Қазақстан Республикасының жергілікті өзін - өзі басқаруды дамытұдың проблемалары туралы қазақша реферат
Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамытудың өзектілігі
Көптеген дамушы елдердің тәжірибесі жергілікті өзін-өзі басқару институтын іске асыру кез келген мемлекеттегі демократиялық тәртіптің қажетті құрамдас бөлігі екенін көрсетеді. Қазіргі уақытта Қазақстан жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін құру кезеңіне нақты қадам жасады. Осыған байланысты елдің ерекшелігін ескере отырып, шетелдік тәжірибені талдау мен жинақтау өзектілігін арттыруда.
Назар аударатын жайт: жергілікті өзін-өзі басқару — халықтың міндеті емес, құқығы ретінде қарастырылады.
Қалыптасу тарихы және құқықтық негіз
Бұған дейін де мұндай жүйені құруға бірнеше рет талпыныс жасалды. Жергілікті маңызы бар мәселелерді халықтың дербес шешуін қамтамасыз ететін ережелер Конституциялық негіздермен ұштасып қарастырылды. Дегенмен, жергілікті өзін-өзі басқарудың толыққанды заңнамалық базасын әзірлеу және оны енгізу ұзақ уақыт бойы кезең-кезеңімен жүзеге асып келеді.
Заңнамалық бастамалар
- 1997 жылы тиісті заң жобасы әзірленгенімен, қабылданбады.
- 2001 жылдың қаңтарында жергілікті мемлекеттік басқару туралы заң қабылданды.
- Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң жобасы көпшілік талқылауына шығарылып, кейіннен құқықтық реттеудің жаңа сатысы қалыптасты.
Ұғымның мәні және құрылымдық модель
Әлеуметтік ғылымдардағы көптеген ұғымдар сияқты, «жергілікті өзін-өзі басқару» қағидасының да бірізді, әмбебап ғылыми анықтамасы қалыптаспаған: әр автор әр қырынан түсіндіреді. Соған қарамастан, жалпы мазмұны ортақ.
Жергілікті өзін-өзі басқару — жергілікті қоғамдастық шеңберінде әрекет ететін, жергілікті маңызы бар мәселелерді шешуді өз жауапкершілігіне алатын халықтың өзін-өзі ұйымдастыру жүйесі.
Өзін-өзі басқару органдары
Жүйеде арнайы сайланбалы орган — Кеңес құру көзделеді. Кеңес мүшелерін жергілікті қоғамдастық халқы тікелей сайлайды. Кеңесті Төраға басқарады; төраға Кеңес мүшелерінің дауыс беруі арқылы немесе жергілікті қоғамдастық мүшелерінің сайлауы арқылы анықталуы мүмкін.
Функцияларды бөлу
Төрағаның қызметі әкімнің өкілеттігін қайталамауы үшін басқару функцияларын нақты бөлу қажеттілігі атап өтіледі.
Дербес басқару бірлігі
Өзін-өзі басқару органдары мемлекеттік құрылымдардың қызметін көшірмелемей, өз құзыреті шеңберінде дербес шешім қабылдауы тиіс.
Негізгі проблемалар және талқылау қорытындылары
2006 жылдың мамырында Демократиялық реформалар бағдарламасын әзірлеу және нақтылау жөніндегі Мемлекеттік комиссия жанындағы жұмыс тобы Қазақстанда жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыруға қатысты бірқатар жүйелік сұрақтарды айқындады.
Жұмыс тобы көтерген өзекті мәселелер
- 1 Жергілікті өзін-өзі басқару — халықтың міндеті емес, құқығы.
- 2 Өзін-өзі басқару нысандарының деңгейін (сатыларын) нақты айқындау қажет.
- 3 Органның форматын нақтылау: негізгі орган — Кеңес; оны Төраға басқарады; әкіммен өкілеттіктер қайталанбауы үшін функциялар бөлінуі тиіс.
- 4 Өзін-өзі басқару органдары орындайтын функциялардың шегін белгілеу: жергілікті аумақтағы шаруашылық-орындаушылық қызметтің бағыттары (атқарылатын қызметтердің саны 51 ретінде көрсетілді).
- 5 Өзін-өзі басқару органдарының бірігуі мен іріленуіне қатысты тәртіпті реттеу.
- 6 Қаржыландырудың өкілеттікке сәйкестігі: бөлінетін қаражат көлемі қызметтерге сай болуы тиіс (мысал ретінде 8 млрд теңге көрсетілді).
Қоғамдық талқылау нәтижесі
Заң жобасы талқылауға шығарылғаннан бері 150-ден астам ұсыныс түсті, олардың 117-сі Үкіметтің жұмыс тобымен келісілді.
Мемлекеттің рөлі және келесі қадамдар
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары — мемлекеттік құрылымдардың қызметін қайталамайтын дербес басқару бірліктері. Сондықтан мемлекеттің басты міндеті — олардың дербестігіне нақты кепілдік беру және құқықтық-ұйымдастырушылық жағдай жасау.
Іске асыру тәжірибесі
Жүйені құруға байланысты жұмыс тобы аудандар мен аудандық маңызы бар қалалар әкімдерін сайлау рәсімдеріне дайындық жұмыстарын жүргізді. 2005 жылы бірқатар ауданда әкімдердің эксперименттік сайлауы өткізілді.
Тұтастай алғанда, жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту жұмысы тек заң қабылдаумен немесе әкімдерді сайлаумен шектелмейді. Бұл — Қазақстанның саяси жүйесін жетілдіруге бағытталған ұзақ мерзімді өзгерістердің бір бөлігі.