Педагогикалық тәжірибенің зерттеу әдістері
Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдістері
Педагогикалық тәжірибені әдіс ретінде зерттеудің ерекшелігі — ол бірнеше жеке әдістер мен тәсілдерді үйлестіре қолдану арқылы жүзеге асады. Олардың қатарына бақылау, әңгіме, сауалнама жүргізу, сондай-ақ мектеп пен білім беру ұйымдарының құжаттарымен танысу жатады.
Бақылау
Бақылау оқу-тәрбие үдерісін табиғи ортада көруге, нақты мінез-құлық, тәртіп, сыныптағы өзара әрекет сияқты құбылыстардың динамикасын белгілеуге мүмкіндік береді. Бақылау деректері басқа әдістерден алынған мәліметтерді нақтылап, тексеруге көмектеседі.
Сауалнама (анкета)
Сауалнаманың маңызды артықшылығы — қысқа уақытта салыстырмалы деректер жинауға және оларды сандық әдістермен өңдеуге мүмкіндік беруі. Түрлі мектептерге жіберілген сауалнама нәтижелері зерттеушіге бұқаралық тәжірибеде бағдар алуға, жаңа әрі озық тәжірибе элементтерін анықтауға көмектеседі.
Кімдерге бағытталуы мүмкін:
- оқушыларға;
- мұғалімдерге;
- ата-аналарға;
- мектеп әкімшілігіне.
Сауалнама оқушының оқуға көзқарасы, тәртібі, мінез-құлқы, өмірлік жоспарлары туралы материал алуға мүмкіндік береді. Деректерді сандық өңдеу құбылыстардың ерекшелігін, даму қайшылықтарын байқауға жәрдемдеседі. Сонымен бірге сауалнама педагогикалық зерттеудегі негізгі дереккөз болмайды — ол өзге әдістермен міндетті түрде толықтырылуы тиіс.
Әңгіме (сұхбат)
Әңгіме алдыңғы қатарлы тәжірибені зерделеу үшін кеңінен қолданылады. Ол мұғалім, сынып жетекшісі, оқушылар және басқа қатысушылар туралы жалпы сипаттамалық материал беріп, бұрын болған немесе қазір тікелей бақылауға келмейтін құбылыстарды сипаттауға мүмкіндік береді.
Әңгіме барысында мұғалім өз тәжірибесін түсіндіреді: неліктен дәл солай әрекет еткенін негіздейді, қандай жағдайлар әсер еткенін ашады. Әңгіме жүргізу зерттеушіден кәсіби шеберлік пен дағдыны талап етеді. Егер әңгіме нәтижелері тәртіп пен оқу әрекетіне қатысты бақылау деректерімен дәлелденсе, оның нақтылығы мен ғылыми құндылығы артады.
Мектеп құжаттарын талдау
Түрлі мектеп құжаттарымен танысу зерттеушіге мазмұнды деректер береді. Құжаттарды шартты түрде екі үлкен топқа бөлуге болады: педагогикалық ұжым қызметін сипаттайтын құжаттар және балалар ұжымының өмірін көрсететін құжаттар.
Педагогикалық ұжымға қатысты
- мектеп жоспары мен есептері;
- әдістемелік бірлестік материалдары;
- үйірме жетекшілерінің құжаттары;
- педагогикалық кеңес хаттамалары және т.б.
Балалар ұжымының өмірі
- күнделіктер, журналдар;
- қабырға газеттерінің тігінділері;
- сынып/ұжым материалдары және т.б.
Құжаттармен жұмыс мектептің даму жолдарын, даму барысындағы қайшылықтарды, сондай-ақ тиімді әрі қызықты жұмыс формаларын анықтауға көмектеседі. Дегенмен күнделіктер мен балалар ұжымы өміріне қатысты деректерді жинау мен жүйелеу зерттеушіден ұқыптылық пен тұрақты бақылауды талап етеді.
Оқушы әрекетінің нәтижелері
Балалар әрекетінің өнімдері де мұқият талдауды қажет етеді: шығармалар, суреттер, дәптерлер, қолөнер бұйымдары және т.б. Мұндай материалдар жиналған деректерді толықтырып, зерттелетін құбылыстың жаңа қырларын ашады.
Оқытуды ұйымдастыру формалары және тәжірибені тарату жолдары
Педагогикалық тәжірибені айқындау, жинақтау және тарату оқу-тәрбие үдерісін жетілдіруге бағытталған әртүрлі ұйымдастыру формалары арқылы іске асады. Нақты педагогтің тиімді тәжірибесі озық тәжірибе ретінде қарастырылып, басқа мұғалімдердің жетістігіне айналуы мүмкін.
Ашық сабақтарды талдау
Ашық сабақтар тәрбие және оқу үдерісінің әртүрлі тақырыптары мен мәселелері бойынша өткізіледі. Олар әдістемелік тәсілдердің тиімділігін нақты жағдайда көруге, кейін талқылап, қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
Педагогикалық кеңестер
Педагогикалық кеңестерде педагогика мәселелері бойынша көтерілген сұрақтар талқыланады. Жеке мұғалімдердің, топтардың және тұтас ұжымның жұмысына табыс әкелген жағдайлар мен шешімдер сарапталып, талқылаудан кейін озық тәжірибені қолдану жөнінде ұсыныстар енгізіледі.
Ғылыми-әдістемелік және ғылыми-тәжірибелік конференциялар
Бұл — тәжірибені зерттеу мен жинақтаудың нәтижелі формаларының бірі. Конференция тақырыбына сәйкес мұғалімдер әдебиеттермен танысып, әріптестер тәжірибесінің мәнін анықтайды және ортақ қорытындыға келеді.
Педагогикалық көрмелер
Көрмеде дидактикалық материалдар, түрлі әдістемелік талдамалар, жоспар үлгілері және басқа да тәжірибелік өнімдер ұсынылады. Бұл формат идеяларды «көріп-білу» арқылы тез қабылдауға жағдай жасайды.
Педагогикалық оқулар
Мұнда мұғалімнің өз тәжірибесін талдауы, мазмұндауы және жинақтауы көзделеді. Таңдаулы баяндамалар журналдар мен жинақтарда жариялауға ұсынылуы мүмкін.
Пікірталас және пікірсайыс
Оқу-тәрбие жұмысының өзекті мәселелері бойынша өткізіледі. Ауызша да, жазбаша да форматта ұйымдастырылуы мүмкін. Әртүрлі мұғалімдердің пікірлері бірін-бірі толықтыра алады немесе қарама-қайшы көзқарастарды айқындап, мәселені терең түсінуге жетелейді.
Педагогика бойынша семинарлар
Семинар тақырыптары оқу жылына немесе бірнеше жылға жоспарланады. Теориялық және әдістемелік материалдар қарастырылып, мұғалімдердің жеке тәжірибесі талданады.
Тәлімгерлік кеңестер (жазбаша және ауызша)
Мұндай кеңестерді тәжірибелі ұстаздар тәжірибесі аз, жас мамандарға арнап өткізеді. Мақсаты — нақты жағдайға қолданылатын практикалық шешімдерді көрсету және кәсіби қолдау ұсыну.
Өздігінен білім жетілдіру
Өздігінен білім жетілдіру — кез келген педагог үшін өзге тәжірибені меңгерудің қолжетімді әрі тиімді жолы. Егер тәжірибе баяндама, мақала, кітапша, монография сияқты материалдар түрінде жинақталған болса, оны жүйелі оқып-үйрену кәсіби дамуды жеделдетеді.