капитал бойынша төленетін дивидендтер сомасы немесе капиталды шығаруға/тартуға байланысты өзге төлемдер.
Заемдық капитал құны
Несие немесе облигациялық заем бойынша төленетін пайыз шығындары.
Тартылатын капитал құны
Бұл — несиелік берешек мөлшері: 3 ай ішінде төленуі тиіс немесе келісімшартта белгіленген мерзімде өтелмеген несие сомасы ретінде қарастырылады.
Капиталдың корпорация құнын өлшеудегі рөлі
Капитал — корпорацияға табыс әкелетін қаражаттар көзі. Ол ағымдағы және болашақ кезеңдерге арналған қаржыландырудың негізгі тірегі болып саналады, сондай-ақ корпорацияның нарықтық құнын өлшейтін негізгі құралдардың бірі.
Біріншіден, капиталдың бұл рөлі таза активтер мөлшерін анықтайтын өзіндік капиталмен байланысты. Екіншіден, қолданылатын өзіндік капитал қосымша табыс әкелуі мүмкін заемдық капиталды тартуға мүмкіндік береді.
Корпорацияның коммерциялық және өндірістік тиімділігінің маңызды көрсеткіштерінің бірі — капитал динамикасы. Өзіндік капиталдың өсуі таза пайданың қалыптасуына ықпал етеді.
Капиталдың жіктелуі
1) Жатқызылуына байланысты
- Өзіндік капитал — корпорацияға тиесілі капитал; көбіне активтердің қалыптасуы арқылы құралады.
- Заемдық капитал — қайтарылуға тиіс тартылған қаражаттар. Барлық түрі белгіленген мерзімде өтелуі қажет.
- Қысқа мерзімді заемдық капитал — айналым активтерін жабуға бағытталады.
2) Қолданылуына байланысты
- Өндірістік капитал — өндіріс процесінде қолданылатын капитал.
- Ссудалық капитал — пайыз табу үшін уақытша пайдалануға берілетін капитал.
- Спекулятивтік капитал — екінші нарықта айналымдағы акция бағасының өсуі негізінде қалыптасады; мақсаты — барынша жоғары пайда табу.
3) Инвестициялау формасына байланысты
Шаруашылық серіктестіктер мен қоғамдарды құруға бағытталған материалдық және материалдық емес нысандағы қаржылар.
4) Инвестициялау объектісіне байланысты
- Негізгі капитал — барлық айналымнан тыс активтерге салынған капитал.
- Айналым капиталы — айналым активтеріне инвестицияланған капитал.
5) Меншік формасына байланысты
Мемлекеттік, жеке және ортақ капитал түрлері ажыратылады.
6) Құқықтық ұйымдық нысанына байланысты
Капитал қызметі мен ұйымдық-құқықтық нысанына қарай шаруашылық құрылымдар: акционерлік, жеке және серіктестік нысандарда көрінуі мүмкін.
7) Өндірістік процеске қатысуына байланысты
Капитал функцияланатын және функцияланбайтын болып бөлінеді.
8) Меншікті қолданылуына байланысты
- Қолданылатын капитал — дивидендтерге төленетін сома және басқа да әлеуметтік төлемдер.
- Жинақталған капитал — есепті және өткен жылдардағы бөлінбеген табыс.
9) Экономика қалыптасуының көздеріне байланысты
Экономикадағы капитал көздері бойынша мемлекеттік және шетелдік капитал түрлері қалыптасады.