Қазақша рефераттар

Қадағалау инстанция соты

Реферат

Қазақстан Республикасының сот жүйесі: түсінігі, құрылымы және инстанциялары

Бұл мәтінде Қазақстан Республикасының сот жүйесінің ұғымы, деңгейлік құрылымы және сот инстанцияларының рөлі жүйелі түрде қарастырылады. Негіз ретінде ҚР Конституциясының 75-бабының 3 және 4-тармақтары және «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» Конституциялық заңы алынады.

Жоспар

  • ҚР құқық қорғау органдары жүйесі және құқық қорғау қызметін жүзеге асыратын субъектілер.
  • ҚР құқық қорғау органдарының әдістері.

Лекция мақсаты

Сот жүйесінің мәнін ашу: сот жүйесі — сот төрелігін жүзеге асыруға бағытталған, өзара нақты міндеттері мен мақсаттары байланысқан және құзыреттеріне сәйкес құрылған мемлекеттің барлық соттарының жиынтығы.

Нормативтік негіз және сот жүйесінің құрамы

ҚР Конституциясының 75-бабының 3 және 4-тармақтарына, сондай-ақ «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» Конституциялық заңының 3-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының сот жүйесін Жоғарғы Сот және жергілікті соттар құрайды.

Жергілікті соттарға жатады

  • Облыстық және оларға теңестірілген соттар: Республика астанасының қалалық соты, республикалық маңызы бар қалалардың қалалық соттары, мамандандырылған соттар (мысалы, ҚР әскерлерінің әскери соты) және т.б.
  • Аудандық және оларға теңестірілген соттар: қалалық, ауданаралық, мамандандырылған соттар (мысалы, гарнизонның әскери соты) және т.б.

Негізгі ұғымдар

Сот деңгейі (буыны)
Ұйымдастыру құрылымы қағидасымен, юрисдикция айырмашылығымен және әкімшілік-аумақтық мәртебесінің ортақтығымен сипатталатын соттардың орнын білдіретін ұғым.
Сот инстанциясы
Істерді қарау кезеңдерін, шешілетін мәселелердің шеңберін және соттың атқаратын функцияларын сипаттайтын түсінік.

Сот жүйесінің деңгейлері (буындары)

Бірдей өкілеттіктер берілген, біркелкі құрылымды соттар сот буындарына бөлінеді. Сот жүйесін шартты түрде үш деңгейге бөлуге болады:

  1. 1 Негізгі буын: аудандық, қалалық және ауданаралық соттар, сондай-ақ гарнизонның әскери соты.
  2. 2 Орта буын: облыстық және оларға теңестірілген соттар.
  3. 3 Жоғарғы буын: Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты.

Негізгі салмақ қай соттарға түседі?

Сот төрелігін жүзеге асыру барысында негізгі салмақ негізгі буын соттарына — аудандық және оларға теңестірілген соттарға түседі. Бұл соттар азаматтық және қылмыстық істердің, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істердің басым бөлігін қарайды.

Сот инстанциялары

Сот инстанциялары істерді қараудың процессуалдық сатыларын білдіреді. Қазақстанда сот инстанцияларының негізгі түрлері:

1) Бірінші инстанция

Істі мәні бойынша алғаш рет қарайды: дәлелдемелерді зерттейді, фактілерді анықтайды, шешім (үкім) шығарады.

2) Апелляциялық (екінші) инстанция

Бірінші инстанция шешімінің заңдылығы мен негізділігін шағым (апелляция) бойынша тексереді.

3) Қадағалау инстанциясы

Заңда көзделген тәртіппен және негіздер бойынша сот актілерін қайта қарауды қамтамасыз етеді.

Аудандық және оған теңестірілген соттар (негізгі буын)

«Сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» 25.12.2000 жылғы Конституциялық заңның 6-бабына сәйкес аудандық және оған теңестірілген соттарды уәкілетті органның Жоғарғы Сот төрағасымен келісілген ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті құрады. Президент бірнеше әкімшілік-аумақтық бірліктерде бір аудандық сот немесе бір әкімшілік-аумақтық бірлікте бірнеше аудандық сот құруы мүмкін.

Құрамы және тағайындау тәртібі

  • Сот құрамы: төраға және тұрақты судьялар.
  • Егер штатта бір судья ғана болса, ол төраға өкілеттігін де атқарады.
  • Судьялардың жалпы саны: уәкілетті органның ұсынысы бойынша Президент бекітеді.
  • Судьялар мен төраға: Әділет министрінің Әділет біліктілік алқасының кепілдемесіне негізделген ұсыну бойынша Президент тағайындайды.

Өкілеттіктері және ұйымдастыруы

  • Бірінші инстанция соты ретінде өз қарауына жатқызылған істер мен материалдарды қарайды.
  • Сот статистикасын жүргізеді және заңда көзделген өзге өкілеттіктерді жүзеге асырады.
  • Соттың қалыпты қызметін қамтамасыз ету және сот тәжірибесін зерделеу үшін кеңсе құрылады.
  • Сот отырыстарындағы тәртіпті қамтамасыз ету үшін соттар жанында сот приставтары болады.

Облыстық және оған теңестірілген соттар (орта буын)

Орта буын соттары — облыстық және оларға теңестірілген соттар (республика астанасының және республикалық маңызы бар қалалардың қалалық соттары, сондай-ақ Қазақстан Республикасы әскерінің әскери соты). Бұл соттарды уәкілетті органның Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының төрағасымен келісілген ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті құрады.

Инстанциялық рөлі

Облыстық соттар бірінші, апелляциялық және қадағалау инстанциялары ретінде әрекет ете алады.

Бірінші инстанция ретінде қарайтын істердің мысалдары

  • Ауырлататын мән-жайлардағы адам өлтіру, геноцид, мемлекеттік опасыздық, терроризм, бандитизм және басқа да қылмыстық істер.
  • Талап қою сомасы 25 000 айлық есептік көрсеткіштен асатын мүліктік дауларға байланысты азаматтық істер және т.б.

Қосымша функциялары

  • Сот статистикасын жүргізу.
  • Сот тәжірибесін зерделеу және жинақтау.
  • Сот төрелігін жүзеге асыру кезіндегі заңдылықтың сақталуына қатысты мәселелерді қарау.
  • Заңда көзделген өзге де өкілеттіктер.

Құрамы және органдары

ҚР Конституциясының 82-бабының 2-тармағына сәйкес облыстық соттар әр облыста құрылады. Қазіргі кезде облыстық және оларға теңестірілген соттардың саны — 17. Облыстық соттың құрамы: төраға, алқалар төрағалары және судьялар.

Негізгі органдары

  • Қадағалау алқасы
  • Азаматтық істер жөніндегі алқа
  • Қылмыстық істер жөніндегі алқа
  • Соттың жалпы отырысы

Жалпы отырыстың жұмыс тәртібі

Облыстық соттың жалпы (пленарлық) отырысы жылына кемінде екі рет өткізіледі және судьялардың жалпы санының кемінде үштен екісі қатысқан жағдайда заңды болып есептеледі. Отырысты облыстық сот төрағасы шақырады және оған төрағалық етеді.

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты (жоғарғы буын)

Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты — жалпы юрисдикция соттарының қарауына жатқызылған азаматтық, қылмыстық және өзге істер бойынша жоғары сот органы. Ол заңда көзделген іс жүргізу нысандарында төмен тұрған соттардың қызметіне қадағалау жүргізеді және сот практикасының мәселелері бойынша түсіндірмелер береді.

Инстанциялық функциялары

  • Өз қарауына жатқызылған істер бойынша бірінші, апелляциялық және қадағалау инстанциясы ретінде әрекет етеді.
  • Заңда көзделген жағдайларда жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қылмыстық және азаматтық істерді қарайды.

Құрамы

Жоғарғы Сот құрамы төрағадан, алқа төрағаларынан және судьялардан тұрады. Судьялардың жалпы санын Жоғарғы Сот төрағасының ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті белгілейді.

Жоғарғы Соттың органдары

  • Қадағалау алқасы
  • Азаматтық істер бойынша алқа
  • Қылмыстық істер бойынша алқа
  • Соттың жалпы отырысы

Қадағалау алқасының қалыптасуы

Жоғарғы Соттың қадағалау алқасын Жоғарғы Сот төрағасы басқарады. Алқа судьялары соттың жалпы отырысында жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Әр алқадағы судьялар саны Жоғарғы Сот төрағасының ұсынысы бойынша соттың жалпы отырысында белгіленеді.