Тұрақты шығынның өсу әсерінен таза табыс кеміген
Маржиналды табыс және Director Costing жүйесі
Маржиналды табысқа анықтама беру үшін алдымен Director Costing жүйесінің мәнін қарастыру қажет. Бұл жүйе алғаш рет АҚШ-та қалыптасып, негізгі тұжырымдары 1936 жылы америкалық зерттеуші И.Н. Гаррис жариялаған мақалада сипатталды. Жүйе тәжірибеде 1953 жылы кеңірек қолданылып, Ұлыбританияда «marginal cost», ал Францияда «маржиналды бухгалтерия» атауларымен танылды.
Жүйенің өзегі: шығындарды бөлу
Director Costing жүйесінің негізгі қағидасы — шығындарды тұрақты және өзгермелі деп бөлу. ҚР-дағы бухгалтерлік есептің 3-стандарты — «Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері есебі» — шығындар есебін осы жүйе логикасымен ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
- Тұрақты шығындар кезең шығындарына жатқызылады, өндірістік өзіндік құнға енгізілмейді және жалпы табыстан шегеріледі.
- Өзгермелі шығындар өнім көлеміне байланысты өзгеріп, сатудан түскен табыспен тікелей салыстырылады.
Қолданудағы қиындықтар және артықшылықтар
- Шығындарды тұрақты және өзгермеліге нақты бөлу әр кәсіпорында бірдей емес; ол қызмет жағдайына қарай қайта қарауды талап етеді.
- Калькуляциялау мен баға белгілеу үшін өнімнің толық өзіндік құнын жүйеден тыс тәсілмен қосымша есептеуге тура келеді.
- Салық органдарымен өзара байланыс күрделенуі мүмкін, себебі өндірістік шығындар мен салық салынатын табыс есептік тәртіппен анықталады.
- Есептің бақылау және талдамалық мүмкіндіктерін күшейтеді.
- Оптималды басқарушылық шешімдерді қабылдауға көмектеседі.
- Өнім ассортименті мен табыстылықты оңтайландыруға, жаңа өнімнің бағасын анықтауға мүмкіндік береді.
- Өндіріс тиімділігін, қосымша тапсырысты қабылдау мен жабдықты ауыстырудың тиімділігін бағалауды жеңілдетеді.
Маржиналды табыстың анықтамасы
Маржиналды табыс — өнімді (немесе қызметті) сатудан түскен табыс пен өзгермелі шығындар арасындағы айырмашылық.
Сонымен қатар маржиналды табыс — тұрақты шығындар мен негізгі қызметтен алынатын пайданың қосындысы ретінде қарастырылады. Бұл тәсіл көпсатылы (сатылы) есеп берулерді құруға мүмкіндік береді.
«Строймонтаж-Қызылорда» ЖШС: 2007–2008 жж. маржиналдық талдау
2007–2008 жылдар деректері бойынша «Строймонтаж-Қызылорда» ЖШС-нің негізгі қызметіне жүргізілген маржиналдық талдау төмендегі кестеде берілген.
| № | Көрсеткіштер | 2007 | 2008 | Өсім, % (2008/2007) | Ауытқу, % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Сатудан түскен табыс | 54 720 234 | 43 992 178 | 80,4 | -19,6 |
| 2 | Өзгермелі шығындар | 45 944 196 | 35 457 020 | 77,17 | -22,83 |
| 3 | Маржиналды табыс | 8 776 038 | 8 535 158 | 97,25 | -2,74 |
| 4 | Кезең шығындары (тұрақты) | 8 107 243 | 8 590 229 | 105,95 | +5,95 |
| 5 | Таза табыс | 668 795 | -55 071 | 8,23 | -91,76 |
Негізгі қорытындылар (2008 vs 2007)
- Сатудан түскен табыс 10 728 056 теңгеге азайды.
- Маржиналды табыс 240 880 теңгеге төмендеді.
- Кезең (тұрақты) шығындары 482 986 теңгеге өсті (негізінен әкімшілік шығындардың артуына байланысты).
- Таза табыс -55 071 теңгеге дейін төмендеп, нәтижесінде шығын (зиян) қалыптасты.
Факторлық талдау: таза табыстың өзгеру себептері
Таза табыстың (ТТ) өзгерісін факторлық талдау үшін келесі үлгі қолданылады:
- ТТ
- Таза табыс
- N
- Сатудан түскен табыс
- VC / FC
- Өзгермелі шығындар / кезең шығындары
Таза табыстың өзгеруін талдауда классикалық әдістер қолданылады: тізбектік қатарлар, абсолютті айырмашылық, салыстырмалы, интегралдық, логарифмдік. Төменде абсолютті айырмашылық әдісі негізінде берілген нәтижелер келтірілген.
Жалпы түсіндірме
Қорытындысында таза табысқа ең күшті теріс әсер сатудан түскен түсімнің төмендеуінен болды. Дегенмен, айналым (өзгермелі) шығындардың қысқаруы таза табыстың өсуіне ықпал етті, себебі 2008 жылы олар 2007 жылмен салыстырғанда 10 487 176 теңгеге азайды. Бұл, негізінен, әкімшілік шығындарға байланысты құрылыс жұмыстары ауқымының қысқаруы және айналым шығындарын үнемдеу нәтижесі ретінде түсіндіріледі. Сонымен қатар тұрақты шығындардың өсуі таза табысты қосымша төмендетті.